چشمه

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



چشمه محلّ جوشش آب از زمین به طور طبیعی است و آب چشمه‌ای که جریان دارد، آب جاری به شمار می‌رود و احکام خاص آن را دارد از احکام چشمه در بابهای طهارت، صلات و احیاء موات سخن گفته‌اند.


حکم آب چشمه

[ویرایش]

در الحاق آب چشمه‌ای که به جهت کم بودن آن جریان ندارد به آب جاری و عدم الحاق، اختلاف است. مشهور قول دوم است.

استشفا از آب گرم

[ویرایش]

استشفا به چشمه‌های آب گرم مکروه است. برخی، وضو یا غسل با آن، و برخی دیگر هر نوع استفاده از چنین آب‌هایی را مکروه دانسته‌اند.
[۵] معالم الدین (قسم الفقه)، ج۱، ص۴۰۲.
در مقابل، بسیاری کراهت را به استفاده از آن به قصد درمان اختصاص داده‌اند.

کم شدن آب چشمه

[ویرایش]

از موارد مشروعیت نماز استسقا (نماز باران)، هنگام خشک یا کم شدن آب چشمه‌ها است.

مالکیت آب چشمه

[ویرایش]

چشمه‌ای که ملک کسی نیست از مشترکات است و همگان در استفاده از آن یکسانند و اگر کسی به قصد تملّک، آب آن را حیازت کند (مثلا با ظرفی از آن آب بردارد) مالک آب می‌شود؛ لیکن چشمه‌ای که با احداث کسی در زمین موات جاری شده، ملک احداث کننده آن است و کسی بدون اجازه او حقّ تصرّف در آن ندارد.

حد حریم چشمه

[ویرایش]

چشمه احداث شده در زمین موات دارای حریم است. چشمه دو حریم دارد:
محدوده‌ای از اطراف چشمه که در بهره وری از آن و نیز اصلاح و تمیز کردن (ریختن گل و خاک چشمه) به طور عادت مورد نیاز است. در این محدوده کسی بدون اجازه حق تصرف ندارد.
محدوده‌ای که در آن، احداث چشمه برای دیگری ممنوع است؛ هر چند دیگر تصرفات جایز است.
حدّ آن از چهار طرف بنابر مشهور، هزار ذراع در زمین‌های سست و پانصد ذراع در زمین‌های سخت و محکم است. در مقابل، برخی گفته‌اند:
حد حریم تا جایی است که چشمه جدید زیانی برای آب چشمه موجود نداشته باشد. بنابراین، چنانچه احداث چشمه در فاصله‌ای بیش از هزار ذراع برای آب چشمه موجود زیان‌آور باشد، جایز نیست؛ چنان که احداث چشمه در فاصله‌ای کمتر از آن در صورت زیان نرساندن، جایز خواهد بود.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. خویی، ابوالقاسم، تنقیح فی شرح العروة الوثقی، ج۱، ص۱۱۲.    
۲. طباطبایی، سید محمدکاظم، العروة الوثقیٰ، ج۱، ص۶۵.    
۳. اردبیلی، محقق مقدس، مجمع الفائدة، ج۱۱، ص۲۸۸-۲۸۹.    
۴. طباطبایی، سید علی، ریاض المسائل، ج۱۲، ص۲۴۹.    
۵. معالم الدین (قسم الفقه)، ج۱، ص۴۰۲.
۶. حلی، ابن ادریس، کتاب السرائر، ج۱، ص۹۵.    
۷. نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱، ص۳۳۵.    
۸. فاضل هندی، محمد بن حسن (محقق اصفهانی)، کشف اللثام، ج۱، ص۳۸۳.    
۹. نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱۲، ص۱۵۱-۱۵۲.    
۱۰. نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۳۸، ص۱۲۳-۱۲۴.    
۱۱. نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۳۸، ص۱۱۶.    
۱۲. موسوی خویی، سید ابوالقاسم، منهاج الصالحین، ج۲، ص۱۵۳.    
۱۳. شهید ثانی، زین‌الدین بن علی، الروضة البهیة، ج۷، ص۱۶۲ ۱۶۳.    
۱۴. محقق سبزواری، محمدباقر بن محمد مؤمن، کفایة الاحکام، ج۲، ص۵۵۵.    
۱۵. حلی، حسن‌بن یوسف، مختلف الشیعة، ج۶ ص۲۰۸.    
۱۶. ابن جنید اسکافی، محمد بن احمد، فتاوی ابن الجنید، ص۲۲۳.    


منبع

[ویرایش]
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، ج۳، ص۱۸۰-۱۸۱.    


رده‌های این صفحه : احکام طهارت | چشمه | فقه | مطهرات




جعبه ابزار