کلیسا

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلمه کلیسا در زبان فارسی برگرفته از واژه‌ی یونانی اکلسیا است که به معنی جماعت یا انجمن می‌باشد. کلیسا دارای دو کاربرد رایج است. کاربرد اول آن که در عهد جدید بسیار استعمال شده به معنی مجمع ایمانداران مسیحی است. کاربرد دوم این واژه، در مورد ساختمانی است که مسیحیان در آن به انجام عبادت می پردازند.


مفهوم‌شناسی کلیسا

[ویرایش]

کلمه‌ کلیسا در زبان فارسی برگرفته از واژه‌ی یونانی "اکلسیا (Ekklesia) " است که به معنی "جماعت" یا "انجمن" می‌باشد.
[۱] Achtemeier، Paul J. (ed.) ، Harpercollins Bible Dictionary، (Harper San Francisco، ۱۹۹۶، ۲nd ed.) ، ص۱۸۳.
این کلمه ۱۱۵ بار در کل عهد جدید به کار رفته است. در رسالات پولس (به انضمام رساله به عبرانیان) ۶۱ بار، در اعمال رسولان ۲۳ بار، در کتاب مکاشفه ۲۰ بار و در سایر رسالات عهد جدید مجموعا ۱۱ بار از این کلمه استفاده شده است.
[۲] New Catholic Encyclopedia، (Gale، ۲۰۰۳، ۲nd ed.) ، vol. ۳، ص۵۷۵.
کلمه‌ی کلیسا دارای دو کاربرد رایج است. کاربرد اول آن که در عهد جدید بسیار استعمال شده به معنی "مجمع ایمانداران مسیحی" است و در حقیقت به جماعت مؤمنان، کلیسا اطلاق می‌شود. بنابر این مراد از کلیسای قرنتس، مجموعه‌ی مسیحیان قرنتس و مراد از کلیسای انطاکیه، مجموعه‌ی مسیحیان انطاکیه می‌باشد.
پولس در رساله‌ی اول خویش به قرنتیان و نیز در رساله‌ی به غلاطیان می‌نویسد: «من به کلیسای خدا جفا می‌رساندم.»
[۳] انجیل، اول قرنتیان، ۹: ۱۵.
[۴] انجیل، غلاطیان، ۱۳: ۱.
در این استعمال و مواردی از این دست، ‌ مراد همان مجمع ایمان‌داران مسیحی بوده است. البته بعدها و در پی بروز اختلافات میان کلیسای مسیحی (مجمع مسیحیان)، کلمه‌ی کلیسا در معنایی جدید یعنی "فرقه" به کار رفت، بنابر این مراد از کلیسای کاتولیک، فرقه‌ی کاتولیک است و مراد از کلیسای لوتری، فرقه‌ی لوتری است. کاربرد دوم این واژه، در مورد ساختمانی است که مسیحیان در آن به انجام عبادت می‌پردازند.
[۵] میلر، ویلیام، تاریخ کلیسای قدیم در امپراطوری روم و ایران، ترجمه علی نخستین، انتشارات اساطیر، ۱۳۸۲ ه‌ش، چاپ اول، ص۱۰۳-۱۰۴.
در این نوشتار به بررسی هر دو مفهوم این واژه خواهیم پرداخت که عبارتند از:

مجمع ایمانداران

[ویرایش]

نخستین معنی کلیسا عبارتست از "مجمع ایمان‌داران مسیحی". در این استعمال که در عهد جدید بسیار رایج است، کلمه‌ی کلیسا برای اشاره به کل جامعه‌ی مسیحیان و یا مجموعه‌ی مسیحیان یک منطقه به کار می‌رود. اولین کاربرد کلمه‌ی کلیسا را در کلمات خود حضرت مسیح می‌توان یافت. آن حضرت خطاب به پطرس فرمود: «و من نیز تو را می‌گویم که تویی پطرس (کلمه‌ای یونانی به معنی صخره) و بر این صخره، کلیسای خود را بنا می‌کنم.»
[۶] انجیل، متی، ۱۸: ۱۶.

در جای دیگری نیز می‌فرماید: «و اگر برادرت به تو گناه کرده باشد، برو و او را میان خود و او در خلوت الزام کن. هرگاه سخن تو را گوش گرفت، برادر خود را دریافتی؛ و اگر نشنود، یک یا دو نفر دیگر با خود بردار تا از زبان دو یا سه شاهد، هر سخنی ثابت شود. و اگر سخن ایشان را رد کند، به کلیسا بگو. و اگر کلیسا را قبول نکند، در نزد تو مثل خارجی یا باجگیر باشد. هر آینه به شما می‌گویم آنچه بر زمین بندید، در آسمان بسته شده باشد و آنچه بر زمین گشایید، در آسمان گشوده شده باشد. باز به شما می‌گویم هر گاه دو نفر از شما در زمین درباره هر‌چه که بخواهند متفق شوند، هر آینه ازجانب پدر من که در آسمان است برای ایشان کرده خواهد شد. زیرا جایی که دو یا سه نفر به اسم من جمع شوند، آنجا در میان ایشان حاضرم.»
[۷] انجیل، متی، ۱۸: ۱۵-۲۰.

کلمه‌ی کلیسا در انجیل‌ها، تنها در همین دو مورد از حضرت عیسی نقل شده است. افزون بر این دو مورد، ‌در کتاب مکاشفه نیز پس از ذکر هفت کلیسا و پیام‌های حضرت عیسی (که البته در قالب مکاشفه نقل می‌شوند) از قول آن حضرت چنین نقل شده است: «من عیسی، فرشته خود را فرستادم تا شما را در کلیساها بدین امور شهادت دهم. من ریشه و نسل داود و ستاره درخشنده صبح هستم.»
[۸] انجیل، مکاشفه، ۱۶: ۲۲.

در عهد جدید از کلیسا (یا همان جامعه‌ی ایمان‌داران مسیحی) با عنوان‌های "عروس مسیح
[۹] انجیل، مکاشفه، ۹: ۲۱.
[۱۰] انجیل، افسسیان، ۵: ۲۳-۳۲.
" و نیز "بدن مسیح
[۱۱] انجیل، کولسیان، ۱۸: ۱.
" یاد شده است.

← شکل‌گیری کلیسا


گفته می‌شود که تاسیس کلیسا در روز پنطیکاست صورت پذیرفته است. در کتاب اعمال رسولان،
[۱۲] انجیل، اعمال رسولان، باب۲.
شرح واقعه‌ی جمع شدن مسیحیان نخستین و نزول روح‌القدس بر آنان ذکر شده است و به نظر می‌رسد که این روز را باید به عنوان روز تاسیس کلیسای مسیحی به شمار آورد. به زودی، ‌افزون بر این کلیسا که در اورشلیم به وجود آمده بود، کلیساهای دیگری نیز در مناطق مختلف یهودیه به وجود آمد.
[۱۳] انجیل، اول تسالونیکیان، ۲: ‌۱۴.
[۱۴] انجیل، غلاطیان، ۲۲: ۱.
در شهر سامره یک کلیسا به وجود آمد.
[۱۵] انجیل، اعمال رسولان، ۸: ‌۱-۲۴.
در انطاکیه نیز کلیسایی بنیان نهاده شد.
[۱۶] انجیل، اعمال رسولان، ۱۱: ۲۰-۳۰.
[۱۷] انجیل، اعمال رسولان، ۱: ۱۳.
که البته به پایگاه مسافرت‌های تبشیری پولس تبدیل گردید. از این زمان به بعد، کلیساهای مسیحی رشد و توسعه یافتند و در مناطق مختلفی از جمله آسیای صغیر، مقدونیه، یونان، ایتالیا، اسپانیا و بسیاری از نواحی ساحلی دریای مدیترانه، کلیسا تاسیس گردید.
[۱۸] تیسن، هنری، الهیات مسیحی، ترجمه ط. میکائیلیان، انتشارات حیات ابدی، بی‌تا، ص۲۹۹-۳۰۰.


← مناقشه در مفهوم کلیسا


چند قرن پس از تشکیل کلیسا، نزاع مهمی در باب مفهوم کلیسا به وقوع پیوست و مسیحیان در مورد کاربرد صحیح این کلمه، دچار دو دستگی شدند. ریشه‌ی این نزاع به وقایعی باز می‌گردد که در ابتدای قرن چهارم یعنی در سال ۳۰۳ میلادی، در زمان حکومت "دیوکلتیانوس" امپراتور روم (۲۸۴ – ۳۱۱. م) رخ داد. در این زمان، جفایی سخت بر علیه مسیحیان صورت پذیرفت. به دستور امپراتور تمامی کتابهای مسیحی می‌بایست سوزانده شده و کلیساها ویران می‌گردید. در این میان، برخی از عالمان مسیحی، به مقاومت در برابر امپراتور دست زدند اما برخی دیگر راه مدارا را در پیش گرفته، کتاب‌هایشان را تحویل حکومت دادند تا سوزانده شود. این وضعیت تا سال ۳۱۳ یعنی زمانی که قسطنطین سیاست‌مدارای با مسیحیان را در پیش گرفت ادامه یافت.
از این زمان به بعد، مناقشه‌ای مهم در مورد آن دسته از عالمان که در دوران جفا کتاب‌های خویش را تحویل داده بودند و به "خائنان" مشهور گردیده بودند، به وجود آمد. رهبران کلیسایی اعلام داشتند که خائنانی که توبه کرده‌اند می‌توانند همچنان در منصب خود باقی بمانند. در مقابل، برخی از مسیحیان که به "دوناتیان" شهرت یافتند از در مخالفت با کلیسا وارد شدند. از نظر آن‌ها، کلیسا عبارت از "مجمع مقدسان" بود و بنابر این اظهار داشتند که توبه‌ی این افراد به هیچ عنوان مورد قبول نیست و آن‌ها نمی‌توانند جزء کلیسا باشند. بر این اساس مفهوم کلیسا را نمی‌توان مجمع ایمانداران مسیحی دانست و کلیسایی که در کلمات حضرت عیسی به آن اشاره شده است، شامل غیر مقدسان نمی‌باشد.
این نزاع همچنان در بن‌بست قرار داشت تا آنکه آگوستین قدیس پا پیش نهاده و با دفاعی همه جانبه از دیدگاه کلیسا، این غائله را خاتمه بخشید. او با استدلال‌هایی محکم بیان می‌داشت که کلیسا "جماعت مقدسان" نیست بلکه بدنه‌ای مرکب از مقدسان و گناهکاران است. به هر حال او توانست با براهینی که ارائه کرد، ‌ دیدگاه کلیسا را بر کرسی نشانده و دوناتیان را محکوم سازد.
[۱۹] مک گراث، الستر، در آمدی بر الهیات مسیحی، ترجمه عیسی دیباج، کتاب روشن، ۱۳۸۵ ه‌ش، چاپ اول، ص۵۱۷-۵۲۰.


← اقسام کلیسا


تقسیم کلیسا به دو شکل مرئی و نامرئی است که نزاعی که پیشتر مطرح شد، بعدها توسط "جان کالون" که از رهبران نهضت پروتستان در قرن شانزدهم بود، مورد کنکاش قرار گرفت و کالون، با ارائه‌ی نظریه‌ای جدید، به نوعی دو دیدگاه مخالف یعنی دیدگاه دوناتیان و مخالفانشان را با یکدیگر پیوند داد. بر اساس تعالیم کالون، کلیسا به دو بخش مرئی و نامرئی تقسیم می‌شود. او اظهار می‌دارد که کلیسای مرئی، ‌ همان اجتماع مسیحیان (عموم ایمان‌داران مسیحی) است. در سطحی دیگر، کلیسای نامرئی وجود دارد که متشکل از برگزیدگان و قدیسان است و این بُعد از کلیسا تنها بر خداوند آشکار است و بنابراین برای مردم قابل دیدن نیست و در حقیقت نامرئی است. از نگاه وی، ‌ اگر چه کلیسای مرئی متشکل از افراد قدیس و افراد گناهکار است اما مسیحیان می‌بایست کلیسای مرئی را به خاطر کلیسای نامرئی حرمت نهاده، به آن وفادار باشند.
[۲۰] مک گراث، الستر، در آمدی بر الهیات مسیحی، ترجمه عیسی دیباج، کتاب روشن، ۱۳۸۵ ه‌ش، چاپ اول، ص۵۲۴.

در مقابل این دیدگاه کالون، برخی از اصلاح‌طلبان افراطی قرار داشتند که منکر وجود کلیسای حقیقی بر روی زمین بودند. سباستین فرانک، از رهبران افراط‌گرای اصلاحات در این باره می‌نویسد: «بر این باورم که کلیسای بیرونی مسیح از جمله تمامی عطای و آیین‌های مقدس آن به خاطر رخنه و راهیابی دجال، ‌ درست پس از مرگ رسولان به آسمان برده شد و اکنون در روح و راستی مخفی است. به همین جهت کاملا مطمئنم که در طی این هزار و چهارصد سال، نه کلیسای جامعی وجود داشته و نه از آیین‌های کلیسایی خبری بوده است.» بر اساس دیدگاه این افراد، کلیسای حقیقی صرفا در آسمان وجود دارد و در زمین تنها تقلیدی نمایشی از چنین نهادی وجود دارد.
[۲۱] مک گراث، الستر، در آمدی بر الهیات مسیحی، ترجمه عیسی دیباج، کتاب روشن، ۱۳۸۵ ه‌ش، چاپ اول، ص۵۲۶-۵۲۷.


ساختمان عبادی مسیحیان

[ویرایش]

کلیسا (در زبان انگلیسی میان کلیساهای بزرگ و کوچک در نام‌گذاری تفاوت وجود دارد. کلیساهای بزرگ را معمولا Church و کلیساهای کوچک را که معمولا نمازخانه محسوب می‌شوند Chapel می‌نامند.)،
[۲۲] New Catholic Encyclopedia، (Gale، ۲۰۰۳، ۲nd ed.) ، vol. ۳، ص۳۸۲.
ساختمان عبادی مسیحیان پیشتر اشاره گردید که کلمه‌ کلیسا دارای کاربردی دیگر که کاملا متفاوت از استعمال پیشین است می‌باشد. در این استعمال، کلمه‌ کلیسا ناظر به ساختمانی است که امور عبادی و آیینی مسیحیان در آن انجام می‌پذیرد. البته این کاربرد که امروزه بسیار متداول می‌باشد در عهد جدید هرگز به کار نرفته است.
تاریخ تاسیس نخستین ساختمان‌های عبادی مسیحیان را می‌توان به اوایل قرن دوم میلادی بازگرداند. در دوران اولیه، مسیحیان برای عبادت در کنیسه‌های یهودی شرکت می‌کردند و تفکیکی میان یهودیان و مسیحیان وجود نداشت. مسیحیان در حقیقت گرایش خاصی از یهود شمرده می‌شدند که به شخصی به نام عیسی به عنوان مسیحای بنی‌اسرائیل ایمان آورده بودند.
در زمان ریاست گملئیل دوم (۸۰-۱۱۰. م) برکت تازه‌ای با نام "برکت مینیم" بر مجموعه‌ی یازده برکتی که در دعای تفیلای مرسوم در کنیسه‌ها قرائت می‌شد، افزوده گردید. مراد از "مینیم" مرتدان بودند که شامل مسیحیان نیز می‌گردید. در این برکت آمده بود: «برای مرتدان، امیدی باقی مگذار و پادشاهی متکبران را به سرعت در روزگار ما برانداز. همه‌ نصرانیان و بدعت‌گذاران در یک لحظه هلاک شوند. نامشان از کتاب حیات محو شود و همراه نام پارسایان ثبت نگردد. مبارک باشی تو‌ای خدایی که متکبران را خوار می‌کنی.»
گنجانده شدن این دعای تازه در مراسم عبادی کنیسه، مسیحیان را از شرکت در مراسم کنیسه باز می‌داشت زیرا می‌بایست در مراسمی شرکت می‌کردند که در آن مورد لعنت قرار می‌گرفتند. در حقیقت، افزودن این دعا به مراسم عبادی کنیسه، نوعی طرد مسیحیان از کنیسه به شمار می‌آمد و به مرور، ارتباط مسیحیان با کنیسه‌ها قطع گردید و همین مساله به تاسیس مکان‌های عبادی مختص به مسیحیان انجامید.
[۲۳] پیترز، اف ئی، یهودیت مسیحیت و اسلام، ترجمه حسین توفیقی، انتشارات مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان ومذاهب، ۱۳۸۴ه‌ش، ج۱، ص۴۲۳-۴۲۴.


← انجام آیین‌های دینی و عبادی


معمولا در کلیساها مراسم عبادی و نمازها انجام می‌شود. مراسم عشای ربانی از جمله آیین‌هایی است که معمولا در کلیسا انجام می‌شود. همچنین مراسم تعمید و تایید (تدهین با روغن مقدس) نیز در اکثر فرقه‌های مسیحی در کلیسا انجام می‌پذیرد هر چند تعداد‌اندکی از کلیساها همانند کلیساهای تعمیدی که تعمید را در نهر و آب‌های جاری انجام می‌دهند، این آیین را بیرون از کلیسا انجام می‌دهند.
[۲۴] میشل، توماس، کلام مسیحی، ترجمه حسین توفیقی، انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب، ۱۳۸۷ه‌ش، چاپ سوم، ص۹۳.
همچنین آیین توبه که در کلیساهای کاتولیک، ‌ارتدوکس و انگلیکن رواج دارد در کلیسا انجام می‌شود. مراسم ازدواج نیز از دیگر آیین‌هایی است که معمولا در ساختمان کلیسا صورت می‌پذیرد.
شکل مراسم کلیسایی در کلیساهای مختلف متفاوت است. معمولا مراسم عبادی متشکل از بخش‌های مختلف و متنوعی است که شامل موعظه، دعا و خواندن سرودهای دینی می‌باشد. استفاده از موزیک‌های روحانی که در جهت نشاط بخشی به مراسم عبادی به کار می‌رود در عموم کلیساهای مسیحی رواج دارد. (حتی کلیساهای اصلاحی که برای مدتی استفاده‌ی از ابزار موسیقی را کنار گذاشته بودند در نهایت به استفاده مجدد از موسیقی در مراسم کلیسایی روی آوردند.)
[۲۵] مولند، اینار، جهان مسیحیت، ترجمه محمد باقر انصاری و مسیح مهاجری، انتشارات امیر کبیر، ۱۳۸۱ه‌ش، چاپ دوم، ص۳۵۲.
در برخی از کلیساها از جمله در بسیاری از کلیساهای آفریقایی، رقص و حرکات موزون نیز در کلیساها انجام می‌شود که هدف از آن، ‌ایجاد تنوع و شور و نشاط و جذابیت برای مراسم عبادی عنوان شده است.
[۲۶] A. Salamone، Frank (ed.) ، Encyclopedia of religious rites، rituals، and festivals، (Routledge، ۲۰۰۴)، ص۱۶.


← شکل ظاهری کلیسا


کلیساها دارای یک شکل خاص نیستند و از نظر‌اندازه، نوع معماری و ساختار آن بسیار متفاوت هستند. البته ساختار کلیساها در بسیاری از موارد دارای شباهت‌هایی با یکدیگر است. روشن است که پرداختن به ساختار کلیساهای تمامی فرقه‌های مسیحی از عهده‌ این نوشتار خارج است اما به اختصار، مطالبی کلی را از شکل و ساختار کلیسا بیان می‌کنیم. به طور کلی، ‌کلیساهای کاتولیک از نظر ظاهری زیباتر و مجلل‌تر هستند و کلیساهای ارتدوکس و پروتستان از این نظر در رتبه‌ بعد از کلیساهای کاتولیک قرار دارند.
به طور کلی در تمامی کلیساها یک تالار که محل استقرار مردم است وجود دارد. معمولا در هر تالار یک محراب قرار دارد که نان و شراب مخصوص مراسم عشای ربانی در آن قرار داده می‌شود. البته در برخی از کلیساها، محراب وجود ندارد و نان و شراب بر روی یک میز قرار داده می‌شود. همچنین در اکثر کلیساها، یک سکو نیز وجود دارد که کشیش بر آن ایستاده و موعظه را انجام می‌دهد. شکل ظاهری تالار در کلیساهای مختلف متفاوت است. در برخی از کلیساها برای حاضران، صندلی قرار داده شده است در حالی که در برخی از کلیساها از صندلی خبری نیست و یا فقط تعدادی صندلی برای افراد بیمار و یا کهنسال وجود دارد. همچنین در برخی از کلیساها میان مردم عادی و روحانیان پرده‌ای قرار داده شده است و روحانیان در پشت پرده و به دور از دید مردم عادی به انجام مراسم می‌پردازند در حالی که در برخی از کلیساها چنین حائلی وجود ندارد و تمامی حاضران اعم از مردم عادی و روحانیان در یک محل حضور دارند.
در کلیساهای ارتدوکس افراد حاضر در کلیسا معمولا در این تالار به شکل ایستاده به انجام دعا و عبادت می‌پردازند. البته تعدادی صندلی نیز برای سالخوردگان و افراد بیمار وجود دارد که این افراد می‌توانند در طول مراسم بنشینند. در این کلیساها معمولا پرده‌ای در وسط این تالار کشیده می‌شود که مردم عادی از روحانیان جدا می‌شوند و در همین قسمت است که محراب قرار دارد. به طور کلی در کلیساهای ارتدوکس از مجسمه‌ حضرت مسیح و یا قدیسان مسیحی خبری نیست و حتی استفاده از صلیبی که مجسمه‌ حضرت مسیح بر آن حک شده نیز ممنوع می‌باشد. البته استفاده از نقاشی در این کلیساها مجاز شمرده می‌شود و معمولا کلیساهای ارتدوکس با تصاویری از حضرت عیسی، حضرت مریم، فرشتگان و قدیسان آذین شده است.
[۲۷] مولند، اینار، جهان مسیحیت، ترجمه محمد باقر انصاری و مسیح مهاجری، انتشارات امیر کبیر، ۱۳۸۱ه‌ش، چاپ دوم، ص۶۲-۶۳.

در کلیساهای کاتولیک، شکل ظاهری این تالار تا حدودی متفاوت است. از مهمترین تفاوتهای میان تالار کلیسای کاتولیک و ارتدوکس، به استفاده از مجسمه‌ها می‌توان اشاره کرد. در کلیساهای کاتولیک معمولا تعداد قابل توجهی از مجسمه‌های مربوط به حضرت عیسی، حضرت مریم و مقدسان وجود دارد. همچنین در کلیساهای بزرگ، معمولا بیشتر از یک محراب وجود دارد و تعداد این محراب‌ها در برخی از کلیساها تا ۴۸ عدد نیز می‌رسد و گاهی مراسم عشای ربانی به صورت همزمان و در چند محراب انجام می‌شود.
[۲۸] مولند، اینار، جهان مسیحیت، ترجمه محمد باقر انصاری و مسیح مهاجری، انتشارات امیر کبیر، ۱۳۸۱ه‌ش، چاپ دوم، ص۱۱۴.
از دیگر تفاوت‌های مهم، وجود محلی برای اعتراف است. اعتراف معمولا در اطاقک خاصی صورت می‌پذیرد که وسط آن دیواری نازک قرار دارد تا کشیش و شخص اعتراف‌کننده از یکدیگر جدا باشند. تنها یک دریچه‌ی کوچک در وسط این دیوار قرار دارد که کشیش و شخص اعتراف کننده می‌توانند همدیگر را ببینند. در یک طرف کشیش می‌نشیند و در طرف دیگر، شخص اعتراف‌کننده زانو زده و به اعتراف می‌پردازد.
[۲۹] مولند، اینار، جهان مسیحیت، ترجمه محمد باقر انصاری و مسیح مهاجری، انتشارات امیر کبیر، ۱۳۸۱ه‌ش، چاپ دوم، ص۱۱۹.

کلیساهای پروتستان نیز هر کدام ساختاری خاص به خود را دارند اما چنانکه پیشتر اشاره شد معمولا دارای یک محراب یا میز، در برخی کلیساها تعدادی صندلی برای نشستند حضار و یک سکو یا میز برای شخص موعظه‌کننده هستند. از آنجا که در اکثر کلیساهای پروتستان، اعتراف جایگاهی ندارد. (البته در این میان، استثناهایی وجود دارد. به عنوان مثال، اعتراف خصوصی نزد کشیش در کلیساهای اپیسکوپال (اسقفی آمریکا) مورد پذیرش قرار گرفته است.)
[۳۰] روستن، لئو، فرهنگ تحلیلی مذاهب آمریکایی، ترجمه محمد بقائی، تهران، انتشارات حکمت، ۱۳۷۶ش، چاپ اول، ص۲۶.
بنابر این محلی نیز برای انجام این عمل، در کلیساهای آنان وجود ندارد.
[۳۱] هویان، آندرانیک، کلیساهای مسیحیان در ایران‌زمین، انتشارات دستان، ۱۳۸۳ه‌ش.


← کلیسای جامع


افزون در کلیساهای عادی که در هر منطقه بنا می‌گردد و حتی در کوچک‌ترین روستاها نیز وجود دارد، در اکثر فرقه‌های مسیحی، کلیساهای دیگری نیز وجود دارد که به آنها "کلیسای جامع" (Cathedral) گفته می‌شود. این کلیساها صرفا در نظام‌های اسقفی (کلیساهایی که در نظام آن‌ها، توزیع قدرت از بالا به پایین یعنی از اسقف به دیگر درجات روحانی صورت می‌گیرد، در مقابل کلیساهای جماعت گرا.) وجود دارد و به کلیساهایی اطلاق می‌گردد که محل اقامت اسقف است و دفتر وی در آنجا مستقر است. باید توجه داشت که اگرچه معمولا کلیساهای جامع، کلیساهایی بزرگ و مجلل هستند اما الزاما همیشه کلیسای جامع، ‌ کلیسایی بزرگ نیست.
[۳۲] Britannica Encyclopedia of World Religions، (Encyclopedia Britannica INC، ۲۰۰۶)، ص۱۸۸.


← کلیساهای ایران


مسیحیت در ایران از جمله ی ادیانی است که به رسمیت شناخته شده است و پیروان این دین در ایران همانند دیگر مناطق، دارای ساختمان‌های عبادی خاص خود هستند. امروزه در ایران، کلیساهای فراوانی وجود دارد؛ کلیساهایی از هر سه شاخه‌ی بزرگ مسیحیت یعنی کاتولیک، ارتدوکس و پروتستان. در ایران تا کنون ۱۷ کلیسای فرقه‌های کاتولیک، ارتدوکس و پروتستان در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است. افزون بر این، ۲۶ کلیسای ارمنیان فرقه‌ گریگوری نیز در این فهرست ثبت گردیده است.
[۳۳] هویان، آندرانیک، کلیساهای مسیحیان در ایران‌زمین، انتشارات دستان، ۱۳۸۳ه‌ش، ص۹.
پرداختن به تمامی کلیساهای موجود در ایران از عهده‌ این نوشتار خارج است و به همین دلیل تنها به ذکر نام برخی از مهم‌ترین کلیساهای موجود (در هر یک از سه شاخه‌ی اصلی مسیحیت) اکتفا می‌کنیم.
از مهم‌ترین کلیساهای کاتولیک ایران می‌توان به "کلیسای حضرت مریم" در جلفای اصفهان، "کلیسای قلب مقدس حضرت عیسی مسیح" در تهران، سه کلیسا با نام "حضرت مریم"در شهرهای تهران، تبریز و ارومیه، "کلیسای حضرت یوسف" در تهران، کلیسای ارمنی‌های کاتولیک با نام "کلیسای گریگور مقدس" در تهران و کلیساهای "حضرت ابراهیم" و "هوسپ مقدس" در همین شهر اشاره کرد.
[۳۴] هویان، آندرانیک، کلیساهای مسیحیان در ایران‌زمین، انتشارات دستان، ۱۳۸۳ه‌ش، ص۲۹-۹۷.
مهم‌ترین کلیساهای ارتدوکس در ایران عبارتند از: کلیساهای "حضرت مریم" و "نیکلاس مقدس" در تهران و "کلیسای کانتور" در شهر قزوین.
[۳۵] هویان، آندرانیک، کلیساهای مسیحیان در ایران‌زمین، انتشارات دستان، ۱۳۸۳ه‌ش، ص۱۴۵-۱۵۶.

برخی از مهم‌ترین کلیساهای پروتستان نیز عبارتند از: کلیسای انجیلی "پطرس مقدس" در تهران، "استپانوس مقدس" در همدان، "کلیسای ادونتیست‌ها"در تهران، "کلیسای حضرت توما"در تهران، "کلیسای جماعت ربانی"در تهران، "کلیسای هوهانس مقدس"که مربوط به ارمنی‌های پروتستان است در شهر تهران، کلیسای امانوئیل (عمانوئیل) در تهران و دو کلیسای مربوط به فرقه‌ی انگلیکن با نام‌های "شمعون غیور" در شیراز و "حضرت پولس" در تهران.
[۳۶] هویان، آندرانیک، کلیساهای مسیحیان در ایران‌زمین، انتشارات دستان، ۱۳۸۳ه‌ش، ص۹۹-۱۴۳.


پانویس

[ویرایش]
 
۱. Achtemeier، Paul J. (ed.) ، Harpercollins Bible Dictionary، (Harper San Francisco، ۱۹۹۶، ۲nd ed.) ، ص۱۸۳.
۲. New Catholic Encyclopedia، (Gale، ۲۰۰۳، ۲nd ed.) ، vol. ۳، ص۵۷۵.
۳. انجیل، اول قرنتیان، ۹: ۱۵.
۴. انجیل، غلاطیان، ۱۳: ۱.
۵. میلر، ویلیام، تاریخ کلیسای قدیم در امپراطوری روم و ایران، ترجمه علی نخستین، انتشارات اساطیر، ۱۳۸۲ ه‌ش، چاپ اول، ص۱۰۳-۱۰۴.
۶. انجیل، متی، ۱۸: ۱۶.
۷. انجیل، متی، ۱۸: ۱۵-۲۰.
۸. انجیل، مکاشفه، ۱۶: ۲۲.
۹. انجیل، مکاشفه، ۹: ۲۱.
۱۰. انجیل، افسسیان، ۵: ۲۳-۳۲.
۱۱. انجیل، کولسیان، ۱۸: ۱.
۱۲. انجیل، اعمال رسولان، باب۲.
۱۳. انجیل، اول تسالونیکیان، ۲: ‌۱۴.
۱۴. انجیل، غلاطیان، ۲۲: ۱.
۱۵. انجیل، اعمال رسولان، ۸: ‌۱-۲۴.
۱۶. انجیل، اعمال رسولان، ۱۱: ۲۰-۳۰.
۱۷. انجیل، اعمال رسولان، ۱: ۱۳.
۱۸. تیسن، هنری، الهیات مسیحی، ترجمه ط. میکائیلیان، انتشارات حیات ابدی، بی‌تا، ص۲۹۹-۳۰۰.
۱۹. مک گراث، الستر، در آمدی بر الهیات مسیحی، ترجمه عیسی دیباج، کتاب روشن، ۱۳۸۵ ه‌ش، چاپ اول، ص۵۱۷-۵۲۰.
۲۰. مک گراث، الستر، در آمدی بر الهیات مسیحی، ترجمه عیسی دیباج، کتاب روشن، ۱۳۸۵ ه‌ش، چاپ اول، ص۵۲۴.
۲۱. مک گراث، الستر، در آمدی بر الهیات مسیحی، ترجمه عیسی دیباج، کتاب روشن، ۱۳۸۵ ه‌ش، چاپ اول، ص۵۲۶-۵۲۷.
۲۲. New Catholic Encyclopedia، (Gale، ۲۰۰۳، ۲nd ed.) ، vol. ۳، ص۳۸۲.
۲۳. پیترز، اف ئی، یهودیت مسیحیت و اسلام، ترجمه حسین توفیقی، انتشارات مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان ومذاهب، ۱۳۸۴ه‌ش، ج۱، ص۴۲۳-۴۲۴.
۲۴. میشل، توماس، کلام مسیحی، ترجمه حسین توفیقی، انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب، ۱۳۸۷ه‌ش، چاپ سوم، ص۹۳.
۲۵. مولند، اینار، جهان مسیحیت، ترجمه محمد باقر انصاری و مسیح مهاجری، انتشارات امیر کبیر، ۱۳۸۱ه‌ش، چاپ دوم، ص۳۵۲.
۲۶. A. Salamone، Frank (ed.) ، Encyclopedia of religious rites، rituals، and festivals، (Routledge، ۲۰۰۴)، ص۱۶.
۲۷. مولند، اینار، جهان مسیحیت، ترجمه محمد باقر انصاری و مسیح مهاجری، انتشارات امیر کبیر، ۱۳۸۱ه‌ش، چاپ دوم، ص۶۲-۶۳.
۲۸. مولند، اینار، جهان مسیحیت، ترجمه محمد باقر انصاری و مسیح مهاجری، انتشارات امیر کبیر، ۱۳۸۱ه‌ش، چاپ دوم، ص۱۱۴.
۲۹. مولند، اینار، جهان مسیحیت، ترجمه محمد باقر انصاری و مسیح مهاجری، انتشارات امیر کبیر، ۱۳۸۱ه‌ش، چاپ دوم، ص۱۱۹.
۳۰. روستن، لئو، فرهنگ تحلیلی مذاهب آمریکایی، ترجمه محمد بقائی، تهران، انتشارات حکمت، ۱۳۷۶ش، چاپ اول، ص۲۶.
۳۱. هویان، آندرانیک، کلیساهای مسیحیان در ایران‌زمین، انتشارات دستان، ۱۳۸۳ه‌ش.
۳۲. Britannica Encyclopedia of World Religions، (Encyclopedia Britannica INC، ۲۰۰۶)، ص۱۸۸.
۳۳. هویان، آندرانیک، کلیساهای مسیحیان در ایران‌زمین، انتشارات دستان، ۱۳۸۳ه‌ش، ص۹.
۳۴. هویان، آندرانیک، کلیساهای مسیحیان در ایران‌زمین، انتشارات دستان، ۱۳۸۳ه‌ش، ص۲۹-۹۷.
۳۵. هویان، آندرانیک، کلیساهای مسیحیان در ایران‌زمین، انتشارات دستان، ۱۳۸۳ه‌ش، ص۱۴۵-۱۵۶.
۳۶. هویان، آندرانیک، کلیساهای مسیحیان در ایران‌زمین، انتشارات دستان، ۱۳۸۳ه‌ش، ص۹۹-۱۴۳.


منبع

[ویرایش]

سایت پژوهه، برگرفته از مقاله «کلیسا»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۶/۸/۶.    



جعبه‌ابزار