بهار شروانی

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



بَهار شَروانی، میرزا نصرالله، فرزند ابوالقاسم، غزل سرای نیمه دوم قرن سیزدهم بود.
==معرفی بهار شروانی==
بَهار شَروانی (یا شِروانی/ شیروانی)، میرزا نصرالله، فرزند ابوالقاسم، غزل سرای نیمة دوم قرن سیزدهم. در 1247 در شَ ماخی، شهری در جمهوری آذربایجان، زاده شد. محمدعلی تربیت، دانشمندان آذربایجان، ج1، ص71، تهران 1314 ش.
از کودکی به سرودن شعر و غزل میل وافر داشت و با استعداد شگفت خود غزلهای فارسی را به صورت منظوم به ترکی برمی گرداند.
رضاقلی خان هدایت (متوفی 1288)، او را در 1275 در تهران دیده و شعرش را ستوده است. رضاقلی بن محمد هادی هدایت، مجمع الفصحا، ج4، ص179ـ180، چاپ مظاهر مصفا، تهران 1336ـ1340 ش.
دیوان بیگی نیز ضمن اشاره به سیر و سیاحت او در هندوستان، گفته است که برخی او را در قصاید و مسمط مانند متقدّمان می‌دانند. احمدعلی دیوان بیگی، حدیقة الشعراء، ج1، ص272ـ273، چاپ عبدالحسین نوائی، تهران 1364ـ1366 ش.
بهار در سیر و سیاحتهای خود به خدمت دانشمندان و شاعران نامی دوران خود رسید؛ در اصفهان با غلامحسین صدرالشّعرا، پدر ایرج میرزا، در تبریز با ادیب ناصر دیلمی و در مشهد با ملک الشّعراء صبوری، پدر محمّدتقی بهار، دوستی و آمیزش داشت. محمد باقر برقعی، سخنوران نامی معاصر ایران، ج1، ص580، قم 1373 ش. دایرة المعارف فارسی، به سرپرستی غلامحسین مصاحب، ذیل «بهار شیروانی»، تهران 1345ـ1374 ش.
هنگام اقامتش در تهران، میرزا احمدخان وکیل الرّعایا او را با خود به ساوجبلاغ برد و دو فرزند خود، میرزاعلی خان حیدری و میرزا عبدالله خان مصباح دیوان، را برای تعلیم وب تربیت به او سپرد ارمغان، سال 13، ج1، ص71، ش 1 (فروردین 1311). و چون بهار به تبریز بازگشت، مدتی منشیِ کنسولگری فرانسه شد. محمد باقر برقعی، سخنوران نامی معاصر ایران، ج1، ص580، قم 1373 ش. حمید محمدزاده، «زندگی و آثار هار شیروانی»، ج1، ص88، وارلیق، ش 9ـ10 (1361 ش).
===واژه نامه بهار===
به نوشته عبرت نائینی (متوفی 1321 ش)، بهار واژه نامه‌ای فارسی ـ فرانسه تألیف کرده بود که کنسول فرانسه آن را از وی خرید و به نام «لغت نیکلا» و به اسم خود به چاپ رساند. محمدعلی عبرت نائینی، مدینة الادب، ج1، ص476، نسخة خطی کتابخانة مجلس شورای اسلامی، ش 967.
درستی این سخن معلوم نیست، و همچنان این‌که می‌گوید محمدعلی عبرت نائینی، مدینة الادب، ج1، ص476، نسخة خطی کتابخانة مجلس شورای اسلامی، ش 967. بهار دیوان خود را در خانه صبوری گذاشت و پسر صبوری (ملک الشعراء بهار)، برخی از اشعار بهار شروانی را به نام خود کرد.
محمود فرخ خراسانی (متوفی 1360 ش) در یادداشتی که به نسخه خطی مدینه الادب ضمیمه کرده است محمدعلی عبرت نائینی، مدینة الادب، ج1، ص476، نسخة خطی کتابخانة مجلس شورای اسلامی، ش 967. از ملک الشعراء دفاع کرده و این سخن را تهمتی ناروا دانسته است.
بهار ظاهراً دو دیوان به زبانهای فارسی و ترکی داشته محمدعلی مدرس تبریزی، ریحانة الادب، ج1، ص296، تهران 1369 ش. که مفقود شده است.
===آثار بهار===
آقابزرگ طهرانی محمد محسن آقابزرگ طهرانی، الذریعة الی تصانیف الشیعة، ج 9، قسم اول، ص 146،چاپ علی نقی منزوی و احمد منزوی، بیروت 1403/1983. از دیوان فارسی او یاد کرده است.
مجموعه‌ای از اشعار فارسی او، احتمالاً به خط خودش، در موزه نظامی جمهوری آذربایجان محفوظ است (ش 1017) که عنوان «مسوّده» دارد شاید بهار آن را در جوانی خود فراهم کرده باشد.
این مجموعه، در 39 ورق، و شامل غزلیات، قصیده‌ای در مدح امام رضا علیه‌السلام، و مثنوی تُحفه الاَحِبّاء است که برخی محمدعلی مدرس تبریزی، ریحانة الادب، ج1، ص297، تهران 1369 ش. به اشتباه نام آن را تحفه العراقین ذکر کرده‌اند.
مثنوی دیگری هم به نام نرگس و گل سروده که تنها چند بیت از آن باقی‌مانده است.
او حدود 1300 در تبریز درگذشت و همان‌جا مدفون شد. محمدعلی تربیت، دانشمندان آذربایجان، ج1، ص71، تهران 1314 ش.
==فهرست منابع==
(1) محمد محسن آقابزرگ طهرانی، الذریعة الی تصانیف الشیعة، چاپ علی نقی منزوی و احمد منزوی، بیروت 1403/1983.
(2) ارمغان، سال 13، ش 1 (فروردین 1311).
(3) محمد باقر برقعی، سخنوران نامی معاصر ایران، قم 1373 ش.
(4) محمدعلی تربیت، دانشمندان آذربایجان، تهران 1314 ش.
(5) دایرة المعارف فارسی، به سرپرستی غلامحسین مصاحب، تهران 1345ـ1374 ش.
(6) احمدعلی دیوان بیگی، حدیقة الشعراء، چاپ عبدالحسین نوائی، تهران 1364ـ1366 ش.
(7) محمدعلی عبرت نائینی، مدینة الادب، نسخة خطی کتابخانة مجلس شورای اسلامی، ش 967.
(8) حمید محمدزاده، «زندگی و آثار بهار شیروانی»، وارلیق، ش 9ـ10 (1361 ش).
(9) محمدعلی مدرس تبریزی، ریحانة الادب، تهران 1369 ش.
(10) رضاقلی بن محمد هادی هدایت، مجمع الفصحا، چاپ مظاهر مصفا، تهران 1336ـ1340 ش.
==پانویس==
{{پانویس}}
==منبع==[http://lib.eshia.ir/23019/1/3187/ دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «بَهار شَروانی»، شماره3187 .]




جعبه ابزار