کیف

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کیف، یکی از اصطلاحات به‌کار رفته در علم منطق بوده و به‌معنای عَرَض فاقد قابلیت قسمت و نسبت، به حسب ذات است.


توضیح اصطلاح

[ویرایش]

کیف یکی از مقولات عشر و از اجناس عالی است و اجناس عالی، چون جنس و فصل ندارند، پس با حد تام و رسم تام قابل تعریف نبوده و تنها با رسم ناقص و امور سلبی و ثبوتی تعریف می‌شوند. بر این اساس، تعریف‌های مختلفی برای کیف آورده‌اند. از جمله:

← تعریف اول


«هیئة قارّةٌ لاتقتضی قسمة و لا نسبة» (هر هیات ثابتی که به حسب ذات، اقتضای نسبت و یا قسمت ندارد). با قید "هیات" جوهر خارج می‌شود و با قید "عدم اقتضای قسمت" کمّ خارج می‌گردد و قید "عدم اقتضای نسبت" سایر مقولات را خارج می‌کند.

← تعریف دوم


«هیئة قارّةٌ لایوجب تصورها تصور شئ خارج عن حاملها و لایقتضی القسمة و اللاقسمة فی محلّها اقتضاءاً اولیّاً» (هیات ثابتی است که تصور آن مستلزم تصور چیزی خارج از حامل آن نبوده و به حسب ذات اقتضای قسمت یا عدم قسمت در محل خود ندارد). قید "عدم اقتضای قسمت و عدم قسمت" برای خروج "نقطه" و "وحدت" و "آن" است.
[۷] ابوالحسن سالاری، بهمنیار بن مرزبان، التحصیل، ص۳۹۳.


← تعریف سوم


عَرَضی است که بالذات قابل قسمت و نسبت نبوده و تعقل آن منوط به تعقل امر دیگر نیست. با قید عدم قابلیت قسمت، کمّ خارج می‌گردد. قید "عدم قابلیت نسبت" مقولات نسبی خارج شده، و قید سوم (منوط نبودن تعقل آن به تعقل امر دیگر) سایر مقوله اضافه را خارج می‌کند.
کیف، به خلاف جوهر و کمّ، در افرادش نسبت تضاد قابل تحقق است مثل سفیدی و سیاهی. همچنین قابل اشتداد است مثل سیاهی و سفیدی، به خلاف جوهر و کمّ، زیرا مثلاً معقول نیست که این خط یا این عدد سه از آن خط یا آن عدد سه شدیدتر یا ضعیف‌تر باشد. و در جوهر هم معقول نیست زیرا اشتداد در محل ثابت و واحدی اعتبار می‌شود که شئ حالّ در آن، امری غیر ثابت (غیر قارّ) باشد، و این فقط در عَرَض قابل تصور است.

اقسام کیف

[ویرایش]

برای کیف در تقسیم اولیه چهار قسم ذکر کرده‌اند:
۱. کیفیات محسوسه؛
۲. کیفیات نفسانیه؛
۳. کیفیات مختص به کمیات؛
۴. کیفیات استعدادی.
باید توجه داشت که تفاسیر فلسفی از عموم کیفیات، مبتنی بر علوم طبیعی قدیم است و امروز با توجه به بهره مندی بشر از ابزار و آلات پیشرفته و توسعه و پیشرفت علوم طبیعی جدید، بسیاری از آن مطالب باطل شده است و شایسته است که براساس علوم جدید، تفاسیر جدید به دست آید.
[۱۰] ابن‌سینا، حسین بن عبدالله، الشفا (منطق)، ج۱، ص۶۶.
[۱۱] مجتهد خراسانی (شهابی)، محمود، رهبر خرد، ص۶۴.
[۱۲] ابوحامد غزالی، محمد بن محمد، معیار العلم في فن المنطق، ص۲۹۹.
[۱۳] خوانساری، محمد، منطق صوری، ص۱۴۳.
[۱۴] گرامی، محمدعلی، منطق مقارن، ص۷۲.


مستندات مقاله

[ویرایش]

در تنظیم این مقاله از منابع ذیل استفاده شده است:

• گرامی، محمدعلی، منطق مقارن.
• خوانساری، محمد، منطق صوری.
• ابن‌سینا، حسین بن عبدالله، الشفا (منطق).
ابن‌سینا، حسین بن عبدالله، النجاة.    
• ابوالحسن سالاری، بهمنیار بن مرزبان، التحصیل.
• مجتهد خراسانی (شهابی)، محمود، رهبر خرد.
• ابوحامد غزالی، محمد بن محمد، معيار العلم في فن المنطق.
طباطبایی، سید محمدحسین، نهایة الحکمة.    
مجمع البحوث الاسلامیة، شرح المصطلحات الفلسفیة.    
علامه حلی، حسن بن یوسف، الجوهر النضید.    
خواجه نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد، اساس الاقتباس.    
صدرالمتالهین‌، محمد بن ابراهیم، الحکمة المتعالیه فی الاسفار الاربعه.    
مشکوةالدینی، عبدالمحسن، منطق نوین مشتمل بر اللمعات المشرقیه فی الفنون المنطقیه.    

پانویس

[ویرایش]
 
۱. طباطبایی، سید محمدحسین، نهایة الحکمة، ص۱۱۴.    
۲. صدرالمتالهین‌، محمد بن ابراهیم، الحکمة المتعالیه فی الاسفار الاربعه، ج۴، ص۵۸-۵۹.    
۳. طباطبایی، سید محمدحسین، نهایة الحکمة، ص۱۴۴.    
۴. ابن‌سینا، حسین بن عبدالله، النجاة، ص۱۵۵.    
۵. علامه حلی، حسن بن یوسف، الجوهر النضید، ص۲۶.    
۶. مجمع البحوث الاسلامیة، شرح المصطلحات الفلسفیة، ص۳۲۸.    
۷. ابوالحسن سالاری، بهمنیار بن مرزبان، التحصیل، ص۳۹۳.
۸. صدرالمتالهین‌، محمد بن ابراهیم، الحکمة المتعالیه فی الاسفار الاربعه، ج۴، ص۶۱-۶۳.    
۹. خواجه نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد، اساس الاقتباس، ص۴۲-۴۶.    
۱۰. ابن‌سینا، حسین بن عبدالله، الشفا (منطق)، ج۱، ص۶۶.
۱۱. مجتهد خراسانی (شهابی)، محمود، رهبر خرد، ص۶۴.
۱۲. ابوحامد غزالی، محمد بن محمد، معیار العلم في فن المنطق، ص۲۹۹.
۱۳. خوانساری، محمد، منطق صوری، ص۱۴۳.
۱۴. گرامی، محمدعلی، منطق مقارن، ص۷۲.
۱۵. مشکوةالدینی، عبدالمحسن، منطق نوین مشتمل بر اللمعات المشرقیه فی الفنون المنطقیه، ص۱۰۳.    


منبع

[ویرایش]

پایگاه مدیریت اطلاعات علوم اسلامی، برگرفته از مقاله «کیف»، تاریخ بازیابی۱۳۹۶/۴/۷.    



جعبه ابزار
جعبه‌ابزار