جعفر بن قدامه

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



جعفر بن‌ قدامه‌، ادیب ‌ و شاعر قرن ‌ سوم‌ و چهارم‌ است.


معرفی جعفر بن‌ قدامه‌

[ویرایش]

کنیه‌اش‌ ابوالقاسم‌ و نام‌ جدّ وی‌ زیاد بود. از زندگی‌ وی‌ اطلاع‌ چندانی‌ در دست‌ نیست‌. سال‌ تولدش‌ در منابع‌ ذکر نشده‌ است‌.
صفدی‌ (متوفی‌ ۷۶۴) سال‌ وفات‌ جعفر را ۳۰۸ یا ۳۰۹ و یاقوت‌ حموی‌ (متوفی‌ ۶۲۶) مرگ‌ او را در جمادی‌الاخره ۳۱۹ ثبت‌ کرده‌ و افزوده‌ است‌ که‌ در ۳۱۰، پس‌ از تبعید علی‌بن‌ عیسی‌ وزیر (متوفی‌ ۳۳۴) به‌ یمن ‌، جعفر در باره آن‌ ابیاتی‌ سرود.
یاقوت‌ حموی‌ شش‌ بیت ‌ از این‌ شعر را نقل‌ کرده‌ است‌.
زرکلی
[۵] خیرالدین‌ زرکلی‌، الاعلام، ج‌۲، ص‌۱۲۶، بیروت‌۱۹۸۹.
و کحّاله‌ نیز سالوفات ‌ جعفر را ۳۱۹ ذکر کرده‌اند.

آثار

[ویرایش]

ابن‌ندیم
[۷] ابن‌ندیم‌، الفهرست، ج۱، ص‌۱۹۴.
جعفربن‌ قدامه‌ را از نویسندگان‌ به‌ نسبت‌ پرکار نام‌ برده‌ که‌ (صد صفحه‌) از او بر جای‌ مانده‌ است‌.
خطیب‌ بغدادی جعفر را به‌ فراوانی‌ ادب‌ و پیشوایی‌ نویسندگان‌ ستوده‌ و صفدی او را دارای‌ آثاری‌ دانسته‌ است‌؛ اما، در هیچ‌ یک‌ از منابع‌، نام‌ کتابی‌ از جعفر بن‌ قدامه‌ ذکر نشده‌ است‌، فقط‌ ابن‌بلخی‌
[۱۰] ابن‌بلخی‌، فارس نامه، ج۱، ص‌۱۷۰.
تألیف‌ کتاب‌ الخراج‌ را به‌ او نسبت‌ داده‌ است‌ که‌ در صحت‌ آن‌ تردید هست‌، چون‌ در منابع‌ دیگر، این‌ کتاب‌ به‌ قدامة بن‌ جعفر (متوفی‌ ۳۳۷) نسبت‌ داده‌ شده‌ است‌.
[۱۱] تاریخ‌ سیستان‌، چاپ‌ محمدتقی‌ بهار، ج۱، ص‌۱۱، تهران‌: زوار، ۱۳۱۴ش‌.


← مشایخ جعفر


مشایخ‌ او را ابوالعیناء ضریر (متوفی‌ ۲۸۳)، حمادبن‌ اسحاق‌ موصلی‌ (متوفی‌ ۲۶۷)، محمد بن‌ عبدالله‌ مالک‌ خزاعی‌ و مبرد (متوفی‌ ۲۸۶)، دانسته‌اند.

← مهم‌ترین‌ راوی‌ جعفر


مهم‌ترین‌ راوی‌ جعفر، ابوالفرج‌ اصفهانی‌ (متوفی‌ ۳۵۶) بود که‌، ضمن‌ شرح‌حال‌ ابراهیم‌بن‌ المدبر ، هفت‌ روایت‌ از جعفر نقل‌ کرده‌
[۱۷] ابوالفرج‌ اصفهانی‌، مقاتل الطالبیین و اخبارهم، ج‌۲۲، ص‌۱۵۷ـ۱۸۷.
و در جاهای‌ دیگر نیز روایاتی‌ از او نقل‌ نموده‌ است‌.
[۱۸] ابوالفرج‌ اصفهانی‌، مقاتل الطالبیین و اخبارهم، ج‌۱۰، ص‌۲۸۰ـ۲۸۱.


← پدر قدامة بن‌ جعفر


به‌ گفته سیدمحسن‌ امین‌،
[۱۹] سیدمحسن‌ امین‌، اعیان الشیعه، ج‌۴، ص‌۱۳۶.
جعفر بن‌ قدامه‌ پدرِ قدامة بن‌ جعفر نیست‌، زیرا شرح‌حال‌ نویسان‌ قدامة بن‌ جعفر را فردی‌ مسیحی ‌ دانسته‌اند که‌ به‌ واسطه مکتفی‌ (حک: ۲۸۹ـ ۲۹۵)، خلیفه عباسی‌، مسلمان ‌ شده‌ بود.
[۲۰] ابن‌ندیم‌، الفهرست، ج۱، ص‌ ۱۴۴.


← مسیحی‌ بودن‌ جعفر


اما، در هیچ‌ منبعی‌ به‌ مسیحی‌ بودن‌ جعفر بن‌ قدامه‌ اشاره‌ نشده‌ و ابوالفرج‌ اصفهانی‌
[۲۲] ابوالفرج‌ اصفهانی‌، مقاتل الطالبیین و اخبارهم، ج‌۱۰، ص‌۲۸۰ـ۲۸۱.
اخبارِ او را به‌ گونه‌ای‌ آورده‌ است‌ که‌ راوی‌ مسلمان‌ از مسلمانِ دیگر می‌آورد.
ابن‌ندیم‌
[۲۳] ابن‌ندیم‌، الفهرست، ج۱، ص‌۱۴۴.
و یاقوت‌ حموی‌ در شرح‌حال‌ قدامة بن‌ جعفر ذکر کرده‌اند که‌ پدرش‌ شخص‌ مهمی‌ نبوده‌ و دانشی‌ نداشته‌، حال‌ آنکه‌ همین‌ شرح‌حال‌نویسان‌ جعفر بن‌ قدامه‌ را از مشایخ‌ کاتبان‌ دانسته‌اند.

فهرست منابع‌

[ویرایش]

(۱) ابن‌بلخی‌، فارس نامه.
(۲) ابن‌ندیم، الفهرست.
(۳) ابوالفرج‌ اصفهانی‌، مقاتل الطالبیین و اخبارهم.
(۴) سیدمحسن‌ امین‌، اعیان الشیعه.
(۵) تاریخ‌ سیستان‌، چاپ‌ محمدتقی‌ بهار، تهران‌: زوار، ۱۳۱۴ ش‌.
(۶) خطیب‌ بغدادی‌، تاریخ بغداد.
(۷) خیرالدین‌ زرکلی‌، الاعلام، بیروت‌ ۱۹۸۹.
(۸) صفدی‌، الوافی بالوفیات.
(۹) عمررضا کحّاله‌، معجم‌المؤلفین‌، دمشق‌ ۱۹۵۷ـ۱۹۶۱، چاپ‌ افست‌ بیروت‌.
(۱۰) یاقوت‌ حموی‌، معجم‌الادباء، چاپ‌ احسان‌ عباس‌، بیروت‌ ۱۹۹۳.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. یاقوت‌ حموی‌، معجم‌ الادباء، ج‌۲، ص‌۷۸۸، چاپ‌ احسان‌ عباس‌، بیروت‌ ۱۹۹۳.    
۲. صفدی‌، الوافی بالوفیات، ج‌۱۱، ص۹۷.    
۳. یاقوت‌ حموی‌، معجم‌ الادباء، ج‌۲، ص‌۷۸۸، چاپ‌ احسان‌ عباس‌، بیروت‌۱۹۹۳.    
۴. یاقوت‌ حموی‌، معجم‌ الادباء، ج‌۲، ص‌۷۸۹، چاپ‌ احسان‌ عباس‌، بیروت‌۱۹۹۳.    
۵. خیرالدین‌ زرکلی‌، الاعلام، ج‌۲، ص‌۱۲۶، بیروت‌۱۹۸۹.
۶. عمررضا کحّاله‌، معجم‌ المؤلفین‌، ج‌۳، ص‌۱۴۲، دمشق‌۱۹۵۷۱۹۶۱، چاپ‌ افست‌ بیروت‌.    
۷. ابن‌ندیم‌، الفهرست، ج۱، ص‌۱۹۴.
۸. خطیب‌ بغدادی‌، تاریخ بغداد، ج‌۷، ص۲۱۴.    
۹. صفدی‌، الوافی بالوفیات، ج‌۱۱، ص۹۷.    
۱۰. ابن‌بلخی‌، فارس نامه، ج۱، ص‌۱۷۰.
۱۱. تاریخ‌ سیستان‌، چاپ‌ محمدتقی‌ بهار، ج۱، ص‌۱۱، تهران‌: زوار، ۱۳۱۴ش‌.
۱۲. یاقوت‌ حموی‌، معجم‌ الادباء، ج‌۵، ص‌۲۲۳۵، چاپ‌ احسان‌ عباس‌، بیروت‌۱۹۹۳.    
۱۳. خطیب‌ بغدادی‌، تاریخ بغداد، ج‌۷، ص‌۲۱۴.    
۱۴. یاقوت‌ حموی‌، معجم‌ الادباء، ج‌۲، ص‌۵۹۵، چاپ‌ احسان‌ عباس‌، بیروت‌۱۹۹۳.    
۱۵. یاقوت‌ حموی‌، معجم‌ الادباء، ج‌۲، ص۷۸۸، چاپ‌ احسان‌ عباس‌، بیروت‌۱۹۹۳.    
۱۶. صفدی‌، الوافی بالوفیات، ج‌۱۱، ص‌۹۷.    
۱۷. ابوالفرج‌ اصفهانی‌، مقاتل الطالبیین و اخبارهم، ج‌۲۲، ص‌۱۵۷ـ۱۸۷.
۱۸. ابوالفرج‌ اصفهانی‌، مقاتل الطالبیین و اخبارهم، ج‌۱۰، ص‌۲۸۰ـ۲۸۱.
۱۹. سیدمحسن‌ امین‌، اعیان الشیعه، ج‌۴، ص‌۱۳۶.
۲۰. ابن‌ندیم‌، الفهرست، ج۱، ص‌ ۱۴۴.
۲۱. یاقوت‌ حموی‌، معجم‌ الادباء، ج‌۵، ص‌۲۲۳۵، چاپ‌ احسان‌ عباس‌، بیروت‌۱۹۹۳.    
۲۲. ابوالفرج‌ اصفهانی‌، مقاتل الطالبیین و اخبارهم، ج‌۱۰، ص‌۲۸۰ـ۲۸۱.
۲۳. ابن‌ندیم‌، الفهرست، ج۱، ص‌۱۴۴.
۲۴. یاقوت‌ حموی‌، معجم‌ الادباء، ج‌۵، ص‌۲۲۳۵، چاپ‌ احسان‌ عباس‌، بیروت‌۱۹۹۳.    


منبع

[ویرایش]
دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «جعفر بن قدامه»، شماره۴۷۰۱.    






جعبه ابزار