• خواندن
  • نمایش تاریخچه
  • ویرایش
 

احمد بن طولون

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



احمد بن طولون، عرب ترک نژاد و از کارگزاران خلفای عباسی در قرن سوم قمری بود. وی امارت مصر و شام را بدست آورد. دامنه حکومت ابن طولون از طرسوس تا رود فرات گسترش یافت و بدین‌ترتیب، مصر، شام، جزیره و سرحدات را زیر سلطه خود درآورد، و معتمد عباسی نیز حاکمیت او را تنفیذ کرد و به رسمیت شناخت.
احمد بن طولون مردی بلندنظر، بلندهمت، نیرومند و دلاور بود. وی سیاستمداری کارآزموده، سرداری کاردان و آشنا با روش‌های جنگ و بسیج و آرایش سپاهیان بود. افزون بر آن، در امور اداری نیز کارآمد و دوراندیش بود. در روزگار او، امنیت همه‌جا را فراگرفت و مردم نعمت آسایش داشتند.


۱ - معرفی اجمالی

[ویرایش]

ابوالعباس، احمد بن طولون، عرب ترک نژاد بود. پدرش طولون، غلام نوح بن اسد سامانی امیر بخارا بود که او را همراه بندگانی دیگر، در سال ۲۰۰ق به مامون عباسی بخشید. مامون او را رئیس محافظان خاصّ خود کرد. احمد در بغداد زاده شد، و پدرش در تربیت و تعلیم او بسیار اهتمام ورزید. احمد به آموختن ادب و فقه طبق مذهب حنفی پرداخت. پدرش در زمان خلافت متوکل در سال ۲۴۰ق درگذشت، از این‌رو خلیفه او را فراخواند و ریاست امور مرزها را بدو سپرد.

۲ - دامنه حکومت

[ویرایش]
در سال ۲۵۴ق، معتز عباسی، بایکباک سردار ترک را به امارت مصر گماشت، و او که با مادر احمد بن طولون، پس از مرگ پدر احمد، ازدواج کرده بود، ناپسری‌اش را به نیابت از خود به مصر فرستاد. در سال ۲۵۶ق بایکباک در آشوبی که به برکناری مهتدی عباسی و کشتن او انجامید، کشته شد و بارجوخ سردار ترک به‌جای او امیر مصر شد. او نیز احمد بن طولون را که دامادش بود، به‌جای خود در مصر نهاد. هنگامی که بارجوخ درگذشت، معتمد عباسی، امارت ابن طولون را بر مصر تنفیذ کرد.
ابن طولون پس از مرگ اماجور ترک امیر شام برآن‌جا مسلط شده، در طرسوس با بیزانسی‌ها جنگید و اسیران مسلمان را از آنان بازپس گرفت. نفوذ ابن طولون و دامنه قدرت او، از طرسوس تا رود فرات گسترش یافت و بدین‌ترتیب، مصر، شام، جزیره و سرحدات را زیر سلطه خود درآورد، و معتمد عباسی نیز حاکمیت او را تنفیذ کرد و به رسمیت شناخت.
او دچار مشکلات گوناگونی شد و بر آن‌ها پیروز شد که می‌توان به درگیری او با الموفق عباسی، برادر معتمد (که خواستار عزل او از مصر بود) و قیام پسرش عباس برضد او در زمانی که ابن طولون در شام به‌سر می‌برد، و قیام ابن صوفی اشاره کرد.

۳ - درگذشت

[ویرایش]

در سال ۲۷۰ق نیز یازمان، عامل او در طرسوس بر ضدش قیام کرد. ابن طولون بدان سو رفت تا شورش را ریشه کن کند، اما اجل به او مهلت نداد و در پنجاه سالگی از دنیا رفت. ابن طولون شانزده سال و‌ اندی حکومت کرد.

۴ - شخصیت

[ویرایش]

او مردی بلندنظر، بلندهمت، نیرومند و دلاور بود. دامنه حکومتش از عراق تا «برقه» و از «نوبه» تا آسیای صغیر گسترش یافت. وی سیاستمداری کارآزموده، سرداری کاردان و آشنا با روش‌های جنگ و بسیج و آرایش سپاهیان بود. افزون بر آن، در امور اداری نیز کارآمد و دوراندیش بود. در روزگار او، امنیت همه‌جا را فراگرفت و مردم نعمت آسایش داشتند. مسجدی در قاهره بنا نهاد که بدو منسوب است. همچنین قلعه بلند عکّا را ساخت. خمّارویه بزرگ‌ترین فرزند از ۳۳ فرزندِ احمد بن طولون به‌جای او امیر مصر شد.
[۵] ابوالبرکات ناصری، محمد بن احمد، بدائع الزهور، ج۱، ص۳۷.
[۹] مسعودی، علی بن حسین، مروج الذهب، ج۳، ص۳۸۱ به بعد.
[۱۱] دائرة المعارف الاسلامیه، ماده: احمد بن طولون.
[۱۴] حسن ابراهیم، حسن، تاریخ الاسلام السیاسی، ج۲، ص۲۱۸.
[۱۵] حسن ابراهیم، حسن، تاریخ الاسلام السیاسی، ج۲، ص۲۳۰.


۵ - پانویس

[ویرایش]
 
۱. کندی، محمد بن یوسف، الولاة و القضاة، ج۱، ص۱۶۰به بعد.    
۲. ابن تغری بردی، یوسف بن تغری بردی، النجوم الزاهره، ج۳، ص۱.    
۳. ابن تغری بردی، یوسف بن تغری بردی، النجوم الزاهره، ج۳، ص۴۶.    
۴. ابن خلکان، احمد بن محمد، وفیات الاعیان، ج۱، ص۱۷۳.    
۵. ابوالبرکات ناصری، محمد بن احمد، بدائع الزهور، ج۱، ص۳۷.
۶. ابن اثیر، علی بن محمد، الکامل فی التاریخ، ج۷، ص۱۸۷.    
۷. طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، ج۹، ص۳۶۳.    
۸. طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، ج۹، ص۶۲۷.    
۹. مسعودی، علی بن حسین، مروج الذهب، ج۳، ص۳۸۱ به بعد.
۱۰. ابن کثیر، اسماعیل بن عمر، البدایة و النهایه، ج۱۱، ص۴۵.    
۱۱. دائرة المعارف الاسلامیه، ماده: احمد بن طولون.
۱۲. ذهبی، محمد بن احمد، العبر، ج۱، ص۳۸۸.    
۱۳. زرکلی، خیرالدین، الاعلام، ج۱، ص۱۴۰.    
۱۴. حسن ابراهیم، حسن، تاریخ الاسلام السیاسی، ج۲، ص۲۱۸.
۱۵. حسن ابراهیم، حسن، تاریخ الاسلام السیاسی، ج۲، ص۲۳۰.


۶ - منبع

[ویرایش]

عبدالسلام ترمانینی، رویدادهای تاریخ اسلام، ترجمه پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ج۲، ص۱۰۷.







جعبه ابزار