پزشکیذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



طبابت بیماران را پزشكى گویند.


جایگاه در فقه

[ویرایش]

از آن در بابهاى صوم، نکاح، قصاص، دیات و مسائل مستحدثه سخن رفته است.

← یادگیری پزشکی


دانش پزشكى از علوم مباح و مشروع است و آموختن آن در حدّ نياز براى درمان بيماران، واجب کفایی است؛ [۱] ولى فراگیری آن در حدّ صاحب نظر شدن لازم نيست؛ بلكه دستيابى به دانش پزشكى از طریق آموزش يا کسب تجربيات عادى رايج در جامعه براى مداوا كافى است؛ هرچند رعايت تناسب دارو با درد بر حسب آنچه نزد عقلا رايج مى‌باشد از سوى پزشك لازم است. [۲]

← لمس و نگاه به نامحرم در پزشکی


لمس و نگاه كردن به بدن نامحرم براى آموختن دانش پزشكى، درصورتى كه حفظ جان مؤمنان ـ اعم از نسل كنونى و آينده ـ منوط به آن باشد، جایز است. [۳]

← تشریح بدن


تشریح بدن مرده کافر براى آموزش پزشكى جايز است؛ ولى تشريح بدن مسلمان جايز نيست مگر آنكه جان مسلمان ديگرى منوط به آن باشد و تشريح مرده غير مسلمان نيز ممکن نباشد [۴] .

← نبش قبر


نبش قبر غير مسلمان براى آموزش ـ درصورت دسترسى نداشتن به جسد و استخوان دفن نشده كافر ـ جايز است، مگر آنكه ذمّی باشد و نبش قبر در کیش ايشان روا نباشد.
از استخوانهاى پيدا شده در بیابان يا گورستان و نيز استخوانهايى كه بر اثر گود بردارى بيرون مى‌آيند درصورتى كه موجب بی‌حرمتی به مسلمان نباشد مى‌توان براى آموزش پزشكى استفاده كرد. [۵]

← وظیفه پزشک


درمان بيماران بر پزشك واجب كفايى و درصورت انحصار طبابت به او، واجب عینی است.

← اجرت پزشک


پزشك مى‌تواند در ازاى معاینه بيمار و نوشتن نسخه، از وى اجرت دريافت كند. [۶]

← لمس و نگاه پزشک به نامحرم


لمس و نگاه كردن پزشك معالج به بيمار نامحرم در غير ضرورت، جايز نيست. در فرض ضرورت نيز با امكانِ استفاده از نمى‌باشد. [۷] [۸]

← مراجعه به پزشک


مراجعه به پزشك غير مماثل (زن به مرد و بالعكس) چنانچه در كارى كه به او مراجعه مى‌شود كارآزموده‌تر باشد ـ حتّى در حال اختیار ـ جايز است. [۹] [۱۰] مستحب است بيمار در مراجعه به پزشك عجله نكند، مگر آنكه از بهبود بدون مراجعه نا اميد باشد. [۱۱]

← در باب روزه


اگر از گفته پزشك براى روزه‌دار ظنّ به زیان داشتن روزه يا خوف از آن حاصل شود، واجب است افطار كند. همچنين اگر پزشك، حاذق و ثقه باشد و روزه‌دار به خطاى او اطمینان نداشته باشد. در غير اين دو صورت، افطار به استناد قول پزشك جايز نيست. [۱۲]

← علم به زیان روزه


روزه‌دارى كه مى‌داند روزه براى او زيان ندارد روزه‌اش درست است هرچند پزشك بگويد روزه براى وى ضرر دارد و چنانچه پزشك بگويد زيان ندارد ولى خود او علم يا گمان به زيان آن داشته باشد روزه‌اش صحیح نيست. [۱۳]

← ضامن بودن پزشک


پزشك يا مباشر در درمان بيمار است و يا بيمار را تنها در جريان درد و درمان آن قرار مى‌دهد، بدون آنكه در معالجه او مباشرت داشته باشد. درصورت نخست، چنانچه طبابت وى موجب شدّت بيمارى و وخامت حال بيمار شود ـ بنابر معروف و مشهور ـ ضامن است؛ هرچند حاذق بوده و از سوى بيمار يا ولیّ او اذن در طبابت داشته باشد. [۱۴]
[۱۵]
درصورت دوم، پزشك چه به بيمار دستور دهد فلان دارو را مصرف كن و چه دارويى را توصيف كند، مانند آنكه بگويد اين دارو براى فلان درد مفید است يا اگر من به بيمارى تو مبتلا بودم فلان دارو را مصرف مى‌كردم، آنگاه بيمارِ عاقلِ مختار يا ولىّ او با اعتماد به گفته پزشك از آن دارو استفاده كند و حالش وخیم گردد، در اينكه پزشك ضامن است يا نه، اختلاف است. [۱۶] [۱۷] [۱۸]

← برائت ذمه پزشک


اگر پزشك پيش از درمان، ذمّه خود را از ضمانت برى كند و بيمار يا ولىّ او بپذيرد و پزشك نيز در درمان بيمار كوتاهى نكرده باشد، بنابر مشهور ضامن نيست. [۱۹]
[۲۰]

← طهارت ابزار پزشکی


ابزار پزشكى مانند سوزن و چاقو درصورتى كه درون بدن با خون برخورد نكند يا پس از برخورد، هنگام بيرون آمدن از بدن، تميز باشد و اثرى از خون بر آن ديده نشود، پاک خواهد بود. [۲۱]

پانویس

[ویرایش]
 
۱. استفتائات پزشكى، ص۱۶.
۲. نجفی جواهری، محمد حسن، جواهر الکلام، ج۴۳، ص۵۰.    
۳. خویی، ابوالقاسم، منية السائل، ص۱۱۸ ـ ۱۱۹.
۴. تبریزی، میرزاجواد، صراط النجاة، ج۲، ص۳۰۶ ۳۰۷.    
۵. استفتائات پزشكى، ص۱۷.
۶. اطباطبایی یزدی، محمدکاظم، لعروة الوثقی، ج۵، ص۱۳۶.    
۷. نجفی جواهری، محمد حسن، جواهر الکلام، ج۳۱، ص۲۵۰.    
۸. استفتائات پزشكى، ص۲۳ ـ۳۰.
۹. نجفی جواهری، محمد حسن، جواهر الکلام، ج۳۱، ص۲۵۰.    
۱۰. استفتائات پزشكى، ص۲۳ ـ۳۰.
۱۱. طباطبایی یزدی، محمدکاظم، العروة الوثقی، ج۲، ص۱۶.    
۱۲. خویی، ابوالقاسم، منهاج الصالحین، ج۱، ص۲۷۵.    
۱۳. طباطبایی یزدی، محمدکاظم، العروة الوثقی، ج۳، ص۶۱۷.    
۱۴. نجفی جواهری، محمد حسن، جواهر الکلام، ج۴۳، ص۴۴ ۴۶.    
۱۵. طباطبایی حکیم، محسن، مستمسک العروة، ج۱۲، ص ۷۹.    
۱۶. طباطبایی یزدی، محمدکاظم، العروة الوثقی، ج۵، ص۶۷.    
۱۷. طباطبایی حکیم، محسن، مستمسک العروة، ج ۱۲، ص ۸۰.    
۱۸. نجفی جواهری، محمد حسن، جواهر الکلام، ج۴۳، ص۴۹ ۵۰.    
۱۹. طباطبایی یزدی، محمدکاظم، العروة الوثقی، ج۵، ص۶۸.    
۲۰. نجفی جواهری، محمد حسن، جواهرالکلام، ج۴۳، ص۴۶ ۴۷.    
۲۱. استفتائات پزشكى، ص۱۸.


منبع

[ویرایش]

فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام، ج۲، ص۲۶۱.    


رده‌های این صفحه : فقه | احکام پزشکی




جعبه‌ابزار