عباس اقبال آشتیانی

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



عباس‌ اِقْبال‌ِ آشْتیانی‌ (۱۲۷۷-۱۳۳۴ش‌/ ۱۸۹۸-۱۹۵۶م‌)، فرزند محمدعلی‌، مورخ‌، نویسنده‌، استاد دانشگاه‌، عضو پیوسته فرهنگستان‌ ایران‌ و مجمع‌ علمی‌ عربی‌ دمشق‌ بود.
او تحصیلات خود را در مدرسه دارالفنون تهران گذرانده و برای تکمیل تحصیلات به کشورهای اوپایی سفر می‌کرد، لیسانس‌اش را از دانشگاه فرانسه و دکترای رشته ادبیات را از دانشگاه تهران اخذ نمود. او همزمان با تحصیل، تدریس هم می‌کرد. اقبال یکی از پژوهشگران‌ بزرگ معاصر ایران است که در علوم مختلف تحقیقات و آثار اصیلی به جای گذاشته است.
از فعالیت‌های اقبال، استاد دانشگاه و تدریس، مامور تحقیقات در موزه‌ها و کتابخانه‌های‌ پاریس‌، نماینده ایران‌ در کنفرانس‌ «طرز نگهداری‌ موزه‌های‌ صنایع‌ و تاریخ‌» در مادرید، انتشار مجله یادگار و نمایندگی ایران در کشورهای ترکیه و ایتالیا بود.
اقبال آشتیانی


معرفی اجمالی

[ویرایش]

اقبال‌ در آشتیان‌ در خانواده فقیر به‌ دنیا آمد. خانواده‌اش‌ در دوران‌ کودکی‌ او، به‌ تهران‌ کوچ‌ کردند.
پدرش‌ در این‌ شهر حمام‌ بیمارستان‌ وزیری‌ را در اجاره خود آورد و خود وی‌ نیز به‌ سبب‌ تنگدستی‌ تا ۱۴ سالگی‌ به‌ درودگری‌ پرداخت‌ و همزمان‌ تحصیلاتش‌ را در مکتب‌خانه‌ها دنبال‌ کرد.

تحصیلات

[ویرایش]

در سال‌های نوجوانی اقبال، شیخ‌ مرتضی‌ نجم‌آبادی‌ که‌ با خانواده اقبال‌، آشنایی‌ و مراوده‌ داشت‌، او و برادر بزرگ‌ترش‌ را به‌ مدرسه «شرکت‌ گلستان‌» فرستاد.
پس‌ از اتمام‌ دوره ۳ ساله این‌ مدرسه‌، عباس‌ جوان‌ به‌ پایمردی‌ نجم‌آبادی‌ و با مساعدت‌ ابوالحسن‌ فروغی‌، به‌ دارالفنون‌ راه‌ یافت‌.
[۱] دبیرسیاقی‌، محمد، مجموعه‌ مقالات‌ عباس‌ اقبال‌ آشتیانی‌، ج۱، ص۱۴ - ۱۵.
[۲] نجم‌آبادی‌، محمود، استادم‌ عباس‌ اقبال‌، ج۱، ص۶۰۲ -۶۰۴.
[۳] یغمایی‌، حبیب‌، عباس‌ اقبال‌، ج۱، ص۴۵.
[۴] افشار، ایرج‌، عباس‌ اقبال‌ آشتیانی‌، ج۱، ص۲۵۷.

اقبال‌ دوره متوسطه‌ را در دارالفنون‌ با موفقیت‌ طی‌ کرد و به‌ دلیل‌ توانایی‌ فراوان‌، معاونت‌ کتابخانه معارف‌ را که‌ در همین‌ مدرسه‌ تأسیس‌ گردیده‌ بود، عهده‌دار شد.
او تدریس را از همین‌ زمان‌ در دارالفنون‌ آغاز کرد و در ۱۲۹۷ش‌ که‌ دارالمعلمین‌ مرکزی‌ به‌ همت‌ میرزا ابوالحسن‌ فروغی تأسیس‌ شد
[۵] دایرةالمعارف‌ فارسی‌،ج۱، ص۹۳۶.
در آن‌جا در کنار کسانی‌ مانند عبدالعظیم‌ قریب‌، به‌ تدریس‌ فارسی‌، تاریخ‌ و جغرافیا مشغول‌ شد و همزمان‌ در مدرسه سیاسی‌ و مدرسه نظام‌ به‌ تدریس‌ پرداخت‌.
[۶] افشار، ایرج‌، عباس‌ اقبال‌ آشتیانی‌، ج۱، ص۲۵۸.


شروع تالیف مجلات

[ویرایش]

حضور اقبال‌ در این‌ مدارس‌ و کتابخانه معارف‌، از یک‌ سو سبب‌ آشنایی‌ او با ملک‌ الشعرای بهار، رشید یاسمی‌، تیمور تاش‌ و سعید نفیسی‌ - که‌ مجله دانشکده‌ را منتشر می‌ساختند - شد و از سوی‌ دیگر موجب‌ دوستی‌ وی‌ با محمدعلی‌ فروغی‌، ابوالحسن‌ فروغی‌، عبدالعظیم‌ قریب‌ و غلامحسین‌ رهنما - که‌ مجله فروغ‌ تربیت‌ را انتشار می‌دادند - گردید، و این‌ خود وسیله‌ای‌ شد تا اقبال‌ به‌ نوشتن‌ مقالاتی‌ در این‌ مجلات‌ بپردازد و نامش‌ بر سر زبان‌ها افتد.
[۷] افشار، ایرج‌، عباس‌ اقبال‌ آشتیانی‌، ج۱، ص۲۵۸.
[۸] گلبن‌، محمد، بهار و ادب‌ فارسی‌، ج۲، ص۴۴۷.


فعالیت‌های علمی

[ویرایش]

فعالیت‌های اقبال در ایران و کشورهای دیگر بود.

← فعالیت در فرانسه


در ۱۳۰۴ش‌، هنگامی‌ که‌ اقبال‌ در مدرسه نظام‌ تدریس‌ می‌کرد، به‌ منشی‌گری‌ هیأت‌ نظامی‌ ایران انتخاب‌، و همراه‌ این‌ هیات‌ به‌ عنوان‌ مترجم‌ راهی‌ فرانسه‌ شد و در آن‌جا با علامه‌ محمد قزوینی‌ - که‌ پیش‌تر مقالات‌ اقبال‌ توجه‌ او را جلب‌ کرده‌ بود - آشنا شد.
اقبال‌ در فرانسه‌ علاوه‌ بر شغل‌ موظف‌ خود، به‌ ادامه تحصیل‌ پرداخت‌ و به‌ اخذ درجه لیسانس‌ از دانشگاه‌ سربُن‌ توفیق‌ یافت‌.
[۹] افشار، ایرج‌، عباس‌ اقبال‌ آشتیانی‌، ج۱، ص۲۵۸-۲۵۹.

ظاهراً در همین‌ سفر بود که‌ از سوی‌ وزارت‌ معارف‌ وقت‌ ماموریت‌ یافت‌ تا در موزه‌ها و کتابخانه‌های‌ پاریس‌ تحقیقاتی‌ انجام‌ دهد و گزارش‌هایی‌ از وضع‌ تحصیلی‌ دانشجویان‌ ایرانی‌ در فرانسه‌ به‌ مقامات‌ ایرانی‌ بفرستد.
[۱۰] میرانصاری‌، علی‌، اسنادی‌ از مشاهیر ادب‌ معاصر ایران‌، ج۱، ص۲۵۰.
[۱۱] میرانصاری‌، علی‌، اسنادی‌ از مشاهیر ادب‌ معاصر ایران‌، ج۱، ص۲۶۶-۲۶۷.


← تدریس در دارالمعلمین‌


اقبال‌ پس‌ از بازگشت‌ به‌ ایران‌ بار دیگر تدریس‌ خود را در دارالمعلمین‌ مرکزی‌ - که‌ اکنون‌ دارالمعلمین‌ عالی‌ نام‌ گرفته‌ بود - آغاز کرد و از مهر ۱۳۰۸، در کنار استادانی‌ چون‌ بدیع‌الزمان‌ فروزانفر ، ملک‌الشعرا بهار، رضازاده‌ شفق‌ و محمود حسابی‌ به‌ تدریس‌ تاریخ‌ مفصل‌ ایران‌، تاریخ‌ ایران‌ قبل‌ از اسلام و جغرافیای‌ کشورهای‌ بزرگ‌ جهان‌ مشغول‌ شد.
از قرائن‌ بر می‌آید که‌ این‌ دوره‌ از تدریس‌ اقبال‌ کوتاه‌ مدتی‌ پیش‌ از ۱۳۰۸ش‌ بوده‌ است‌.
[۱۲] میرانصاری‌، علی‌، اسنادی‌ از مشاهیر ادب‌ معاصر ایران‌، ج۱، ص۲۷۸-۲۷۹.


← نماینده ایران‌ در مادرید


او در همین‌ سال‌ها درصدد بازگشت‌ به‌ اروپا برای‌ تکمیل‌ تحصیلاتش‌ بود، تا اینکه‌ سرانجام‌ در پاییز ۱۳۱۳ش‌ توانست‌ با کمک‌ محمدعلی‌ فروغی‌ (نخست‌ وزیر) و علی‌اصغر حکمت‌ (وزیر معارف‌)، به‌ عنوان‌ نماینده ایران‌ در کنفرانس‌ «طرز نگهداری‌ موزه‌های‌ صنایع‌ و تاریخ‌» در مادرید شرکت‌ کند و از همان‌جا راهی‌ پاریس‌ گردد.
[۱۳] میرانصاری‌، علی‌، اسنادی‌ از مشاهیر ادب‌ معاصر ایران‌، ج۱، ص۳۲۹-۳۳۱.


← تدوین رساله دکتری


در مدتی‌ که‌ اقبال‌ در فرانسه‌ اقامت‌ داشت‌، رساله‌ای‌ تالیف‌ کرد و در ۱۳۱۴ش‌ برای‌ وزیر معارف‌ وقت‌ فرستاد تا به‌ پایمردی‌ وی‌ در شورای‌ دانشگاه‌ تهران به‌ عنوان‌ رساله دکتری‌ به‌ تصویب‌ برسد.
این‌ شورا نیز رساله اقبال‌ را در ۲۱ اسفند ۱۳۱۴ به‌ منزله درجه دکتری‌ در رشته ادبیات‌ پذیرفت‌.
[۱۴] میرانصاری‌، علی‌، اسنادی‌ از مشاهیر ادب‌ معاصر ایران‌، ج۱، ص۳۳۹.
[۱۵] میرانصاری‌، علی‌، اسنادی‌ از مشاهیر ادب‌ معاصر ایران‌، ج۱، ص۳۴۴.


← استادی و عضویت در فرهنگستان


اقبال‌ پس‌ از بازگشت‌ به‌ ایران‌، در دی‌ ماه‌ ۱۳۱۷ به‌ سمت‌ استادی‌ دانشگاه‌ تهران‌ منصوب‌،
[۱۶] میرانصاری‌، علی‌، اسنادی‌ از مشاهیر ادب‌ معاصر ایران‌، ج۱، ص۳۵۵.
و در همین‌ سال‌ عضو پیوسته فرهنگستان‌ ایران‌ شد.
[۱۷] افشار، ایرج‌، عباس‌ اقبال‌ آشتیانی‌، ج۱، ص۲۵۹.
[۱۸] صدیق‌ (اعلم‌)، عیسی‌، یادگار عمر، ج۲، ص۲۴۶.
[۱۹] شهرستانی‌، صالح‌، شخصیات‌ ادرکتها، ج۱، ص۲۹.


← انتشار مجله یادگار


بعد از ۱۳۲۱ش‌ که‌ ظاهراً شرایط جدیدی‌ بر دانشگاه‌ تهران‌ حاکم‌ شد، اقبال‌ احساس‌ ناخشنودی‌ می‌کرد و به‌ ادامه کار تدریس‌ در دانشگاه‌ بی‌میلی‌ نشان‌ می‌داد. بدین‌سبب‌، بعضی‌ از دوستان‌ سیاستمدار او در صدد برآمدند تا با ارجاع‌ منصب‌ وزارتی‌ وی‌ را راضی‌ سازند، اما او تن‌ به‌ چنین‌ مسئولیتی‌ نداد.
وی‌ در این‌ زمان‌ از پیشنهاد عباس‌ مسعودی‌ مدیر روزنامه اطلاعات‌، مبنی‌ بر راه‌اندازی‌ مجله‌ای‌ ادبی‌ استقبال‌ کرد و به‌ دلگرمی‌ حضور محمد قزوینی‌ در تهران‌ و اطمینان‌ از همکاری‌ قاسم‌ غنی‌ ، همفکری‌ سیدحسن‌ تقی‌زاده‌ و مساعدت‌ عبدالحسین‌ نوایی‌، در شهریور ۱۳۲۳ مجله یادگار را در تهران‌ منتشر کرد.
[۲۰] محیط طباطبایی‌، محمد، مطبوعات‌ و اقبال‌ آشتیانی‌، ج۱، ص۱۷- ۱۸.

اقبال‌ در سر مقاله نخستین‌ شماره یادگار، تحت‌ عنوان‌ «مرام‌ و روش‌ مجله‌»، اهداف‌ خود را از انتشار این‌ نشریه‌ چنین‌ بیان‌ داشت‌: طبع‌ و نشر آثار پیشینیان‌، معرفی‌ میراث‌ فرهنگی‌ و هنری‌ ایرانیان‌، شناساندن‌ وضعیت‌ کنونی‌ ایران‌، معرفی‌ فرهنگ‌ مردم‌ و آداب‌ و عادات‌ بومی‌ ایران‌ و معرفی‌ نسخه‌های‌ خطی‌.
[۲۱] اقبال‌ آشتیانی‌، عباس‌، مرام‌ و روش‌ مجله‌، ج۱، ص۱-۶.

انتشار یادگار به‌ شکل‌ ماهانه‌ تا خرداد ۱۳۲۸، ادامه‌ یافت‌ و در طول‌ ۵ سال‌، مجموعاً ۵۰ شماره‌ از آن‌ منتشر گردید. بسیاری‌ از استادان‌ طراز اول‌ آن‌ زمان‌ در تالیف‌ مقالات‌ یادگار با اقبال‌ همکاری‌ می‌کردند.
مهم‌ترین‌ مطالبی‌ که‌ تقریباً در تمامی‌ شماره‌های‌ یادگار به‌طور ثابت‌ مورد بحث‌ قرار می‌گرفت‌، تحقیقات‌ ادبا، مسائل‌ روز، مباحث‌ تاریخی‌، ترجمه احوال‌، مباحث‌ جغرافیایی‌، باستان‌شناسی‌، بحث‌ لغوی‌، اسناد تاریخی‌، مباحث‌ هنری‌، معرفی‌ کتاب‌های‌ چاپی‌ و خطی‌، روزنامه‌نگاری‌ و معرفی‌ خاورشناسان‌ بود.
در پایان‌ بهار ۱۳۲۸ش‌، اقبال‌ از انتشار یادگار منصرف‌ شد.

ماموریت‌ها

[ویرایش]

بعد از انصراف اقبال از انتشار مجله یادگار، علی‌اصغر حکمت‌ وزیر خارجه وقت‌، چند شغل‌ رایزنی‌ فرهنگی‌ در تشکیلات‌ وزارت‌ خارجه‌ ایجاد کرد و اقبال‌ به‌ میل‌ خود به‌ آنکارا فرستاده‌ شد؛ چندی‌ بعد ایتالیا را هم‌ به‌ حوزه عمل‌ او در آوردند.
[۲۲] محیط طباطبایی‌، محمد، مطبوعات‌ و اقبال‌ آشتیانی‌، ج۱، ص۱۹.

اقبال‌ تا پایان‌ عمر چند مأموریت‌ دیگر از این‌ دست‌ در آلمان‌، فرانسه‌، واتیکان‌ و چند کشور عرب به‌ عهده‌ گرفت‌
[۲۳] میرانصاری‌، علی‌، اسنادی‌ از مشاهیر ادب‌ معاصر ایران‌، ج۱، ص۳۸۲-۳۸۶.
[۲۴] میرانصاری‌، علی‌، اسنادی‌ از مشاهیر ادب‌ معاصر ایران‌، ج۱، ص۳۹۰.
[۲۵] میرانصاری‌، علی‌، اسنادی‌ از مشاهیر ادب‌ معاصر ایران‌، ج۱، ص۳۹۷.
[۲۶] میرانصاری‌، علی‌، اسنادی‌ از مشاهیر ادب‌ معاصر ایران‌، ج۱، ص۳۹۹.
[۲۷] میرانصاری‌، علی‌، اسنادی‌ از مشاهیر ادب‌ معاصر ایران‌، ج۱، ص۴۰۰.
و در هر یک‌ هم‌ بر تجارب‌ علمی‌ خود افزود و هم‌ برای‌ تحقیقات‌ تاریخی‌ و فرهنگی‌ ایران‌ منشاً خدمات‌ ارزنده‌ای‌ گردید.

تبحر در علوم

[ویرایش]

عباس‌ اقبال‌ بی‌گمان‌ یکی‌ از بزرگ‌ترین‌، عمیق‌ترین‌ و جامع‌ترین‌ پژوهندگان‌ معاصر ایران است‌ که‌ هر یک‌ از آثار متعدد و گونه‌گونش‌ الگوی‌ تحقیق‌ و نگارش‌ اصیل‌ است‌. از برجستگی‌های‌ وی‌ تنوع‌ حوزه‌های‌ تحقیق‌ و تتبع‌ اوست‌.
اقبال‌ در زمینه‌های‌ تاریخ‌، جغرافیا، علوم‌ دینی‌، شعر و ادب‌ و مباحث‌ هنری‌، قدرت‌ ذهن و قلم‌ توانای‌ خود را به‌ خوبی‌ نشان‌ داد.
چیره‌دستی‌ و موشکافی‌ عالمانه او با درست‌نویسی‌، ساده‌نویسی‌ و استواری‌ و دلنشینی‌ِ نگارش‌، همراه‌ بود.
[۲۸] قزوینی‌، محمد، مقالات‌، ص۹۵۹.
[۲۹] دبیرسیاقی‌، محمد، مجموعه‌ مقالات‌ عباس‌ اقبال‌ آشتیانی‌، ج۱، ص۱۴.

اقبال‌ شاعر نبود، اما گه‌گاه‌ به‌ تفنن‌ شعری‌ هم‌ می‌سرود.
[۳۰] دبیرسیاقی‌، محمد، مجموعه‌ مقالات‌ عباس‌ اقبال‌ آشتیانی‌، ج۱، ص۲۲.


اوصاف

[ویرایش]

اقبال پژوهشگری‌ منتقد، روش‌مند، با انصاف‌ و وجدان‌ علمی‌، مهربان‌، سخی‌، دلسوز، سپاسدار محبت دوستان‌، قانع‌ و نازک‌طبع‌ بود.

وفات و مدفن

[ویرایش]

اقبال‌ که‌ مدتی‌ بود از بیماری‌ کلیه‌ رنج می‌برد، به‌ رغم‌ پاره‌ای‌ معالجات‌ سرانجام‌ در ۲۱ بهمن‌ ۱۳۳۴ در شهر رم وفات‌ یافت‌.
پیکر او پس‌ از آنکه‌ در یکی‌ از واپسین‌ روزهای‌ اسفند همان‌ سال‌ در تهران تشییع‌ شد، در حرم حضرت‌ عبدالعظیم‌، رواق‌ ابوالفتوح‌ رازی‌، کنار آرامگاه‌ علامه‌ قزوینی به‌ خاک سپرده‌ شد.
[۳۱] محیط طباطبایی‌، محمد، مطبوعات‌ و اقبال‌ آشتیانی‌، ج۱، ص۲۰.
[۳۲] شهرستانی‌، صالح‌، شخصیات‌ ادرکتها، ج۱، ص۲۹.


آثار

[ویرایش]

از اقبال‌ افزون‌ بر ۱۰۰ مقاله‌ در موضوعات‌ تاریخی‌، جغرافیایی‌، ادبی‌، کلامی‌، اخلاقی‌، اجتماعی‌ و سیاسی‌ و حدود ۵۰ تالیف‌، تصحیح‌ و ترجمه‌ برجای‌ مانده‌ است‌.
به‌ علاوه‌، وی‌ در ویرایش‌ و تنقیح‌ چند اثر تاریخی‌ با کسانی‌ دیگر، مانند محمد قزوینی همکاری‌ داشت‌.
[۳۳] اقبال‌ آشتیانی‌، عباس‌، مرام‌ و روش‌ مجله‌، ص۲۶۲،۲۶۶.
[۳۴] دبیرسیاقی‌، محمد، مجموعه‌ مقالات‌ عباس‌ اقبال‌ آشتیانی‌، ص۳-۱۱.
[۳۵] دبیرسیاقی‌، محمد، مجموعه‌ مقالات‌ عباس‌ اقبال‌ آشتیانی‌، ص۲۳-۲۶.

پاره‌ای‌ از آثاری‌ که‌ وی‌ تالیف‌ یا ویرایش‌ یا ترجمه‌ کرده‌، اینهاست‌:
۱. تصحیح‌ حدائق‌ السحر فی‌ دقائق‌ الشعر وطواط، تهران‌، ۱۳۰۹ش‌؛
۲. ترجمه مأموریت‌ ژنرال‌ گاردان‌ در ایران‌، از آلفرد دو گاردان‌، تهران‌، ۱۳۱۰ش‌؛
۳. ترجمه طبقات‌ سلاطین‌ اسلام‌، از استانلی‌ لین‌ پول‌، تهران‌، ۱۳۱۲ش‌؛
۴. تصحیح‌ بیان‌ الادیان‌، از ابوالمعالی‌ محمد حسینی‌ علوی‌، تهران‌، ۱۳۱۲ش‌.
۵. تاریخ‌ مفصل‌ ایران‌ از استیلای‌ مغول‌ تا اعلان‌ مشروطیت‌، ج‌۱، تهران‌، ۱۳۱۲ش‌؛
۶. تصحیح‌ تبصره العوام‌ فی‌ معرفه مقالات‌ الانام‌، تهران‌، ۱۳۱۳ش‌؛
[۳۶] مشار، خان‌بابا، فهرست‌ کتاب‌های‌ چاپی‌ فارسی‌، ج۱، ص۱۱۷۵.

۷.تصحیح‌ دیوان‌ امیر معزی‌، تهران‌، ۱۳۱۹ش‌؛
۸. تصحیح‌ لغت‌ فرس‌ اسدی‌ طوسی‌، تهران‌، ۱۳۱۹ش‌؛
۹. تصحیح‌ تاریخ‌ طبرستان‌ ابن‌ اسفندیار، تهران‌، ۱۳۲۰ش‌؛
۱۰. تصحیح‌ کلیات‌ عبید زاکانی‌، تهران‌، ۱۳۲۱ش‌؛
۱۱. ترجمه سه‌ سال‌ در دربار ایران‌، اثر فوریه‌، تهران‌، ۱۳۲۶ش‌؛
۱۲. تصحیح‌ شدّ الازار فی‌ حطّ الاوزار عن‌ زوّار المزار، از معین‌الدین‌ جنید شیرازی‌ ، با مشارکت‌ محمد قزوینی‌، تهران‌، ۱۳۲۸ش‌؛
۱۳. جغرافیای‌ آسیا، افریقا، اقیانوسیه‌ برای‌ سال‌ اول‌ دبیرستان‌، تهران‌، ۱۳۲۸ش‌؛
۱۴. تصحیح‌ سمط العلی‌ للحضرة العلیا، از ناصرالدین‌ منشی‌، تهران‌، ۱۳۲۸ش‌؛
۱۵. تصحیح‌ ترجمه محاسن‌ اصفهان‌، از حسین‌ بن‌ ابی‌الرضا آوی‌ ، تهران‌، ۱۳۲۸ش‌؛
۱۶. وزارت‌ در عهد سلاطین‌ بزرگ‌ سلجوقی‌، تهران‌، ۱۳۳۸ش‌؛
۱۷. میرزا تقی‌خان‌ امیر کبیر، تهران‌، ۱۳۴۰ش‌.
دو تألیف‌ اخیر اقبال‌، پس‌ از درگذشت‌ وی‌، یکی‌ به‌ کوشش‌ محمدتقی‌ دانش‌پژوه‌ و یحیی‌ ذکاء، و دیگری‌ به‌ اهتمام‌ ایرج‌ افشار به‌ چاپ‌ رسید.

فهرست منابع

[ویرایش]

(۱) افشار، ایرج‌، عباس‌ اقبال‌ آشتیانی، سواد و بیاض‌، تهران‌، ۱۳۳۴ش‌.
(۲) اقبال‌ آشتیانی‌، عباس‌، مرام‌ و روش‌ مجله‌، یادگار، ۱۳۲۳ش‌، ج‌ ۱، شم ۱.
(۳) دایرةالمعارف‌ فارسی‌.
(۴) دبیرسیاقی‌، محمد، مجموعه‌ مقالات‌ عباس‌ اقبال‌ آشتیانی‌، تهران‌، ۱۳۵۰ش‌.
(۵) شهرستانی‌، صالح‌، شخصیات‌ ادرکتها، ۱۹۷۸م‌.
(۶) صدیق‌ (اعلم‌)، عیسی‌، یادگار عمر، تهران‌، ۱۳۴۵ش‌.
(۷) قزوینی‌، محمد، مقالات‌، به‌ کوشش‌ ع‌ جربزه‌دار، تهران‌، ۱۳۶۳ش‌.
(۸) گلبن‌، محمد، بهار و ادب‌ فارسی‌، تهران‌، ۱۳۵۱ش‌.
(۹) محیط طباطبایی‌، محمد، مطبوعات‌ و اقبال‌ آشتیانی‌، راهنمای‌ کتاب‌، ۱۳۵۵ش‌، س‌ ۱۹، شم ۱-۳.
(۱۰) مشار، خان‌بابا، فهرست‌ کتاب‌های‌ چاپی‌ فارسی‌، تهران‌، ۱۳۵۰- ۱۳۵۵ش‌.
(۱۱) میرانصاری‌، علی‌، اسنادی‌ از مشاهیر ادب‌ معاصر ایران‌، تهران‌، ۱۳۷۶ش‌.
(۱۲) نجم‌آبادی‌، محمود، استادم‌ عباس‌ اقبال‌، راهنمای‌ کتاب‌، ۱۳۵۵ش‌، س‌ ۱۹، شم ۷-۱۰.
(۱۳) یغمایی‌، حبیب‌، عباس‌ اقبال‌، یغما، ۱۳۵۵ش‌، س‌ ۹، شم ۱.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. دبیرسیاقی‌، محمد، مجموعه‌ مقالات‌ عباس‌ اقبال‌ آشتیانی‌، ج۱، ص۱۴ - ۱۵.
۲. نجم‌آبادی‌، محمود، استادم‌ عباس‌ اقبال‌، ج۱، ص۶۰۲ -۶۰۴.
۳. یغمایی‌، حبیب‌، عباس‌ اقبال‌، ج۱، ص۴۵.
۴. افشار، ایرج‌، عباس‌ اقبال‌ آشتیانی‌، ج۱، ص۲۵۷.
۵. دایرةالمعارف‌ فارسی‌،ج۱، ص۹۳۶.
۶. افشار، ایرج‌، عباس‌ اقبال‌ آشتیانی‌، ج۱، ص۲۵۸.
۷. افشار، ایرج‌، عباس‌ اقبال‌ آشتیانی‌، ج۱، ص۲۵۸.
۸. گلبن‌، محمد، بهار و ادب‌ فارسی‌، ج۲، ص۴۴۷.
۹. افشار، ایرج‌، عباس‌ اقبال‌ آشتیانی‌، ج۱، ص۲۵۸-۲۵۹.
۱۰. میرانصاری‌، علی‌، اسنادی‌ از مشاهیر ادب‌ معاصر ایران‌، ج۱، ص۲۵۰.
۱۱. میرانصاری‌، علی‌، اسنادی‌ از مشاهیر ادب‌ معاصر ایران‌، ج۱، ص۲۶۶-۲۶۷.
۱۲. میرانصاری‌، علی‌، اسنادی‌ از مشاهیر ادب‌ معاصر ایران‌، ج۱، ص۲۷۸-۲۷۹.
۱۳. میرانصاری‌، علی‌، اسنادی‌ از مشاهیر ادب‌ معاصر ایران‌، ج۱، ص۳۲۹-۳۳۱.
۱۴. میرانصاری‌، علی‌، اسنادی‌ از مشاهیر ادب‌ معاصر ایران‌، ج۱، ص۳۳۹.
۱۵. میرانصاری‌، علی‌، اسنادی‌ از مشاهیر ادب‌ معاصر ایران‌، ج۱، ص۳۴۴.
۱۶. میرانصاری‌، علی‌، اسنادی‌ از مشاهیر ادب‌ معاصر ایران‌، ج۱، ص۳۵۵.
۱۷. افشار، ایرج‌، عباس‌ اقبال‌ آشتیانی‌، ج۱، ص۲۵۹.
۱۸. صدیق‌ (اعلم‌)، عیسی‌، یادگار عمر، ج۲، ص۲۴۶.
۱۹. شهرستانی‌، صالح‌، شخصیات‌ ادرکتها، ج۱، ص۲۹.
۲۰. محیط طباطبایی‌، محمد، مطبوعات‌ و اقبال‌ آشتیانی‌، ج۱، ص۱۷- ۱۸.
۲۱. اقبال‌ آشتیانی‌، عباس‌، مرام‌ و روش‌ مجله‌، ج۱، ص۱-۶.
۲۲. محیط طباطبایی‌، محمد، مطبوعات‌ و اقبال‌ آشتیانی‌، ج۱، ص۱۹.
۲۳. میرانصاری‌، علی‌، اسنادی‌ از مشاهیر ادب‌ معاصر ایران‌، ج۱، ص۳۸۲-۳۸۶.
۲۴. میرانصاری‌، علی‌، اسنادی‌ از مشاهیر ادب‌ معاصر ایران‌، ج۱، ص۳۹۰.
۲۵. میرانصاری‌، علی‌، اسنادی‌ از مشاهیر ادب‌ معاصر ایران‌، ج۱، ص۳۹۷.
۲۶. میرانصاری‌، علی‌، اسنادی‌ از مشاهیر ادب‌ معاصر ایران‌، ج۱، ص۳۹۹.
۲۷. میرانصاری‌، علی‌، اسنادی‌ از مشاهیر ادب‌ معاصر ایران‌، ج۱، ص۴۰۰.
۲۸. قزوینی‌، محمد، مقالات‌، ص۹۵۹.
۲۹. دبیرسیاقی‌، محمد، مجموعه‌ مقالات‌ عباس‌ اقبال‌ آشتیانی‌، ج۱، ص۱۴.
۳۰. دبیرسیاقی‌، محمد، مجموعه‌ مقالات‌ عباس‌ اقبال‌ آشتیانی‌، ج۱، ص۲۲.
۳۱. محیط طباطبایی‌، محمد، مطبوعات‌ و اقبال‌ آشتیانی‌، ج۱، ص۲۰.
۳۲. شهرستانی‌، صالح‌، شخصیات‌ ادرکتها، ج۱، ص۲۹.
۳۳. اقبال‌ آشتیانی‌، عباس‌، مرام‌ و روش‌ مجله‌، ص۲۶۲،۲۶۶.
۳۴. دبیرسیاقی‌، محمد، مجموعه‌ مقالات‌ عباس‌ اقبال‌ آشتیانی‌، ص۳-۱۱.
۳۵. دبیرسیاقی‌، محمد، مجموعه‌ مقالات‌ عباس‌ اقبال‌ آشتیانی‌، ص۲۳-۲۶.
۳۶. مشار، خان‌بابا، فهرست‌ کتاب‌های‌ چاپی‌ فارسی‌، ج۱، ص۱۱۷۵.


منبع

[ویرایش]

دانشنامه بزرگ اسلامی، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، برگرفته از مقاله «اقبال آشتیانی»، ج۹، ص۳۷۱۴.    






جعبه ابزار