صحنی دمشقی (نقد ابن‌تیمیه)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



همواره نقد شخصیت‌های علمی مذاهب اسلامی به خصوص علمای اهل سنت تاثیر به سزایی در شناخت فرقه وهابیت و بنیانگذار فکری وی یعنی ابن تیمیه دارد در این مقاله به نظر یکی از علمای مذهب شافعی به نام حصنی دمشقی پیرامون ابن تیمیه و فتاوای وی می‌پردازم.


خلاصه زندگی

[ویرایش]

«شیخ تقی الدین ابوبکر بن محمد حصنی دمشقی شافعی» در سال ۷۵۲ هجری قمری در قریه‌ای به نام «حوران» به دنیا آمد و پس از آن به دمشق آمد و فقه شافعی را نزد استادانی چون زهری، ابن جابی و صرخدی و غزی آموخت و پس از آن به مقابله با ابن تیمیه پرداخت و در این راه تلاش بسیار کرد و عده‌ای از طلاب علوم دینی از او پیروی کردند و به همین خاطر در شام نزاعهای فراوان به وجود آمد و در سال ۸۲۹ ه. ق از دنیا رفت.

کتابها

[ویرایش]

وی شخصیتی است که احمد عیسی عاشور مؤلف کتاب «الفقه المیسر» کتاب خود را بر اساس کتاب «کفایة الاختیار» وی تنظیم و تالیف کرده است. این کتاب با نام «فقه آسان در مذهب شافعی» توسط دکتر محمود ابراهیمی ترجمه و به چاپ رسیده است. (و از حصنی دمشقی مؤلف اصلی کتاب نیز مقدمه‌ای با همین عنوان در ابتدای کتاب به چاپ رسیده است.)
[۲] احمد عیسی عاشور، فقه آسان در مذهب امام شافعی، ص۱۸، مقدمه مؤلف.
[۳] حصنی دمشقی، تقی الدین، دفع الشبه عن الرسول، ص۲۱، مقدمه مؤلف اصلی کتاب.

از وی کتابهای بسیاری چون «شرح صحیح مسلم» در سه جلد، و «المهمات» در دو جلد و «قواعد الفقه» به جای مانده است. یکی از مهمترین کتاب‌های وی کتاب «دفع شبه من شبه و تمرد» در رد افکار ابن تیمیه است

حصنی دمشقی و شخصیت ابن تیمیه

[ویرایش]

به نظر وی ابن تیمیه‌ای را که برخی دریای علم توصیف می‌کنند، برخی از پیشوایان او را زندیق مطلق می‌شمارند و علت گفتار این علما را بررسی تمام آثار علمی ابن تیمیه و مواجه نشدن با اعتقاد صحیحی در مورد ایشان و تفکیر مسلمانان در موارد متعدد و آمیخته بودن کتابهای وی به تشبیه خدا به مخلوقات و تجسیم ذات باری تعالی و هم چنین جسارت به ساحت مقدس رسول اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) و شیخین و ملحد دانستن عبدالله بن عباس می‌داند.
حصنی دمشقی بابی را به عنوان پرهیز از عقائد ابن تیمیه دارد و در این باب با اشاره به انحرافات موجود در شخصیت ابن تیمیه و استفاده وی از متشابهات قرآن برای فریفتن مردم به قصد فتنه انگیزی مردم را از تبعیت وی برحذر داشته و معتقد است با دقت در سخنان ابن تیمیه مطالبی یافته است که قادر به بیان آن نیست زیرا وی خدا را در تنزیه از تجسیم و تشبیه تکذیب کرده است.

نظر حصنی در مورد فتاوای ابن تیمیه

[ویرایش]

حصنی دمشقی درباره فتوای علمای مذاهب اربعه با عنوان «فتوای ائمه اربعه به کفر ابن تیمیه» معتقد است فتاوای ابن تیمیه در مورد بدعت شمردن زیارت انبیاء و انسانهای صالح و جایز نبودن سفر برای زیارت انبیاء، باطل و مردود می‌باشد چون بسیاری از علما آن را عملی جایز و مستحب می‌دانند و بر این مطلب اتفاق نظر دارند.
در ادامه می‌گوید: شایسته است ابن تیمیه را از دادن چنین فتواهایی که نزد علما باطل است، بر حذر داشت و او را از فتاوای عجیب و غریب منع نمود و اگر از این عملش امتناع نکرد باید زندانی شود و انحرافات او را برای مردم آشکار نمود تا مردم مواظب باشند از او تبعیت نکنند.»
وی این فتوای ابن تیمیه که هر کس به مرده و یا فرد دور از نظر استغاثه کند، ظالم، گمراه و مشرک است را بسیار زشت دانسته و معتقد است از این سخن «ابن تیمیه»، بدن انسان می‌لرزد و این سخن، قبل از زندیق حران «ابن تیمیه» از جانب هیچ کسی در هیچ زمان و هیچ مکانی بیان نشده است و در واقع ابن تیمیه از برخی روایات صدر اسلام در بی اعتنایی به ساحت حضرت رسول اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) که ناشی از نیت پلید اوست، سوء استفاده کرده است و با این سخنان بی‌اساس مقام و منزلت آن حضرت را در دنیا پایین آورده است، و مدعی شده است که حرمت و رسالت آن بزرگوار پس از رحلت از بین رفته است و این عقیده به یقین کفر و در واقع زندقه و نفاق است.
وی همچنین درباره فتوای ابن تیمیه مبنی بر اینکه زیارت قبر پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) و انبیای الهی را گناه شمرده و ادعای اجماع نموده است می‌نویسد: «... هیچ کسی مانند او به پیامبر و انبیای الهی جسارت نکرده است، با اینکه کتابهای مشهور و غیر مشهور، مردم را در تمامی زمانها و در همه جای عالم، به زیارت پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) تشویق نموده است و زیارت حضرت رسول (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) از بهترین تلاشها در راه خدا و آسان‌ترین راههای نزدیکی به خدا و از جمله سنت‌های انبیاست و هیچ فردی چنین جسارتی نمی‌کند، مگر این که در قلب او بیماری نفاق است و از دست نشانده‌های یهود و دشمنان دین و مشرکینی است که در مذمت آقای امتهای پیشین و امت اسلام، پافشاری کرده‌اند.»
وی این ادعای ابن تیمیه که برای کنار گذاشتن حدیث «من حج و لم یزرنی فقد جفانی»
[۱۰] سبکی، تقی الدین، شفاء السقام، بی جا، چهارم، ۱۴۱۹ه، ص۹۸.
«هر کس حج خانه خدا را انجام دهد و مرا زیارت نکند، به من جفا کرده است.» گفته است: این حدیث را احدی از علما نقل نکرده است، و آن را تهمتی آشکار به علمای اهل سنت و ناشی از عدم اطلاع ابن تیمیه دانسته و برای اثبات بیان خویش به نقل این روایت توسط تعدد زیادی از بزرگان دانسته است.

نتیجه گیری

[ویرایش]

از مطالبی که از نظرات حصنی دمشقی درباره فتاوا و آرای ابن تیمیه نقل شده است، چنین بدست می‌آید که آرای ابن تیمیه، مخالف با اندیشه علمای مسلمان بوده و آن قدر از مسیر صحیح منحرف شده است که علما را به این چنین واکنشی واداشته تا آنجا که ناچار به دادن حکم تکفیر برای وی شده‌اند.
به یقین اگر کسی به دیده انصاف و بدون تعصب به این سخنان و مواضع او بنگرد دیگر برای او شکی در منحرف و ضال و مضل بودن ابن تیمیه باقی نمی‌ماند.

عناوین مرتبط

[ویرایش]

نقدی بر افکار ابن تیمیه‌ (کتاب)؛ عقاید ابن تیمیه؛ عقاید کلامی ابن تیمیه؛ عقاید فلسفی ابن تیمیه.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. حصنی دمشقی، تقی الدین، دفع الشبه عن الرسول، مقدمه کتاب.    
۲. احمد عیسی عاشور، فقه آسان در مذهب امام شافعی، ص۱۸، مقدمه مؤلف.
۳. حصنی دمشقی، تقی الدین، دفع الشبه عن الرسول، ص۲۱، مقدمه مؤلف اصلی کتاب.
۴. حصنی دمشقی، تقی الدین، دفع الشبه عن الرسول، مقدمه کتاب.    
۵. حصنی دمشقی، تقی الدین، دفع الشبه عن الرسول، ص۱۲۵.    
۶. حصنی دمشقی، تقی الدین، دفع الشبه عن الرسول، ص۸۲.    
۷. حصنی دمشقی، تقی الدین، دفع الشبه عن الرسول، ص۹۶.    
۸. حصنی دمشقی، تقی الدین، دفع الشبه عن الرسول، ص۱۳۱.    
۹. حصنی دمشقی، تقی الدین، دفع الشبه عن الرسول، ص۱۶۸.    
۱۰. سبکی، تقی الدین، شفاء السقام، بی جا، چهارم، ۱۴۱۹ه، ص۹۸.
۱۱. سیوطی، جلال الدین، الدرالمنثور، دارالمعرفة، بیروت، ج۱، ص۲۳۷.    
۱۲. حصنی دمشقی، تقی الدین، دفع الشبه عن الرسول، ص۱۷۰.    
۱۳. حصنی دمشقی، تقی الدین، دفع الشبه عن الرسول، ص۱۷۱.    


منبع

[ویرایش]
سایت پژوهه، برگرفته از مقاله «حصنی دمشقی و نقد ابن تیمیه» تاریخ بازیابی ۹۵/۰۱/۰۹.    






جعبه ابزار