پیسیذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



پیسی واژه‌‌ای پهلوی [۱] [۲] و معادل بَرَص در عربی [۳] گونه‌‌ای بیماری پوستی و ناواگیر است که به صورت لکه‌‌های سفید و نرم بر بدن ظاهر می‌‌شود و بر اثر اختلال در عملکرد رنگدانه‌‌های پوستی پدید می‌‌آید. [۴]


جایگاه در فقه[ویرایش]

پیسی در برخی ابواب فقه مثل صلات و تجارت و نکاح از آن بحث شده است.

تعربف لغوی پیسی[ویرایش]

به بیماری‏ای که بر اثر آن لکّه‏های معمولا بزرگ سپید یا سیاه در بدن پدید می‏آید، پیسی یا برص گفته می‏شودولکه‏های برص به گوشت اندام مبتلا و حتّی گاهی به استخوان زیر آن می‏رسد. [۵]

وضعیت پیسی و جذام در گذشته[ویرایش]

به سبب همانندی برخی نشانه‌‌ها، این بیماری در گذشته مترادف جُذام (خوره) یا یکی از مقدمات آن دانسته می‌‌شد و مبتلایان به آن همچون جذامیان، منفور و مطرود از اجتماع بودند. ایرانیان باستان سکونت در شهر را برای آنان ممنوع می‌‌ساختند [۶] و سلاطین عرب از همسخنی با آنان خودداری می‌‌کردند. [۷] [۸] در برخی آثار اسلامی نیز گاه برای هر‌‌دو بیماری خوره و پیسی علت [۹] [۱۰] [۱۱] [۱۲] [۱۳] [۱۴] و درمانی [۱۵] یکسان شمرده شده یا اینکه هر دو واگیردار پنداشته می‌‌شد [۱۶] [۱۷] ، حال اینکه جذام بر خلاف پیسی که منشأ ژنتیکی دارد، از نوعی باکتری پدید می‌‌آید. [۱۸]

پیسی در زبان عبری[ویرایش]

معادل عبری بَرَص، معنایی عام می‌‌داده که شامل بیماریهای پوستی متعددی می‌‌شده است؛ لیکن برخی آن را تنها جذام ترجمه کرده‌‌اند. [۱۹] [۲۰] این بیماری نزد یهودیان، معروف و بسیار ناپسند بود. ایشان بر این باور بودند که برص به سبب گناهکاری بر ایشان نازل می‌‌شود. [۲۱]

طهارت از برص در یهود[ویرایش]

در شریعت یهودی، دستورهای مشروحی به کاهنان قدیم برای تمییز برص، و نیز برای «تطهیر» شرعی مبروصان پس از بهبود بیماری آنان داده شده است. هیچ‌‌یک از این دستورها جنبه پزشکی نداشته و تنها برای تعیین «نجاست» یا «طهارت» شرعی ضایعات پوستی است. [۲۲]

معجزه حضرت مسیح علیه السلام[ویرایش]

درمان برص در قرآن، چون بینا کردن کور مادرزاد، در کنار زنده کردن مردگان از معجزات حضرت مسیح• بود. این موضوع دو بار در قرآن آمده است: یک بار در سیاق بشارت دادن تولد عیسی(علیه السلام) به مردم در سوره آل‌عمران، و دیگر بار در سوره مائده ضمن برشمردن نعمتهایی که مسیح از آنها بهره‌‌مند شده و معجزاتی که به وی عطا شده است:«اَنّی اَخلُقُ لَکُم مِنَ الطّینِ کَهَیـَةِ الطَّیرِ فَاَنفُخُ فیهِ‌‌فَیَکونُ طَیرًا بِاِذنِ اللّهِ واُبرِئُ الاَکمَهَ والاَبرَصَ و اُحیِ المَوتی بِاِذنِ اللّهِ». [۲۳] [۲۴] غالب مفسران [۲۵] [۲۶] [۲۷] [۲۸] [۲۹] و لغویان [۳۰] [۳۱] پیشین و معاصر مراد از ابرص در این دو آیه را مبتلای به پیسی دانسته‌‌اند. اشاره به این دو بیماری با توجه به شفایابی بیماران بسیاری به دست آن حضرت، به سبب ناتوانی پزشکان بر درمان آنها و همچنین تأثیر آشکار آنها بر ظاهر بدن شمرده شده است. [۳۲] [۳۳] [۳۴]

معنای عام برص در عربی[ویرایش]

به نظر می‌‌رسد که برص نیز در عربی معنایی عام چون معادل عبریش بدهد. شفای مبروصان به دست حضرت مسیح که در جای جای عهد جدید نیز از آن یاد شده، [۳۵] نباید مختص پیسی باشد. شباهتهایی در کاربرد این واژه در عربی و عبری وجود دارد که نشان می‌‌دهد عربها از برص معنایی مترادف با معادل عبری آن قصد می‌‌کردند. تشبیه سفیدی و درخشندگی دست حضرت موسی که معجزه‌ای در برابر فرعون بود به دست شخص أبرص از این قبیل است. در سفر خروج آمده است که موسی هنگامی که دستش را از زیر ردایش بیرون آورد، چنان سفید بود که گویا ناشی از عارضه برص باشد. [۳۶] نزدیک به این مضمون در تفسیر آیه ۲۲ سوره طه [۳۷]در گفتار مفسران به کار رفته است: «واضمُم یَدَکَ اِلی جَناحِکَ تَخرُج بَیضاءَ مِن غَیرِ سوء ءایَةً اُخری».آنان عبارت «مِن غَیرِ سوء»را به سفیدی غیر ناشی از برص، تفسیر کرده‌‌اند. [۳۸] [۳۹] [۴۰]

برص به معنایی غیر پیسی[ویرایش]

با این حال برخی معنای برص را، نه پیسی که بیماری دیگری نزدیک به خوره دانسته و شفای مبروصان به دست عیسی(علیه السلام)را نه تنها معجزه الهی که نعمتی نیز برای قوم یهود شمرده‌‌اند، زیرا از دستورات دشوار مربوط به مبروصان خلاص می‌‌شدند. [۴۱] [۴۲] [۴۳]

کراهت امامت جماعت مبتلا به پیسی[ویرایش]

مشهور میان متأخّران، کراهت امامت فرد مبتلا به پیسی است. برخی قدما بین امامت نماز جمعه و عیدین‏و بین غیر آن، تفصیل داده و در فرض اوّل قائل به عدم جواز شده‏اند. بنابر قول به کراهت، در صورتی که اثر پیسی در چهره نمایان گردد کراهت شدیدتر است. [۴۴] [۴۵]

پیسی از موارد عیب در معامله[ویرایش]

وجود پیسی در برده عیب به شمار می‏رود و خریدار می‏تواند با استفاده از خیار عیب، معامله را فسخ کند. همچنین بروز آن تا مدّت یک سال از زمان معامله موجب خیار فسخ خواهد بود. [۴۶] [۴۷]

پیسی در باب نکاح[ویرایش]

پیسی از جمله عیوب زن به شمار می‏رود و چنانچه زن پیش از عقد بدان مبتلا بوده و مرد از آن آگاهی نداشته است، مرد می‏تواند بدون طلاق، عقد نکاح را فسخ کند. در اینکه وجود پیسی در شوهر نیز موجب ثبوت خیار فسخ نکاح برای زن می‏شود یا نه اختلاف است، مشهور عدم ثبوت آن است. [۴۸]

پانویس[ویرایش]
 
۱. . فرهنگ پهلوی، ص۲۱۳.
۲. . فرهنگ ریشه شناختی، ج۱، ص‌‌۳۰۴، «پیس».
۳. . لغت نامه، ج۴، ص۵۹۵۳.
۴. . Britannica: Vitiligo.
۵. . لغت‏نامه دهخدا
۶. . تاریخ هرودوت، ص۱۰۸.
۷. . المفصل، ج۸، ص۴۰۱.
۸. . التحریر و‌‌التنویر، ج۳، ص۲۵۱.
۹. . الطب النبوی، ج ۱، ص ۳۱۸.
۱۰. . سنن ابن ماجه، ج۲، ص۱۱۵۴، ۱۱۵۳.
۱۱. . بحارالانوار، ج۴۵، ص۴۰۱.    
۱۲. . بحارالانوار، ج۵۹، ص۲۱۲.    
۱۳. . مکارم‌الاخلاق، ص۳۸۴.    
۱۴. . طب‌الائمه(علیهم السلام)، ص۱۰۴.    
۱۵. . الجامع لمفردات الادویة و الاغذیه، ص ۱۳۳.
۱۶. . بحارالانوار، ج۶۲، ص۸۲.    
۱۷. . القانون فی الطب، ج۱، ص۷۹.
۱۸. . Britannica: Albinism.
۱۹. . دائرة‌‌المعارف بستانی، ج۵، ص۳۳۰.
۲۰. . Judaica: Leprosy.
۲۱. . کتاب مقدس اعداد، ۱۲: ۱۰.
۲۲. . کتاب مقدس لاویان، ۱۳ ـ ۱۴.
۲۳. . آل‌عمران/سوره۳، آیه۴۹.    
۲۴. . مائده/سوره۵، آیه۱۱۰.    
۲۵. . روض‌‌الجنان، ج۴، ص۳۱۵، ۳۳۱.
۲۶. . روض‌‌الجنان، ج۷، ص۲۰۳.
۲۷. . روح‌‌المعانی، مج۳، ج۳، ص۲۶۹.
۲۸. . فی ظلال القرآن، ج۱، ص‌‌۳۹۹.
۲۹. . فی ظلال القرآن، ج۲، ص۹۹۷.
۳۰. . لسان‌‌العرب، ج۱، ص۳۷۷.
۳۱. . تاج‌‌العروس، ج۹، ص۲۴۰، «برص».
۳۲. . مجمع البیان، ج۳، ص۴۰۵.    
۳۳. . مجمع البیان، ج۲، ص۷۵۳.    
۳۴. . تفسیر قرطبی، ج۴، ص۶۱.    
۳۵. . کتاب مقدس، متی، ۸: ۲.
۳۶. . کتاب مقدس، خروج، ۴: ۷.
۳۷. . طه/سوره۲۰، آیه۲۲.    
۳۸. . الدرالمنثور، ج۵، ص۵۲۷.
۳۹. . زادالمسیر، ج۵، ص۲۸۰.
۴۰. . التبیان، ج۷، ص۱۶۸.    
۴۱. . التحریر والتنویر، ج۳، ص۲۵۱.
۴۲. . التحریر والتنویر، ج۷، ص۱۰۱ ـ ۱۰۲.
۴۳. . مجمع‌البیان، ج۳، ص۴۰۵.    
۴۴. جواهر الکلام ج۱۱،ص۲۹۷.    
۴۵. جواهر الکلام ج۱۳،ص۳۸۱-۳۸۳.    
۴۶. جواهر الکلام ج۲۳،ص۲۹۷-۳۰۰.    
۴۷. جواهر الکلام ج۲۳،ص۲۵۹.    
۴۸. جواهرالکلام ج ۳۰،ص۳۳۱.    


منبع[ویرایش]
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، ج‌۲، ص۲۹۹.    
دانشامه موضوعی قرآن کریم    


رده‌های این صفحه : واژه شناسی




جعبه‌ابزار