پیروزی (قرآن)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



پیروزی یا فیروزی به معنای غالب شدن بر دشمنان و نیز فوز و کامیابی است.
[۱] لغت‌نامه، ج۴، ص۵۱۹۱، «پیروزی».
[۲] ر. ك: برهان قاطع، ص ۲۷۹، «پيروزى».
معادل قرآنی این کلمه، ظفر، فتح و فوز است که هنگام کامیابی و گشایش به کار می‌رود.
[۵] فراهیدی، خلیل بن احمد، العین، ص۱۹۴.
در اين مقاله آیاتی بررسی می‌شوند که در آن‌ها، از مشتقّات «نصر»، «فتح»، «غلب» و ... استفاده شده است.


کاربرد واژگان پیروزی در قرآن

[ویرایش]

از کاربرد واژه‌های پیروزی در قرآن می‌توان نتیجه گرفت که سه ماده فتح، ظفر و علوّ در آن‌جا که به معنای پیروزی به کار رفته‌اند به خداوند ارتباط داده شده و مخصوص مؤمنان گشته و تنها در پیروزی‌های ظاهری به کار رفته‌اند. ماده «نصر» نیز همچون موارد گذشته، آنجا که به معنای پیروزی آمده به خداوند نسبت داده شده و به صراحت از دیگران نفی گردیده است اما ماده «غلبه» از سوی خداوند در بیش‌تر موارد برای مؤمنان به کار رفته و تنها در یک مورد برای غیر مؤمنان استفاده شده است. نیز برای وعده پیروزی غیر مؤمنان، آنگاه که گویندگان سخن، کافران مانند شیطان و ساحران هستند از این ماده استفاده شده است. ماده غلبه تنها برای پیروزی‌های ظاهری به کار رفته است. دو ماده اظهار و سلطه نیز دارای معنای گسترده‌تری بوده، در پیروزی صالحان و کافران هر دو به کار رفته‌اند.

← نگاه کلی قرآن به پیروزی


پیروزی در قرآن کریم در معنایی گسترده‌تر از پیروزی ظاهری و مادی به کار رفته و رسیدن به فلاح و فوز اخروی نیز‌از سوی خداوند پیروزی دانسته شده است.
قرآن کریم در آیات متعددی بر این اصل تأکید میورزد که پیروزی تنها از سوی خداوند استو به صراحت آن را از دیگران نفی می‌کند:«و مَا النَّصرُ اِلاّ مِن عِندِ اللّه».
قرآن کریم پیروزی و غلبه ایمان راستین بر کفر را سنت الهی می‌داندو به مؤمنان بشارت و وعده فتح و ظفر می‌دهد؛ مادامی که آنان به لوازم ایمان خود پای‌بند باشند.
وعده پیروزی اسلام، انبیا، حزب اللّهو جنداللّهنیز در همین راستاست.

آثار پیروزی

[ویرایش]

در بخشی از آیات به برخی آثار پیروزی مؤمنان اشاره شده است.
بعضی از این آثار مانند شادمانی مؤمنان، ذلت کافرانو اندوه منافقانو پشیمانی آنان از همراهی نکردن مؤمنانپیامدی است که در همه پیروزیهای مؤمنان خود را نشان می‌دهد؛ اما بعضی دیگر مانند گرویدن دسته‌های بسیاری به اسلام در فتح مکه، ایمان ساحران پس از پیروزی حضرت موسیو... آثار پیروزی خاصی را بازگو می‌کنند.
در آیات دیگری پاره‌ای از آثار پیروزی کافران مانند آزمایش مؤمنانو شناسایی مؤمنان از منافقانآمده است.

امتحان با پيروزى‌

[ویرایش]

شكست و پيروزى در جنگ، وسيله‌اى براى آزمایش الهى و نابودى تدريجى كافران:
«ان یمسسکم قرح فقد مس القوم قرح مثله وتلک الایام نداولها بین الناس ولیعلم الله الذین ءامنوا ویتخذ منکم شهداء... • ولیمحص الله الذین ءامنوا ویمحق الکـفرین؛اگر به شما (در میدان احد) جراحتى رسید (و ضرب‌هاى وارد شد)، به آن جمعیت نیز (در میدان بدر)، جراحتى همانند آن وارد گردید. و ما این روزها (پیروزى و شکست) را در میان مردم مى‌گردانیم؛ (-و این خاصیت زندگى جهان است-) تا افرادى که ایمان آورده‌اند شناخته شوند و خداوند از میان شما قربانیانى بگیرد... و تا خداوند افراد با ایمان را خالص گرداند (و ورزیده شوند) و کافران را تدریجا نابود سازد.»
«یمحق» به معنای نابودی تدریجی است.

امید به پيروزى‌

[ویرایش]

امیدواری مسلمانان به پيروزى، از ناحيه خداوند:
«ولاتهنوا فی ابتغآء القوم ان تکونوا تالمون فانهم یالمون کما تالمون وترجون من الله ما لایرجون وکان الله علیما حکیما؛ و از تعقیب دشمن سست نشوید (چه اینکه) اگر شما درد و رنج می‌بینید آنها نیز همانند شما درد و رنج می‌بینند، ولی شما امیدی از خدا دارید که آنها ندارند و خداوند دانا و حکیم است.»
منظور از «ترجون من الله» امیدواری به پیروزی در دنیا و ثواب و مغفرت الهی در آخرت است.

پیروزی ایرانیان

[ویرایش]

پيروزى ایرانیان بر روميان، در نزديكى جزیرةالعرب:
«غلبت الروم• فی ادنی الارض وهم من بعد غلبهم سیغلبون؛ رومیان مغلوب شدند. (و این شکست) در سرزمین نزدیکی رخ داد، اما آنها بعد از مغلوبیت به زودی غلبه خواهند کرد.»
منظور از «ادنی الارض»، نزدیک‌ترین سرزمین به منطقه جزیرة العرب است و مفسران در تفسیر آیات گفته‌اند: در آغاز، فارس بر روم غلبه یافت.

پيروزى جندالله‌

[ویرایش]

پيروزى لشکر خدا، از سنّتهاى الهى:
«ولقد سبقت کلمتنا لعبادنا المرسلین• وان جندنا لهم الغــلبون؛ وعده قطعی ما برای بندگان مرسل ما از قبل مسلم شده. و لشکر ما (در تمام صحنه‌ها) پیروزند».

پيروزى حزب‌الله‌

[ویرایش]

حتمى بودن پيروزى حزب‌اللّه:
«ومن یتول الله ورسوله والذین ءامنوا فان حزب الله هم الغــلبون؛ و کسانی که ولایت خدا و پیامبر او و افراد با ایمان را بپذیرند (پیروزند زیرا) حزب و جمعیت خدا پیروز می‌باشد!»

پيروزى متقين‌

[ویرایش]

بشارت خداوند، به پيروزى متقین:
۱. «بلى‌ إن تصبروا وتتّقوا ويأتوكم مّن فورهم هذا يمددكم ربّكم بخمسة ءالف مّن الملكة مسوّمين‌• ليقطع طرفا مّن الّذين كفروا أو يكبتهم فينقلبوا خآئِبين؛ آرى (امروز هم) اگر استقامت و تقوا پيشه كنيد- و دشمن به همين زودى به سراغ شما بيايد- خداوند شما را به پنجهزار نفر از فرشتگان كه نشانه‌هاى مخصوصى دارند مدد خواهد داد. (اين وعده را كه خدا به شما داده) براى اين است كه قسمتى از پيكر لشكر كافران را قطع كند، يا آنها را با زور ذلت باز گرداند، تا مايوس و ناامید (به وطن خود) بازگردند.»
۲. «قال موسى‌ لقومه استعينوا باللّه واصبروا إنّ الأرض للّه يورثها من يشآء من عباده والعقبة للمتّقين؛موسى به قوم خود گفت از خدا يارى جوييد و استقامت پيشه كنيد كه زمين از آن خدا است و آن را به هر كس بخواهد (و شايسته بداند) واگذار مى‌كند و سرانجام (نيك) براى پرهيزكاران است.»
۳. «... فاصبر إنّ العقبة للمتّقين؛... بنا بر اين صبر و استقامت كن كه عاقبت از آن پرهيزكاران است.»

پيروزى مستضعفان‌

[ویرایش]

وعده خداوند، به پيروزى و حاكميّت مستضعفان بر زمين:
«ونريد أن نّمنّ على الّذين استضعفوا فى الأرض ونجعلهم أئِمّة ونجعلهم الورثين؛ اراده ما بر اين قرار گرفته است كه به مستضعفين نعمت بخشيم، و آنها را پيشوايان و وارثين روي زمین قرار دهيم.»

پیروزی مسلمانان

[ویرایش]

در میان آیات قرآن به مواردی از پیروزیهای مسلمانان اشاره شده است.البته مفسران در مورد این آیات آرای گوناگونی دارند و در مورد شأن نزول آنها اتفاق نظر وجود ندارد.
این پیروزیها عبارت است از پیروزی در بدر، حدیبیه، بنی‌قریظه
[۹۲] بیضاوی، عبدالله بن عمر، تفسیر البیضاوی، ج۳، ص۳۷۹.
، بنی‌نضیر، تبوک، حنین، خیبرو مکه.
[۱۱۴] بیضاوی، عبدالله بن عمر، تفسیر البیضاوی، ج۴، ص۵۸.
[۱۱۵] بیضاوی، عبدالله بن عمر، تفسیر البیضاوی، ج۴، ص۱۶۰.
[۱۱۶] دائرة المعارف قرآن کریم، ج۶، ص۵۵۵.


پيروزى مسيحيان‌

[ویرایش]

وعده خداوند به عيسى علیه‌السلام، در مورد غلبه پيروان آن حضرت بر كافران (يهوديان) تا قيامت:
«إذ قال اللّه يعيسى‌ إنّى متوفّيك و رافعك إلىّ ومطهّرك من الّذين‌ كفروا وجاعل الّذين اتّبعوك فوق الّذين كفروا إلى‌ يوم القيمة ...؛ (به ياد آوريد) هنگامى را كه خدا به عيسى فرمود:" من تو را بر مى‌گيرم و به سوى خود، بالا مى‌برم و تو را از كسانى كه كافر شدند، پاك مى‌سازم، و كسانى را كه از تو پيروى كردند، تا روز رستاخيز، برتر از كسانى كه كافر شدند، قرار مى‌دهم، سپس بازگشت شما به سوى من است و در ميان شما، در آنچه اختلاف داشتيد، داورى مى‌كنم.»

پيروزى و شكست‌

[ویرایش]

شکست و پيروزى در جنگ، وسيله‌اى براى آزمايش الهى و نابودى تدريجى كافران:
«... وتلك الأيّام نداولها بين النّاس ... وليمحّص اللّه الّذين ءامنوا ويمحق الكفرين؛ ... و ما اين روزها (ى پيروزى و شكست) را در ميان مردم مى‌گردانيم (كه اين خاصيت زندگى جهان است) ... و تا خداوند افراد با ايمان را خالص گرداند (و ورزيده شوند) و كافران را تدريجا نابود سازد.»
«محق» به معناى نابودی تدريجى است.

← امید به پیروزی


•• امیدواری ساحران، به غلبه بر موسى علیه‌السلام:
«وجآء السّحرة فرعون قالوا إنّ لنا لأجرا إن كنّا نحن‌الغلبين؛ساحران نزد فرعون آمدند و گفتند: آيا اگر ما پيروز گرديم اجر و پاداش مهمي خواهيم داشت ؟»

•• اميدوارى فرعونيان، به غلبه ساحران بر موسى علیه‌السلام:
«لعلّنا نتّبع السّحرة إن كانوا هم الغلبين؛تا اگر ساحران پيروز شوند ما از آنان پيروي كنيم.»

كافران و پيروزى اسلام‌

[ویرایش]

ناخشنودى كافران، از پيروزى دين خدا و تلاش آنان براى خاموش كردن نور هدايت آن:
۱. «يريدون أن يطفوا نور اللّه بأفوههم ويأبى اللّه إلّاأن يتمَّ نوره ولو كره الكفرون؛آنها مي‌خواهند نور خدا را با دهان خود خاموش كنند، ولي خداجز اين نمي‌خواهد كه نور خود را كامل كند هر چند كافران كراهت داشته باشند.» مقصود از «نور خدا»،قرآن و اسلام است.
۲. «يريدون ليطفوا نور اللّه بأفوههم واللّه متمّ نوره ولو كره الكفرون؛آنها مي‌خواهند نور خدا را با دهان خود خاموش سازند، ولي خدا نور خود را كامل مي‌كند هر چند كافران خوش نداشته باشند!»

← امید کافران به پیروزی


قرآن کریم در آیاتی به امید کافران برای پیروزی بر صالحان اشاره می‌کند.
کافران برای دستیابی به این پیروزی به غیر خدا دل بستهو به رفتارهایی غیر منطقی متوسل می‌شوند.
کافران پیروزی خود بر صالحان را دلیلی بر پای‌بندی به مذهب خویش و عدم پیروی از پیامبران الهی می‌شمرند.
[۱۳۷] بیضاوی، عبدالله بن عمر، تفسیر البیضاوی، ج۴، ص۲۳۷.
[۱۳۸] منهج الصادقین، ج۶، ص۴۴۳.
[۱۳۹] فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی، الصافی، ج۴، ص۳۴.

شیطان نیز در این میان به کافران وعده یاری و غلبه بر مؤمنان می‌دهد؛ اگرچه با رسیدن نصرت و پیروزی الهی، کافران را تنها گذاشته و از عمل به وعده خود ناتوان می‌ماند.
[۱۴۰] جامع البیان، مج ۶، ج۱۰، ص۲۵ـ۲۸.

قرآن کریم با اشاره به پرسش همراه با تمسخر کافران از زمانِ فرا رسیدن پیروزی مؤمنان،آنان را به پیروزی نهایی صالحان توجه داده و غلبه کافران بر آنان را نفی کرده است.
[۱۴۵] طبری، محمد بن جریر، جامع البیان، ج۱۷، ص۴۲.
[۱۴۶] سیوطی، عبدالرحمان بن ابی بکر، الدر المنثور، ج۴، ص۶۸.


منافقان و پیروزی

[ویرایش]

قرآن کریم به واکنش منافقان در برابر پیروزی مسلمانان نیز توجه کرده است.
[۱۴۸] برای توضیح بیشتر به مقاله منافقان و پیروزی (قرآن) رجوعشود.

منافقان در ابتدا سعی می‌کنند با یاری دشمنان اسلام از پیروزی مسلمانان جلوگیری کنند.
آنان با وارونه نشان دادن امور به پیامبر سعی در جلوگیری از غلبه حق دارندو در این راه از ایجاد اختلاف در صفوف مسلمانان نیز دریغ ندارندآنان وعده الهی به پیروزی مؤمنان را دروغ و فریب می‌انگارند.
[۱۵۳] قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لاحکام القرآن، ج۱۵، ص۱۶۱ـ۱۶۳.
[۱۵۴] بیضاوی، عبدالله بن عمر، تفسیر البیضاوی، ج۴، ص۳۶۶.

اما باز هم با برخوردی دوگانه خود را از سویی به مسلمانان و از سوی دیگر به کافران نزدیک می‌کنند تا در صورت پیروزی هریک از دو طرف بی‌نصیب نمانند: «اَلَّذینَ یَتَرَبَّصونَ بِکُم فَاِن کَانَ لَکُم فَتحٌ مِنَ اللّهِ قَالوا اَلَم نَکُن مَعَکُم و اِن کَانَ‌لِلکـفِرینَ نَصیبٌ قالوا اَلَم نَستَحوِذ عَلَیکُم و نَمنَعکُم مِنَ‌المُؤمِنین...».
خداوند آنان را از پشیمانی، هنگام پیروزی مسلمانان بیم می‌دهد: «...‌فَعَسَی اللّهُ اَن یَأتِیَ بِالفَتحِ اَو اَمر مِن عِندِهِ فَیُصبِحوا عَلی ما اَسَرّوا فی اَنفُسِهِم نـدِمین».
[۱۵۹] دائرة المعارف قرآن کریم، ج۶، ص۵۵۶.

پس از پیروزی اسلام، منافقان اگرچه از این مطلب ناراحت هستند: «... حَتّی جاءَ الحَقُّ و ظَهَرَ اَمرُ اللّهِ و هُم کـرِهون»؛ اما برای بهره‌گیری از غنیمت و امکانات مادی پیروزی، خود را به مسلمانان نزدیک کرده
[۱۶۵] طبری، محمد بن جریر، جامع البیان، ج۵، ص۲۲۹.
[۱۶۶] دمشقی، اسماعیل بن کثیر، تفسیر ابن کثیر، ج۱، ص۴۶۸.
، آرزوی همراهی با مسلمانان را دارند.
[۱۶۹] قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لاحکام القرآن، ج۵، ص۲۲۹.


منشأ پیروزی

[ویرایش]

خداوند، منشأ هر پيروزى:
«أم حسبتم أن تدخلوا الجنّة ولمّا يأتكم مّثل الّذين خلوا من قبلكم مّسّتهم البأساءوالضّرّاء وزلزلوا حتّى‌ يقول الرّسول والّذين ءامنوا معه متى‌ نصر اللّه ألا إنّ نصر اللّه قريب؛آيا گمان كرديد داخل بهشت مي‌شويد، بيآنكه حوادثي همچون حوادث گذشتگان به شما برسد؟! همانان كه گرفتاريها و ناراحتيها به آنها رسيد، و آن چنان ناراحت شدند كه پيامبر و افرادي كه ايمان آورده بودند گفتند: پس ياري خدا كي خواهد آمد؟! (در اين هنگام، تقاضاي ياري از او كردند، و به آنها گفته شد:) آگاه باشيد، ياري خدا نزديك است!»
۲. «... قاتل معه ربّيّون كثير فما وهنوا ...• فاتل- هم اللّه ثواب الدّنيا ...؛ چه بسيار پيامبراني كه مردان الهي فراواني به همراه آنها جنگ كردند، آنها هيچگاه سست نشدند... از اين رو خداوند پاداش اين جهان را به آن‌ها داد ....» «ثواب الدّنيا» به پيروزى تفسير شده است.
و نیز :

بازتاب آیات پیروزی در عرفان

[ویرایش]

فتح در نظر عارفان عبارت است از گشایش ابواب معارف و علوم و مکاشفات از جانب حق بعد از آنکه آن ابواب بر او بسته است.
[۲۱۱] چهل حدیث، ص۳۴۱.

در برخی تفاسیر عرفانی آیاتی که در آنها از پیروزی سخن گفته شده بر همین معنا حمل شده است.
[۲۱۲] مخزن العرفان، ج۱۲، ص۱۸۸.

از سوی دیگر بعضی از آیات پیروزی در کتب عرفانی برای تقسیم بندی عالم فتح (از عوالم دوازده‌گانه و از مقدمات عالم خلوص) استفاده شده است.
[۲۱۳] تحفة الملوک، ص۱۱۶.


← اقسام فتح از دیدگاه عرفاء


از منظر عارفان فتح به سه قسم تقسیم می‌شود و برای هریک از این اقسام به آیاتی از قرآن استناد کرده‌اند:
۱. فتح قریب و آن عبارت است از ظهور به کمالات روحی و قلبی، پس از عبور از منازل نفسی، با استفاده از آیه شریفه «نَصرٌ مِنَ اللّهِ و فَتحٌ قَریب».
۲. فتح مبین و آن ظهور به مقام ولایت و تجلیات انوار اسمای الهی است که صفات روح و قلب را فانی و کمالات سرّ را ثابت می‌کند، با استناد به آیه «اِنّا فَتَحنا لَکَ فَتحـًا مُبینـا».
۳. فتح مطلق و آن همان تجلی ذات احدیت و استغراق در عین جمع با فنای رسوم خلقی است، با بهره‌گیری از آیه «اِذا جاءَ نَصرُ اللّهِ والفَتح؛».
[۲۱۷] مصباح الانس، ص۴۹ـ۵۲.

گرچه آن‌گونه که از تعبیرهای برخی عارفان برمی‌آید مقصود آنان از فتح، معنای لغوی آن (گشایش) است و در پاره‌ای از مکتوبات خود به این معنا تصریح کرده‌اند
[۲۱۸] دائرة المعارف قرآن کریم، ج۶، ص۵۵۹.
[۲۱۹] الانوار الساطعه، ج۴، ص‌۵۲۴.
؛ اما با توجه به قرار گرفتن عالم فتح پس از عالم جهاد اکبر در زمره مقدمات عالم خلوص، نوعی پیوند معنایی بین اصطلاح عرفا و مفهوم متداول پیروزی برقرار می‌شود. این پیوند نیز از سوی برخی عارفان مورد توجه قرار گرفته است.
[۲۲۰] تحفة الملوک، ص۱۰۶ـ۱۰۷.


عناوین مرتبط

[ویرایش]

پیروزی اسلام (قرآن)، بشارت پیروزی (قرآن)، پاسداری از پیروزی (قرآن)، پیروزی انبیاء (قرآن)، پیروزی بنی اسرائیل (قرآن)، پیروزی حق (قرآن)، پیروزی رومیان (قرآن)، پیروزی مشرکان (قرآن)، پیروزی نیکوکاران (قرآن)، دعا برای پیروزی (قرآن)، ساحران فرعون و پیروزی (قرآن)، سنت خدا در پیروزی (قرآن)، عوامل پیروزی (قرآن)، گردش پیروزی (قرآن)، موانع پیروزی (قرآن)، نعمت پیروزی (قرآن)، وعده پیروزی (قرآن)، یادآوری پیروزی (قرآن).

پانویس

[ویرایش]
 
۱. لغت‌نامه، ج۴، ص۵۱۹۱، «پیروزی».
۲. ر. ك: برهان قاطع، ص ۲۷۹، «پيروزى».
۳. ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، ج۴، ص۵۱۹، «ظفر».    
۴. طریحی، فخرالدین، مجمع البحرین، ج۳، ص‌۴۳۷، «فوز».    
۵. فراهیدی، خلیل بن احمد، العین، ص۱۹۴.
۶. ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، ج۲، ص۵۳۶، «فتح».    
۷. فتح/سوره۴۸، آیه۱.    
۸. صف/سوره۶۱، آیه۱۳.    
۹. فتح/سوره۴۸، آیه۲۴.    
۱۰. آل عمران/سوره۳، آیه۱۳۹.    
۱۱. طه/سوره۲۰، آیه۲۰.    
۱۲. آل‌عمران/سوره۳، آیه۱۲۶.    
۱۳. انفال/سوره۸، آیه۱۰.    
۱۴. انفال/سوره۸، آیه۶۵.    
۱۵. مائده/سوره۵، آیه۵۶.    
۱۶. روم/سوره۳۰، آیه۲.    
۱۷. روم/سوره۳۰، آیه۳.    
۱۸. انفال/سوره۸، آیه۴۸.    
۱۹. شعراء/سوره۲۶، آیه۴۴.    
۲۰. توبه/سوره۹، آیه۳۳.    
۲۱. توبه/سوره۹، آیه۸.    
۲۲. نساء/سوره۴، آیه۹۰.    
۲۳. حشر/سوره۵۹، آیه۶.    
۲۴. طریحی، فخرالدین، مجمع البحرین، ج۲، ص۲۸۱، «زکو».    
۲۵. طریحی، فخرالدین، مجمع البحرین، ج۳، ص۴۲۶، «فلح».    
۲۶. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۱، ص۹۰.    
۲۷. قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لاحکام القرآن، ج۱، ص۱۸۲.    
۲۸. صف/سوره۶۱، آیه۱۴.    
۲۹. آل‌عمران/سوره۳، آیه۱۲۶.    
۳۰. انفال/سوره۸، آیه۱۰.    
۳۱. شبر، عبدالله، تفسیر شبر، ص۱۰۲.    
۳۲. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۴، ص۴۳۸.    
۳۳. طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۴، ص۲۷.    
۳۴. طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۴، ص۲۸.    
۳۵. طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۵، ص۱۱۶.    
۳۶. توبه/سوره۹، آیه۳۳.    
۳۷. صف/سوره۶۱، آیه۹.    
۳۸. صافّات/سوره۳۷، آیه۱۷۱.    
۳۹. مجادله/سوره۵۸، آیه۲۱.    
۴۰. مائده/سوره۵، آیه۵۶.    
۴۱. مجادله/سوره۵۸، آیه۲۲.    
۴۲. صافّات/سوره۳۷، آیه۱۷۳.    
۴۳. توبه/سوره۹، آیه۱۴.    
۴۴. توبه/سوره۹، آیه۵۰.    
۴۵. مائده/سوره۵، آیه۵۲.    
۴۶. نصر/سوره۱۱۰، آیه۳-۱.    
۴۷. اعراف/سوره۷، آیه۱۲۲-۱۲۰.    
۴۸. طه/سوره۲۰، آیه۷۰.    
۴۹. شعراء/سوره۲۶، آیه۴۷-۴۶.    
۵۰. آل‌عمران/سوره۳، آیه۱۲۱-۱۲۰.    
۵۱. آل‌عمران/سوره۳، آیه۱۶۷.    
۵۲. آل عمران/سوره۳، آیه۱۴۰.    
۵۳. آل عمران/سوره۳، آیه۱۴۱.    
۵۴. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۳، ص۱۳۲.    
۵۵. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج ۲، ص۸۴۵.    
۵۶. نساء/سوره۴، آیه۱۰۴.    
۵۷. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۴، ص۱۰۶.    
۵۸. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۳، ص۱۸۰.    
۵۹. طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۵، ص۶۳.    
۶۰. روم/سوره۳۰، آیه۲.    
۶۱. روم/سوره۳۰، آیه۳.    
۶۲. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۱۶، ص۳۵۹.    
۶۳. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج ۸، ص۴۶۰.    
۶۴. صافات/سوره۳۷، آیه۱۷۱.    
۶۵. صافات/سوره۳۷، آیه۱۷۳.    
۶۶. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۱۹، ص۱۸۷.    
۶۷. طباطبایی، محمدحسین، المیزن فی تفسیر القرآن، ترجمه موسوی همدانی، ج۱۷، ص۲۷۱.    
۶۸. مائده/سوره۵، آیه۵۶.    
۶۹. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۴، ص۴۳۳.    
۷۰. طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه موسوی همدانی، ج۶، ص۷.    
۷۱. آل‌عمران/سوره۳، آیه۱۲۵.    
۷۲. آل‌عمران/سوره۳، آیه۱۲۷.    
۷۳. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۳، ص۷۷.    
۷۴. اعراف/سوره۷، آیه۱۲۸.    
۷۵. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۶، ص۳۰۷.    
۷۶. هود/سوره۱۱، آیه۴۹.    
۷۷. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۹، ص۱۲۱.    
۷۸. قصص/سوره ۲۸، آیه ۵.    
۷۹. طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه موسوی همدانی، ج۱۶، ص ۸- ۹.    
۸۰. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۱۶، ص۱۵.    
۸۱. برای توضیح بیشتر به مقالات پیروزی در حدیبیه (قرآن)، پیروزی در غزوه احد (قرآن)، پیروزی در غزوه احزاب (قرآن)، پیروزی در غزوه بدر (قرآن)، پیروزی در غزوه بنی‌قریظه (قرآن)، پیروزی در غزوه بنی‌نضیر (قرآن)، پیروزی در غزوه تبوک (قرآن)، پیروزی در غزوه حنین (قرآن)، پیروزی در غزوه خیبر (قرآن) و پیروزی در غزوه مکه (قرآن) رجوع شود.
۸۲. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۲، ص۸۲۹.    
۸۳. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۴، ص۸۰۸.    
۸۴. آل‌عمران/سوره۳، آیه۱۲۶.    
۸۵. انفال/سوره۸، آیه۱۰.    
۸۶. زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف، ج۴، ص۳۳۱.    
۸۷. زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف، ج۴، ص۳۴۱.    
۸۸. زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف، ج۴، ص۳۴۵.    
۸۹. فتح/سوره۴۸، آیه۱.    
۹۰. فتح/سوره۴۸، آیه۲۴.    
۹۱. فتح/سوره۴۸، آیه۲۷.    
۹۲. بیضاوی، عبدالله بن عمر، تفسیر البیضاوی، ج۳، ص۳۷۹.
۹۳. احزاب/سوره۳۳، آیه۲۷-۲۶.    
۹۴. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۹، ص۳۸۷.    
۹۵. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۹، ص۳۹۱.    
۹۶. حشر/سوره۵۹، آیه۲.    
۹۷. حشر/سوره۵۹، آیه۶.    
۹۸. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۵، ص۵۱.    
۹۹. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۵، ص۵۵.    
۱۰۰. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۵، ص۸۶.    
۱۰۱. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۵، ص۹۳.    
۱۰۲. توبه/سوره۹، آیه۴۲.    
۱۰۳. توبه/سوره۹، آیه۴۸.    
۱۰۴. توبه/سوره۹، آیه۸۳.    
۱۰۵. توبه/سوره۹، آیه۹۴.    
۱۰۶. توبه/سوره۹، آیه۲۶-۲۵.    
۱۰۷. زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف، ج۴، ص۳۴۰.    
۱۰۸. زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف، ج۴، ص۳۴۶.    
۱۰۹. فتح/سوره۴۸، آیه۱۸.    
۱۱۰. فتح/سوره۴۸، آیه۲۰.    
۱۱۱. فتح/سوره۴۸، آیه۲۷.    
۱۱۲. زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف، ج۴، ص۳۳۱.    
۱۱۳. زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف، ج۴، ص۸۱۰.    
۱۱۴. بیضاوی، عبدالله بن عمر، تفسیر البیضاوی، ج۴، ص۵۸.
۱۱۵. بیضاوی، عبدالله بن عمر، تفسیر البیضاوی، ج۴، ص۱۶۰.
۱۱۶. دائرة المعارف قرآن کریم، ج۶، ص۵۵۵.
۱۱۷. فتح/سوره۴۸، آیه۱.    
۱۱۸. فتح/سوره۴۸، آیه۱۸.    
۱۱۹. نصر/سوره۱۱۰، آیه۲-۱.    
۱۲۰. صف/سوره۶۱، آیه۱۳.    
۱۲۱. آل‌عمران/سوره۳، آیه۵۵.    
۱۲۲. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۲، ص۵۶۸.    
۱۲۳. آل‌عمران/سوره۳، آیه۱۴۰.    
۱۲۴. آل‌عمران/سوره۳، آیه۱۴۱.    
۱۲۵. مکارم شیرازی، ناصر،تفسیر نمونه،ج۳، ص۱۰۶.    
۱۲۶. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۲، ص ۸۴۵.    
۱۲۷. اعراف/سوره۷، آیه۱۱۳.    
۱۲۸. شعراء/سوره۲۶، آیه۴۰.    
۱۲۹. توبه/سوره۹، آیه۳۲.    
۱۳۰. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۵، ص ۳۸.    
۱۳۱. صف/سوره۶۱، آیه۸.    
۱۳۲. اعراف/سوره۷، آیه۱۱۳.    
۱۳۳. شعراء/سوره۲۶، آیه۴۱.    
۱۳۴. شعراء/سوره۲۶، آیه۴۴.    
۱۳۵. فصّلت/سوره۴۱، آیه۲۶.    
۱۳۶. شعراء/سوره۲۶، آیه۴۰.    
۱۳۷. بیضاوی، عبدالله بن عمر، تفسیر البیضاوی، ج۴، ص۲۳۷.
۱۳۸. منهج الصادقین، ج۶، ص۴۴۳.
۱۳۹. فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی، الصافی، ج۴، ص۳۴.
۱۴۰. جامع البیان، مج ۶، ج۱۰، ص۲۵ـ۲۸.
۱۴۱. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۴، ص۴۷۷.    
۱۴۲. انفال/سوره۸، آیه۴۸.    
۱۴۳. سجده/سوره۳۲، آیه۲۸.    
۱۴۴. انبیاء/سوره۲۱، آیه۴۴.    
۱۴۵. طبری، محمد بن جریر، جامع البیان، ج۱۷، ص۴۲.
۱۴۶. سیوطی، عبدالرحمان بن ابی بکر، الدر المنثور، ج۴، ص۶۸.
۱۴۷. دمشقی، اسماعیل بن کثیر، تفسیر ابن کثیر، ج۳، ص۱۸۹.    
۱۴۸. برای توضیح بیشتر به مقاله منافقان و پیروزی (قرآن) رجوعشود.
۱۴۹. مائده/سوره۵، آیه۵۲.    
۱۵۰. توبه/سوره۹، آیه۴۸.    
۱۵۱. توبه/سوره۹، آیه۴۸.    
۱۵۲. احزاب/سوره۳۳، آیه۱۲.    
۱۵۳. قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لاحکام القرآن، ج۱۵، ص۱۶۱ـ۱۶۳.
۱۵۴. بیضاوی، عبدالله بن عمر، تفسیر البیضاوی، ج۴، ص۳۶۶.
۱۵۵. طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۶، ص۲۸۶.    
۱۵۶. نساء/سوره۴، آیه۱۴۱.    
۱۵۷. طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۵، ص۱۱۶.    
۱۵۸. قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لاحکام القرآن، ج۵، ص۴۱۹.    
۱۵۹. دائرة المعارف قرآن کریم، ج۶، ص۵۵۶.
۱۶۰. مائده/سوره۵، آیه۵۲.    
۱۶۱. دمشقی، اسماعیل بن کثیر، تفسیر ابن کثیر، ج۲، ص۷۱.    
۱۶۲. توبه/سوره۹، آیه۴۸.    
۱۶۳. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۵، ص۶۵.    
۱۶۴. طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۹، ص۲۹۰۲۹۱.    
۱۶۵. طبری، محمد بن جریر، جامع البیان، ج۵، ص۲۲۹.
۱۶۶. دمشقی، اسماعیل بن کثیر، تفسیر ابن کثیر، ج۱، ص۴۶۸.
۱۶۷. نساء/سوره۴، آیه۷۳.    
۱۶۸. بیضاوی، عبدالله بن عمر، تفسیر البیضاوی، ج۲، ص۲۱۷.    
۱۶۹. قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لاحکام القرآن، ج۵، ص۲۲۹.
۱۷۰. بقره/سوره۲، آیه۲۱۴.    
۱۷۱. آل‌عمران/سوره۳، آیه۱۴۶.    
۱۷۲. آل‌عمران/سوره۳، آیه۱۴۸.    
۱۷۳. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۲، ص ۸۵۵.    
۱۷۴. بقره/سوره۲، آیه۲۴۹.    
۱۷۵. بقره/سوره۲، آیه۲۵۱.    
۱۷۶. بقره/سوره۲، آیه۲۸۶.    
۱۷۷. آل‌عمران/سوره۳، آیه۱۳.    
۱۷۸. آل‌عمران/سوره۳، آیه۵۵.    
۱۷۹. آل‌عمران/سوره۳، آیه۱۲۳.    
۱۸۰. آل‌عمران/سوره۳، آیه۱۲۶.    
۱۸۱. آل‌عمران/سوره۳، آیه۱۵۲.    
۱۸۲. آل‌عمران/سوره۳، آیه۱۶۰.    
۱۸۳. نساء/سوره۴، آیه۷۳.    
۱۸۴. نساء/سوره۴، آیه۱۴۱.    
۱۸۵. مائده/سوره۵، آیه۵۲.    
۱۸۶. انعام/سوره۶، آیه۳۴.    
۱۸۷. انفال/سوره۸، آیه۱۰.    
۱۸۸. انفال/سوره۸، آیه۱۷.    
۱۸۹. انفال/سوره۸، آیه۲۶.    
۱۹۰. انفال/سوره۸، آیه۶۲.    
۱۹۱. توبه/سوره۹، آیه۱۴.    
۱۹۲. توبه/سوره۹، آیه۲۵.    
۱۹۳. توبه/سوره۹، آیه۴۰.    
۱۹۴. توبه/سوره۹، آیه۵۲.    
۱۹۵. یوسف/سوره۱۲، آیه۱۱۰.    
۱۹۶. حج/سوره۲۲، آیه۳۹.    
۱۹۷. حج/سوره۲۲، آیه۴۰.    
۱۹۸. عنکبوت/سوره۲۹، آیه۱۰.    
۱۹۹. روم/سوره۳۰، آیه۵.    
۲۰۰. روم/سوره۳۰، آیه۴۷.    
۲۰۱. احزاب/سوره۳۳، آیه۲۵.    
۲۰۲. صافات/سوره۳۷، آیه۱۱۶.    
۲۰۳. غافر/سوره۴۰، آیه۵۱.    
۲۰۴. محمد/سوره۴۷، آیه۷.    
۲۰۵. فتح/سوره۴۸، آیه۱.    
۲۰۶. فتح/سوره۴۸، آیه۳.    
۲۰۷. فتح/سوره۴۸، آیه۲۴.    
۲۰۸. مجادله/سوره۵۸، آیه۲۱.    
۲۰۹. صف/سوره۶۱، آیه۱۳.    
۲۱۰. نصر/سوره۱۱۰، آیه۱.    
۲۱۱. چهل حدیث، ص۳۴۱.
۲۱۲. مخزن العرفان، ج۱۲، ص۱۸۸.
۲۱۳. تحفة الملوک، ص۱۱۶.
۲۱۴. صف/سوره۶۱، آیه۱۳.    
۲۱۵. فتح/سوره۴۸، آیه۱.    
۲۱۶. نصر/سوره۱۱۰، آیه۱.    
۲۱۷. مصباح الانس، ص۴۹ـ۵۲.
۲۱۸. دائرة المعارف قرآن کریم، ج۶، ص۵۵۹.
۲۱۹. الانوار الساطعه، ج۴، ص‌۵۲۴.
۲۲۰. تحفة الملوک، ص۱۰۶ـ۱۰۷.


منبع

[ویرایش]
مرکز فرهنگ و معارف قرآن، فرهنگ قرآن، ج۱۱، ص۲۴۷، برگرفته از مقاله «پیروزی».    
دانشنامه موضوعی قرآن    
دانشنامه موضوعی قرآن کریم، برگرفته از مقاله «پیروزی».    


رده‌های این صفحه : پیروزی و شکست | موضوعات قرآنی




جعبه ابزار