• خواندن
  • نمایش تاریخچه
  • ویرایش
 

ابن‌اخضر

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



اِبْن‌ِ اَخْضَرْ، عبدالعزیز بن‌ محمود بن‌ مبارک‌ بن‌ محمود جُنابَذی‌ (۵۲۴ -۶۱۱ق‌/۱۱۳۰-۱۲۱۵م‌)، مورخ‌، فقیه‌ و محدث‌ حنبلی‌ و از حافظان‌ بنام‌ حدیث‌ بود.



به‌ گفته یاقوت‌ (د ۶۲۷ق‌/۱۲۳۰م‌) که‌ در روزگار ابن‌ اخضر می‌زیست‌ و در شمار شاگردان‌ او بود، ابن‌ اخضر از یک‌ خانواده ایرانی‌ جنابذی‌ (گنابذی‌، گنابادی‌) بود. خود او در بغداد متولد شد و در همان‌جا زیست‌ و درگذشت‌ (۲/۱۲۰-۱۲۱). از این‌ رو به‌ جنابذی‌ بغدادی‌ شهرت‌ یافت‌.


او از پدرش‌ و نیز از علی‌ بن‌ بکتاش‌، عالمانی‌ چون‌ قاضی‌ ابوبکر انصاری‌ ، ابوالقاسم‌ سمرقندی‌ ، ابومحمد یحیی‌ بن‌ طراح‌ ، عبدالوهاب‌ انماطی‌
[۱] یاقوت‌، بلدان‌ حسن‌ یوسفی‌ اشکوری‌، ج۲، ص۱۲۱.
[۲] ذهبی‌، شمس‌الدین‌ محمد، ج۴، ص۱۳۸۴، تذکرة الحفاظ، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۳۳-۱۳۳۴ق‌.
ابوالفضل‌ محمد بن‌ ناصر ، ابوالفضل‌ ارموی‌ و ابن‌ البطی‌ ،
[۳] ذهبی‌، سیر العلام‌ النبلاء، ج۲۲، ص۳۱، به‌ کوشش‌ بشار عواد معروف‌ و محیی‌ هلال‌ السرحان‌، بیروت‌، ۱۴۰۵ق‌/۱۹۸۵م‌.
ابومحمد عبدالجبار بن‌ احمد بن‌ ثوبه، ابومنصور محمد بن‌ عبدالملک‌ بن‌ خیرون‌، ابوسعد احمد بن‌ بغدادی‌ ، علی‌ بن‌ هبةالله‌ بن‌ عبدالسلام‌، علی‌ بن‌ محمد ابن‌ علی‌ هروی‌ ، سعدالخیر بن‌ محمد انصاری‌ ، ابوالقاسم‌ سعید بن‌ احمد ابن‌ بناء
[۴] منذری‌، عبدالعظیم‌، ج۲، ص۳۱۷- ۳۱۸، التکملة لوفیات‌ النقلة، به‌ کوشش‌ بشار عواد معروف‌، بیروت‌، ۱۴۰۵ق‌/۱۹۸۴م‌.
فقه‌ و حدیث‌ و دیگر دانش‌ها را فراگرفت‌ و خود از استادان‌ بنام‌ فقه‌ و حدیث‌ گردید.


ابن‌ دُبیثی‌ گویه‌ که‌ ابن‌ اخضر در مسجد قصر بغداد حوزه درس‌ داشت‌ و کسان‌ بسیاری‌ از او حدیث‌ می‌آموختند، از جمله‌: یوسف‌ بن‌ خلیل‌ ، ابوعبدالله‌ مقدسی‌ ، ابوعبدالله‌ برزالی‌ ، نجیب‌ عبداللطیف‌ ، علم‌ الدین‌ قاسم‌ لورقی‌ ، علی‌ بن‌ اخضر ، اسرائیل‌ بن‌ احمد قرشی‌ ،
[۵] ابن‌ دبیثی‌، محمد، ج۱، ص‌ ۲۵۷، المختصر، بیروت‌، ۱۴۰۵ق‌/۱۹۸۵م‌.
زین‌الدین‌ خالد ، محمد بن‌ نصر بن‌ عبدالرزاق‌ ، علی‌ بن‌ میران‌ ، عفیف‌ علی‌ بن‌ عدلان‌ موصلی‌ ، احمد بن‌ حسین‌ داری‌ خلیلی‌ ، جمال‌ یحیی‌ بن‌ صیرفی‌ ، مقداد بن‌ ابی‌ القاسم‌ قیسی‌ ،
[۶] ذهبی‌، سیر العلام‌ النبلاء، ج۲۲، ص۳۲، به‌ کوشش‌ بشار عواد معروف‌ و محیی‌ هلال‌ السرحان‌، بیروت‌، ۱۴۰۵ق‌/۱۹۸۵م‌.
احمد بن‌ محمد بن‌ بنیمان‌ همدانی‌ ، محمد بن‌ نصر جیلی‌ ، علی‌ بن‌ مهران‌ سبط عاقولی‌ ، علی‌ بن‌ زریق‌ ، محمد بن‌ سعید النشف‌
[۷] ذهبی‌، شمس‌الدین‌ محمد، ج۴، ص۱۳۸۵، تذکرة الحفاظ، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۳۳-۱۳۳۴ق‌.
و ابن‌ جوزی‌ .
[۸] ابن‌ عماد، عبدالحی‌، ج۵، ص۴۷، شذرات‌ الذهب‌، قاهره‌، ۱۳۵۰ق‌/۱۹۳۱م‌.



به‌ گفته یاقوت‌
[۹] یاقوت‌، بلدان‌ حسن‌ یوسفی‌ اشکوری‌ ج۲، ص۱۲۱
او در محله نهر معلی‌ در شرق‌ بغداد می‌زیست‌ و در روزگار خود بنام‌ ترین‌ محدّث‌ و حافظ حدیث‌ در عراق‌ شمرده‌ می‌شد. ابن‌ نقطه‌ از شاگردان‌ او گوید: کسی‌ را همتای‌ او ندیدم‌.
[۱۰] ذهبی‌، سیر العلام‌ النبلاء، ج۲۲، ص۳۲، به‌ کوشش‌ بشار عواد معروف‌ و محیی‌ هلال‌ السرحان‌، بیروت‌، ۱۴۰۵ق‌/۱۹۸۵م‌.
او در علم‌ ، زهد ، پارسایی‌ و عبادت‌ نیز شهره‌ بود. آورده‌اند که‌ از سر پارسایی‌ و احتیاط از شهادت‌ در محکمه قضا خودداری‌ می‌کرد.
[۱۱] ذهبی‌، شمس‌الدین‌ محمد، ج۴، ص۱۳۸۴، تذکرة الحفاظ، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۳۳-۱۳۳۴ق‌.



ابن‌ اخضر از پیروان‌ متعصب‌ امام‌ احمد بن‌ حنبل‌ بوده‌ است‌
[۱۲] یاقوت‌، بلدان‌ حسن‌ یوسفی‌ اشکوری‌، ج۲، ص۱۲۱.
در عین‌ حال‌ گروهی‌ از رجال‌ شناسان‌ وی‌ را از راویان‌ موثق‌ دانسته‌اند.
[۱۳] ذهبی‌، سیر العلام‌ النبلاء، ج۲۲، ص۳۱، به‌ کوشش‌ بشار عواد معروف‌ و محیی‌ هلال‌ السرحان‌، بیروت‌، ۱۴۰۵ق‌/۱۹۸۵م‌.
[۱۴] ابن‌ رجب‌، عبدالرحمان‌، ج۲، ص۸۰، ذیل‌ طبقات‌ الحنابلة، قاهره‌، ۱۳۷۲ق‌/۱۹۵۳م‌.
[۱۵] ابن‌ دبیثی‌، محمد، ج۱، ص۲۵۷، المختصر، بیروت‌، ۱۴۰۵ق‌/۱۹۸۵م‌.
از اینکه‌ معتمدان‌ حدیث‌ِ اهل‌ سنت‌ مانند ابن‌ دبیثی‌، ابن‌ نجار ، ابن‌ نقطه‌، ضیاء مقدسی‌ ، برزالی‌، ابن‌ خلیل‌ و زین‌ خلف‌ نابلسی‌ از او حدیث‌ نقل‌ کرده‌اند،
[۱۶] ابن‌ رجب‌، عبدالرحمان‌، ج۲، ص۱۸، ذیل‌ طبقات‌ الحنابلة، قاهره‌، ۱۳۷۲ق‌/۱۹۵۳م‌.
وثاقت‌ او استوار می‌گردد. ابن‌ اخضر در عین‌ اشتغالات‌ علمی‌ بسیار، پیشه پارچه‌فروشی‌ داشت‌ و از این‌ رو به‌ « بزاز » شهرت‌ یافت‌.
[۱۷] ذهبی‌، سیر العلام‌ النبلاء، ج۲۲، ص۳۱-۳۲، به‌ کوشش‌ بشار عواد معروف‌ و محیی‌ هلال‌ السرحان‌، بیروت‌، ۱۴۰۵ق‌/۱۹۸۵م‌.



به‌ ابن‌ اخضر آثار زیر را نسبت‌ داده‌اند که‌ چیزی‌ از سرنوشت‌ آن‌ها نمی‌دانیم‌: ۱. معالم‌ العترةالنبویة و معارف‌ اهل‌ البیت‌ الفاطمیة، ۲. تنبیه‌ اللبیب‌ و تلقیح‌ فهم‌ المریب‌ فی‌ تحقیق‌ اوهام‌ الخطیب‌، ۳. تلخیص‌ الاسماء فی‌ اختصار الرسم‌ و الترتیب‌، ۴. المقصد الارشد فی‌ ذکر من‌ روی‌ عن‌ احمد، ۵. الاصابة فی‌ ذکر الصحابة و انباء الصحابة، ۶. فضایل‌ شعبان‌، ۷. طرق‌ خبر الحسن‌ بن‌ عرفة، ۸. مشیخة.


(۱) ابن‌ دبیثی‌، محمد، المختصر، بیروت‌، ۱۴۰۵ق‌/۱۹۸۵م‌.
(۲) ابن‌ رجب‌، عبدالرحمان‌، ذیل‌ طبقات‌ الحنابلة، قاهره‌، ۱۳۷۲ق‌/۱۹۵۳م‌.
(۳) ابن‌ عماد، عبدالحی‌، شذرات‌ الذهب‌، قاهره‌، ۱۳۵۰ق‌/۱۹۳۱م‌.
(۴) ذهبی‌، شمس‌الدین‌ محمد، تذکرة الحفاظ، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۳۳-۱۳۳۴ق‌.
(۵) ذهبی‌، سیر العلام‌ النبلاء، به‌ کوشش‌ بشار عواد معروف‌ و محیی‌ هلال‌ السرحان‌، بیروت‌، ۱۴۰۵ق‌/۱۹۸۵م‌.
(۶) منذری‌، عبدالعظیم‌، التکملة لوفیات‌ النقلة، به‌ کوشش‌ بشار عواد معروف‌، بیروت‌، ۱۴۰۵ق‌/۱۹۸۴م‌.
(۷) یاقوت‌، بلدان‌ حسن‌ یوسفی‌ اشکوری‌.


۱. یاقوت‌، بلدان‌ حسن‌ یوسفی‌ اشکوری‌، ج۲، ص۱۲۱.
۲. ذهبی‌، شمس‌الدین‌ محمد، ج۴، ص۱۳۸۴، تذکرة الحفاظ، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۳۳-۱۳۳۴ق‌.
۳. ذهبی‌، سیر العلام‌ النبلاء، ج۲۲، ص۳۱، به‌ کوشش‌ بشار عواد معروف‌ و محیی‌ هلال‌ السرحان‌، بیروت‌، ۱۴۰۵ق‌/۱۹۸۵م‌.
۴. منذری‌، عبدالعظیم‌، ج۲، ص۳۱۷- ۳۱۸، التکملة لوفیات‌ النقلة، به‌ کوشش‌ بشار عواد معروف‌، بیروت‌، ۱۴۰۵ق‌/۱۹۸۴م‌.
۵. ابن‌ دبیثی‌، محمد، ج۱، ص‌ ۲۵۷، المختصر، بیروت‌، ۱۴۰۵ق‌/۱۹۸۵م‌.
۶. ذهبی‌، سیر العلام‌ النبلاء، ج۲۲، ص۳۲، به‌ کوشش‌ بشار عواد معروف‌ و محیی‌ هلال‌ السرحان‌، بیروت‌، ۱۴۰۵ق‌/۱۹۸۵م‌.
۷. ذهبی‌، شمس‌الدین‌ محمد، ج۴، ص۱۳۸۵، تذکرة الحفاظ، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۳۳-۱۳۳۴ق‌.
۸. ابن‌ عماد، عبدالحی‌، ج۵، ص۴۷، شذرات‌ الذهب‌، قاهره‌، ۱۳۵۰ق‌/۱۹۳۱م‌.
۹. یاقوت‌، بلدان‌ حسن‌ یوسفی‌ اشکوری‌ ج۲، ص۱۲۱
۱۰. ذهبی‌، سیر العلام‌ النبلاء، ج۲۲، ص۳۲، به‌ کوشش‌ بشار عواد معروف‌ و محیی‌ هلال‌ السرحان‌، بیروت‌، ۱۴۰۵ق‌/۱۹۸۵م‌.
۱۱. ذهبی‌، شمس‌الدین‌ محمد، ج۴، ص۱۳۸۴، تذکرة الحفاظ، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۳۳-۱۳۳۴ق‌.
۱۲. یاقوت‌، بلدان‌ حسن‌ یوسفی‌ اشکوری‌، ج۲، ص۱۲۱.
۱۳. ذهبی‌، سیر العلام‌ النبلاء، ج۲۲، ص۳۱، به‌ کوشش‌ بشار عواد معروف‌ و محیی‌ هلال‌ السرحان‌، بیروت‌، ۱۴۰۵ق‌/۱۹۸۵م‌.
۱۴. ابن‌ رجب‌، عبدالرحمان‌، ج۲، ص۸۰، ذیل‌ طبقات‌ الحنابلة، قاهره‌، ۱۳۷۲ق‌/۱۹۵۳م‌.
۱۵. ابن‌ دبیثی‌، محمد، ج۱، ص۲۵۷، المختصر، بیروت‌، ۱۴۰۵ق‌/۱۹۸۵م‌.
۱۶. ابن‌ رجب‌، عبدالرحمان‌، ج۲، ص۱۸، ذیل‌ طبقات‌ الحنابلة، قاهره‌، ۱۳۷۲ق‌/۱۹۵۳م‌.
۱۷. ذهبی‌، سیر العلام‌ النبلاء، ج۲۲، ص۳۱-۳۲، به‌ کوشش‌ بشار عواد معروف‌ و محیی‌ هلال‌ السرحان‌، بیروت‌، ۱۴۰۵ق‌/۱۹۸۵م‌.



دانشنامه بزرگ اسلامی، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، برگرفته از مقاله «ابن اخضر»، ج۲،ص۸۶۹.    






جعبه ابزار