یادنامه

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



یادنامه یا یادگار‌نامه، کتاب یا ویژه‌نامه‌ی نشریه‌ای است که حاوی مجموعه‌ای از مقالات یا انواع نوشته‌های دیگر که در بزرگ‌داشت یک شخصیت ادبی، فرهنگی، هنری، یا جز اینها تدوین شده باشد.


یادنامه

[ویرایش]

یادنامه یا یادگار‌نامه، کتاب یا ویژه‌نامه‌ی نشریه‌ای است که حاوی مجموعه‌ای از مقالات یا انواع نوشته‌های دیگر که در بزرگ‌داشت یک شخصیت ادبی، فرهنگی، هنری، یا جز اینها تدوین شده باشد. یادنامه معمولا حاوی زندگی‌نامه، سال‌شمار رخدادهای زندگی، افکار و آرای شخص مورد نظر است که دیگران درباره‌ی وی یا در زمینه‌های دیگر، اما به یاد و نام وی نگاشته‌اند.
[۱] فرهنگ ادبیات فارسی، شریفی، محمد؛ تهران، فرهنگ نشر نو و معین، ۱۳۸۷، چاپ اول، ص ۱۵۱۵.


یادنامه و جشن‌نامه

[ویرایش]

معمولا این‌گونه آثار اگر برای شخصیت درگذشته فراهم شود، «یادنامه» و اگر برای شخصیت زنده گردآوری شود، «جشن‌نامه» نامیده می‌شود؛ اما همیشه این‌چنین نیست؛ مانند یادنامه‌ی پور‌داوود که در زمان حیات او فراهم شد و یا جشن‌نامه‌ی ابن سینا که در سال ۱۳۳۴ منتشر شده است. یادنامه را گاه یک تن، شاگرد، ارادتمند، یا دوست، شخصیت علمی - فرهنگی گردآوری می‌کند و گاه چند تن، یک مؤسسه، انجمن، کنگره و مانند اینها.
[۲] فرهنگ‌نامه ادب فارسی، . انوشه، حسن؛ تهران، سازمان چاپ و انتشارات، ۱۳۷۶، چاپ اول، ص۱۴۵۱.



یادنامه‌های موجود

[ویرایش]

یادنامه‌ی مولوی به اهتمام علی‌اکبر مشیر سلیمی، (۱۳۳۷)؛
یادنامه‌ی ملاصدرا، به مناسبت چهارصدمین سال تولد (۱۳۴۰)؛
یادنامه‌ی شیخ طوسی، دانشگاه ادبیات فردوسی (۱۳۴۸)؛
ذکر جمیل سعدی، مجموعه مقالات و اشعار به مناسبت هشتصدمین سال تولد شیخ اجل سعدی، کمیسیون ملی یونسکو (۱۳۶۴)؛
باغ تنهایی، یادنامه‌ی سهراب سپهری، به کوشش حمید سیاه‌پوش (۱۳۷۱)؛
نامه‌ی شهیدی، جشن نامه‌ی استاد دکتر سید‌جعفر شهیدی، به اهتمام علی‌اصغر محمدخانی (۱۳۷۴) و ... .

یادنامه‌های مذکور از آنجا که معمولا به قلم پژوهندگان و نویسندگان فاضل به رشته‌ی تحریر درمی‌آیند، اغلب دارای نثری استوار و خواندنی است و از لحاظ ادبی قابل توجه است.
[۳] انواع ادبی، رزمجور، حسین؛ مشهد، آستان قدس، ۱۳۷۴، چاپ سوم، ص ۲۰۶.



یاد‌نامه در ادب کلاسیک

[ویرایش]

در ادبیات کلاسیک فارسی، نوشته‌ها و کتاب‌های بسیاری را با عنوان تراجم و کتب رجال مشاهده می‌کنیم که درباره‌ی گرامی داشت یک شخصیت یا شخصیت‌های متعدد نگاشته شده‌اند و هدف چنین آثاری با هدف یادنامه یکی است؛ یعنی نکوداشت یک شخصیت. اما تفاوت‌هایی درچارچوب و ساختار کلی این آثار با یادنامه‌های کنونی مشاهده می‌شود. این آثار اغلب شکل و ساختار تذکره‌های فارسی را دارند. اما اگر دیدگاه ما محتوایی باشد، می‌توانیم این کتاب‌ها، همچنین زندگی‌نامه‌ها و تذکره‌های فارسی را ذیل یادنامه‌ها قراردهیم که شکل و ساختار آن در طول زمان تغییر کرده و شکل و ساختار امروزی را یافته است. استاد ذبیح‌الله صفا وقتی موضوعات نثر فارسی را در ۱۳ طبقه تقسیم‌بندی می‌کند، از تراجم و کتب رجال به‌عنوان یکی از ۱۳ موضوع نام می‌برد و دکتر شمیسا با نقدی که بر تقسیم‌بندی وی دارد، تراجم و کتب رجال را ذیل آثار تاریخی می‌آورد.
[۴] انواع نثر فارسی، شمیسا، سیروس؛ تهران، ۱۳۷۸، چاپ سوم، ص ۲۸۳.
این موضوع نشان می‌دهد که با وجود تفاوت اسم، در هر صورت نمی‌توان از وجود کلیت آن صرف نظر کرد.

← مراد از تراجم و کتب رجال


مقصود از تراجم و کتب رجال، کتاب‌هایی است که در بیان احوال طبقات مختلف شاعران، عالمان، مشایخ صوفیه و همچنین فرق مختلف اسلامی و امثال آنها نگاشته شده است. نگارش چنین کتبی در ادبیات عربی و فارسی هر دو از دیرگاه معمول بوده و در ادبیات فارسی تألیف آنها بیشتر از حدود قرن پنجم هجری رواج یافت.
[۵] گنجینه‌ی سخن، صفا، ذبیح‌الله؛ تهران، امیرکبیر، ۱۳۷۰، چاپ پنجم، جلد اول، ص ۷۰.


← طبقه‌بندی آثار


این آثار در شش دسته قابل بررسی است:
۱. قصص انبیاء (تاج القصص از ابن نصر بخارایی)؛
۲. احوال مشایخ صوفیه (اسرار التوحید فی مقامات شیخ ابوسعید تألیف محمد بن منور در حالات و سخنان شیخ ابوسعید اباالخیر)؛
۳. رجال شیعه (مجالس‌ المؤمنین از قاضی نور‌ الله شوشتری در ذکر رجال و محاسن و مکارم ایشان)؛
۴. وزرا و رجال (تاریخ‌ الوزراء از نجم‌الدین ابوالرجاء قمی)؛
۵. ترجمه‌ی احوال شاعران (لباب‌الالباب از محمد عوفی؛ قدیمی‌ترین تذکره فارسی).

علاوه‌ بر کتب رجال، یکی از انواع بسیار رایج یادنامه در ادب فارسی کتاب‌هایی است که تحت عنوان «مقامات» نوشته می‌شد، که درباره‌ی زندگی، مشی و سلوک شخصیت و آثار وی نوشته می‌شد. مثل مقامات شیخ ابوسعید ابی‌الخیر، عارف بزرگ قرن چهارم که توسط نواده‌ی ایشان «محمد بن منور» نوشته شده است و استاد محمدرضا شفیعی کدکنی آن‌ را تصحیح کرده‌اند؛ همچنین مقامات شیخ احمد ژنده پیل و....

پانویس

[ویرایش]
 
۱. فرهنگ ادبیات فارسی، شریفی، محمد؛ تهران، فرهنگ نشر نو و معین، ۱۳۸۷، چاپ اول، ص ۱۵۱۵.
۲. فرهنگ‌نامه ادب فارسی، . انوشه، حسن؛ تهران، سازمان چاپ و انتشارات، ۱۳۷۶، چاپ اول، ص۱۴۵۱.
۳. انواع ادبی، رزمجور، حسین؛ مشهد، آستان قدس، ۱۳۷۴، چاپ سوم، ص ۲۰۶.
۴. انواع نثر فارسی، شمیسا، سیروس؛ تهران، ۱۳۷۸، چاپ سوم، ص ۲۸۳.
۵. گنجینه‌ی سخن، صفا، ذبیح‌الله؛ تهران، امیرکبیر، ۱۳۷۰، چاپ پنجم، جلد اول، ص ۷۰.


منبع

[ویرایش]
پژوهشکده باقرالعلوم.    


رده‌های این صفحه : اصطلاحات ادبی | واژه شناسی




جعبه ابزار