ژان باتیست سی

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



ژان باتیست سی، اقتصاددان معروف فرانسوی، یکی از معروف‌ترین اقتصاددانان مکتب کلاسیک بوده است. وی افکار آدام اسمیت را در اروپا مشهور ساخت.


شخصیت‌شناسی

[ویرایش]

ژان باتیست سی (ژان باتیست سه) در شهر لیون فرانسه و در یک خانواده پروتستان در سال ۱۷۶۷ متولّد شد. در سن ۱۹ سالگی به انگلیس سفر کرد و مسحور توسعه شگفت‌انگیز صنایع انگلیس گردید. او مدتی کارمند بانک و مؤسس یک بیمه خصوصی بود. مدتی روزنامه‌نگار شد و مدتی هم عضو مجلس مقننه فرانسه بود؛ ولی به‌سبب تعارض با سیاست‌های ناپلئون بناپارت مجبور به کناره‌گیری از سیاست شد. پس از ترک سیاست، به امور صنعتی و بازرگانی پرداخت. در سال ۱۸۰۶ به تاسیس یک کارگاه نخ‌ریسی پرداخت و ثروتی هنگفت به‌دست آورد. سی، بعد از ناپلئون در سال ۱۸۱۹ مامور تدریس اقتصاد صنعتی در مدرسه عالی کار و هنر شد و در سال ۱۸۳۰ به استادی کرسی اقتصاد در کلژدوفرانس انتخاب گردید.
[۱] تفضلی، فریدون، تاریخ عقاید اقتصادی (از افلاطون تا دوره معاصر)، تهران، نی، چاپ دوم، ۱۳۷۵، ص۱۰۴-۱۰۵.
سی را مروّج و مفسّر افکار آدام اسمیت معرفی کرده‌اند، او در آثار خود نه تنها با وضوح و ترتیبی منطقی به معرفی آدام اسمیت (Adam smith: ۱۷۲۳-۱۷۹۰) پرداخت؛ بلکه اولین عامل اقتصادی بود که اقتصاد را تحت مباحث سه‌گانه تولید، توزیع و مصرف مورد مطالعه قرار داد. این تقسیم‌بندی، سال‌های متمادی مورد استفاده اساتید اقتصاد قرار گرفت. در واقع سی را نمی‌توان فقط مفسّر و مروج افکار اسمیت خواند. از نظر ژان باتیست سی، علم اقتصاد علم قوانین حاکم بر ثروت و نمایش‌دهنده طرق تشکیل، توزیع و مصرف ثروت است.
[۲] قدیری اصلی، باقر، سیر‌اندیشه اقتصادی، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۶۴، ص۷۰-۷۲.
او در سال ۱۸۳۲ از دنیا رفت.

قانون سی

[ویرایش]

براساس این قانون، "عرضه، تقاضای خود را به‌وجود می‌آورد. بنابراین تولید اضافی (مازاد عرضه) در اقتصاد سرمایه‌داری ناممکن است. قانون بازارها" یا "قانون سی" نقطه عطف عقاید ژان باتیست سی است و محور اصلی نظریه تعادل اشتغال کامل کلاسیک‌ها محسوب می‌شود.
[۳] تفضلی، فریدون، تاریخ عقاید اقتصادی (از افلاطون تا دوره معاصر)، تهران، نی، چاپ دوم، ۱۳۷۵، ص۱۰۵.

مفهوم این نظریه این است که تولید کالاها و خدمات، باعث ایجاد درآمد برای عوامل و نهاده‌های تولید می‌شود؛ که این امر، منجر به ایجاد تقاضای جدید نسبت به محصولات دیگر بخش‌های اقتصادی خواهد شد. نتیجه پذیرش این قانون، این خواهد بود که هیچ نوع رکود و کسادی موقّت و یا دائمی (خاص و یا عام) در اقتصاد بروز نخواهد کرد. یک نتیجه مهمتری که کلاسیک‌ها از این قانون می‌گیرند، این است که تحت شرایط انعطاف‌پذیری قیمت‌ها، نظام اقتصادی در بلندمدت همواره در سطح اشتغال کامل، دارای وضعیت تعادلی خواهد بود.
[۴] دادگر، یدالله، تاریخ تحولات‌ اندیشه اقتصادی، قم، انتشارات دانشگاه مفید، ۱۳۸۳، چاپ اول، ص۲۵۶-۲۶۷.
به این ترتیب، سی، منکر عدم تعادل‌ها و بحران‌های اقتصادی نیست؛ اما آن‌ها را موقّت و زودگذر می‌داند. اگر چه قانون سی را امروز به افسانه تشبیه کرده‌اند، ولی باید توجه داشت که مبنای این فکر، هنوز مورد قبول بسیاری از اقتصاددانان نظام سرمایه‌داری است.
[۵] نمازی، حسین، نظام‌های اقتصادی، تهران، شرکت سهامی انتشار، ۱۳۸۶، چاپ چهارم، ص۵۶.
قانون سی، یک وضعیت تعادل عمومی است؛ که برای تحلیل آن، لازم است به بررسی چگونگی پیدایش تعادل در تمامی بازارها (بازار کار، بازار کالا، بازار پس‌انداز و سرمایه‌گذاری) پرداخته شود.
[۶] تفضلی، فریدون، تاریخ عقاید اقتصادی (از افلاطون تا دوره معاصر)، تهران، نی، چاپ دوم، ۱۳۷۵، ص۱۰۵.

ژان باتیست سی، قانون بازارها را در پاسخ به رساله ویلیام اسپنس (William Spence: ۱۸۴۶-۱۹۲۶) تبیین کرد. رساله ویلیام اسپنس در خصوص خسارت تجارت بین انگلیس و فرانسه در خلال جنگ‌های ناپلئون بود.
[۷] Rutherford، Donald، Economics، USA & Canada، Routledge، ۲۰۰۷، First published، ص۱۸۶.


آرای ژان باتیست سی

[ویرایش]

مهمترین آرای او همان قانون سی است که بسیاری از اقتصاددانان کلاسیک آن‌را پذیرفته و به‌کار بستند. سی آرای دیگری هم دارد که به برخی از آنها اشاره می‌شود:

← هماهنگی منافی فردی با منافع اجتماعی


وی بر هماهنگی میان منافع فردی با منافع اجتماعی تاکید داشت و بر این عقیده بود که هرکس با تعقیب منافع شخصی خود بر منافع جامعه می‌افزاید. از طرف دیگر، وی چنین می‌پنداشت که در سیستم سرمایه‌داری و در شرایط معیّن، اقتصاد، همیشه در تعادل اشتغال کامل قرار می‌گیرد و بیکاری غیراختیاری در نظام مذکور ناممکن است.

← تعادل عرضه و تقاضا


سی، گردش اقتصادی نظام سرمایه‌داری را با خوش‌بینی قابل ملاحظه‌ای تحلیل نمود. به‌نظر او، تعادل عرضه و تقاضا خودبه‌خود در شرایط رقابت آزاد و بدون احتیاج به دخالت دولت تامین می‌شود. سی به آزادی کسب و کار در زندگی اقتصادی اعتقاد داشت و برای دولت وظایف اقتصادی قائل نبود.

← وظایف پول


از نظر سی پول تنها دو وظیفه دارد:
۱) واحد شمارش؛
۲) وسیله مبادله.
در حالی که معمولا در ادبیات اقتصادی سه وظیفه سنتی را برای پول بر می‌شمارند. یعنی علاوه بر دو موردی که سی برای پول بر شمرده است، وظیفه ذخیره ارزش و ثروت نیز از وظایف پول به حساب می‌آید.
[۸] رحمانی، تیمور، اقتصاد کلان، تهران، برادران، ۱۳۸۴، چاپ نهم، جلد ۲، ص۲۰۸.
بنابراین از نظر سی پول فقط نقش وسیله مبادله را بازی می‌کند. در اقتصاد پولی که سی از آن صحبت می‌کند، تعادل بازار کالا، همزمان با تعادل بازار پول به‌وجود می‌آید؛ در نتیجه، تعادل قیمت ایجاد می‌شود. از این لحاظ، در اقتصاد کلاسیک، بازار پول، از بازار کالا جدا نیست و هر دو در واقع نظریه قیمت را بیان می‌کنند.

← نرخ بهره


به‌عقیده سی، پس‌اندازکنندگان و سرمایه‌گذاران در بازار پس‌انداز و سرمایه‌گذاری، یک گروه واحد هستند و به‌خاطر یک عامل مشترک، یعنی نرخ بهره، پس‌انداز و سرمایه‌گذاری می‌کنند.

← عامل چهارم تولید


سی "کارآفرین" را به‌عنوان عامل چهارم تولید، در کنار سه عامل دیگر (زمین و منابع طبیعی، نیروی کار و سرمایه) مورد تاکید قرار داد.

← نظریه قمیت‌گذاری


نظریه "تعادل بازار کالا" همان نظریه قمیت‌گذاری سی است. او در این مورد با نظریه اسمیت مخالفت می‌کند و برای تعیین قیمت، نقش مطلوبیت که در تقاضا اثر دارد، را همراه با نقش هزینه که روی عرضه مؤثر است، معرفی می‌کند.

نقد تاریخی باتیست سی

[ویرایش]

با اینکه شهرت ژان باتیست سی به‌علت طرح قانون سی است، اما باید گفت که او مبدع قانون سی در مورد بازارها نیست. او در کتاب "گفتار در اقتصاد سیاسی" که در سال ۱۸۰۳ متشر شد، می‌گوید: «کالاها همواره با کالاها معاوضه می‌شوند.» جان استوارت میل (John Stuart Mill: ۱۸۰۶-۱۸۷۳) در کتاب "دفاع از تجارت" که در سال ۱۸۰۸ نوشت، این جمله را به‌صورت «هر عرضه تقاضای خود را ایجاد می‌کند»، درآورد و از آن نتایجی گرفت؛ از جمله این‌که رکود در تجارت به‌خاطر اضافه تولید نیست و نقش پول در مبادله در درجه دوم اهمیت قرار دارد. وقتی جان استوارت میل (و بعد از او ریکاردو) راه را نشان دادند، ژان باتیست سی نظرات اولیه خود را تغییر داد و به نظرات میل نزدیک شد. به‌علاوه، نه خود ژان باتیست سی، نه جان استوارت میل و نه حتی ریکاردو (David Ricardo: ۱۷۷۲-۱۸۲۳) به‌اندازه کینز به قانون سی توجه نکردند.
[۹] بلاگ، مارک، اقتصاددانان بزرگ جهان، تهران، حسن گلریز، نی، ۱۳۷۵، چاپ اول، ص۶۰.

سی را بعضاً به‌خاطر تمییز تفاوت میان کارفرما و صاحب سرمایه مورد احترام قرار داده‌اند. ولی اگر نوشته‌های سی به‌دقت خوانده شود، معلوم می‌شود که او بر نقش کارفرما به‌عنوان هماهنگ‌کننده عوامل تولید تاکید داشته و بر نقش مهم‌تر کارفرما به‌عنوان خریدار مواد اولیه با قیمت مشخص برای فروش کالاهای حاصل از آن در آینده به قیمتی نامعلوم، که مدت‌ها قبل از این توسط ریچارد کانتیلون (Richard Cotillion: ۱۶۸۰-۱۷۳۴) مورد اشاره قرار گرفته بود، توجّّهی ندارد. حتّی نقش کارفرما به‌عنوان مبدع کالاها و روش‌های تولید جدید که اساس نظریه شومپیتر (Joseph Schumpeter: ۱۸۸۳-۱۹۵۰) را تشکیل می‌داد، توسط سی تنها به اختصار مورد اشاره قرار گرفته است. به‌همین جهت در اینجا نیز تاریخ، بیش از حد با ژان باتیست سی همراه بوده است.
[۱۰] بلاگ، مارک، اقتصاددانان بزرگ جهان، تهران، حسن گلریز، نی، ۱۳۷۵، چاپ اول، ص۶۰-۶۱.


آثار باتیست

[ویرایش]

آثار زیادی از ژان باتیست سی به‌جا نمانده است. اثر مهم اقتصادی این دانشمند، کتابی تحت عنوان رساله‌ای درباره اقتصاد سیاسی (گفتاری در اقتصاد سیاسی) است؛ که در سال ۱۸۰۳ انتشار یافت. سی در این کتاب با گسترش عقاید اسمیت، آینده روشنی را برای سرمایه‌داری پیش‌بینی کرده و نیز با تقسیم معروف علم اقتصاد به مباحث تولید، توزیع و مصرف، روش جدیدی را برای مسائل اقتصادی پیشنهاد کرده است. علت اصلی شهرت وی، تبیین "قانون سی" در این کتاب است.
[۱۱] تفضلی، فریدون، تاریخ عقاید اقتصادی (از افلاطون تا دوره معاصر)، تهران، نی، چاپ دوم، ۱۳۷۵، ص۱۰۴-۱۰۵.


پانویس

[ویرایش]
 
۱. تفضلی، فریدون، تاریخ عقاید اقتصادی (از افلاطون تا دوره معاصر)، تهران، نی، چاپ دوم، ۱۳۷۵، ص۱۰۴-۱۰۵.
۲. قدیری اصلی، باقر، سیر‌اندیشه اقتصادی، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۶۴، ص۷۰-۷۲.
۳. تفضلی، فریدون، تاریخ عقاید اقتصادی (از افلاطون تا دوره معاصر)، تهران، نی، چاپ دوم، ۱۳۷۵، ص۱۰۵.
۴. دادگر، یدالله، تاریخ تحولات‌ اندیشه اقتصادی، قم، انتشارات دانشگاه مفید، ۱۳۸۳، چاپ اول، ص۲۵۶-۲۶۷.
۵. نمازی، حسین، نظام‌های اقتصادی، تهران، شرکت سهامی انتشار، ۱۳۸۶، چاپ چهارم، ص۵۶.
۶. تفضلی، فریدون، تاریخ عقاید اقتصادی (از افلاطون تا دوره معاصر)، تهران، نی، چاپ دوم، ۱۳۷۵، ص۱۰۵.
۷. Rutherford، Donald، Economics، USA & Canada، Routledge، ۲۰۰۷، First published، ص۱۸۶.
۸. رحمانی، تیمور، اقتصاد کلان، تهران، برادران، ۱۳۸۴، چاپ نهم، جلد ۲، ص۲۰۸.
۹. بلاگ، مارک، اقتصاددانان بزرگ جهان، تهران، حسن گلریز، نی، ۱۳۷۵، چاپ اول، ص۶۰.
۱۰. بلاگ، مارک، اقتصاددانان بزرگ جهان، تهران، حسن گلریز، نی، ۱۳۷۵، چاپ اول، ص۶۰-۶۱.
۱۱. تفضلی، فریدون، تاریخ عقاید اقتصادی (از افلاطون تا دوره معاصر)، تهران، نی، چاپ دوم، ۱۳۷۵، ص۱۰۴-۱۰۵.


منبع

[ویرایش]

سایت پژوهه، برگرفته از مقاله «ژان باتیست سی»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۷/۲/۵.    

رده‌های این صفحه : مقالات پژوهه




جعبه ابزار