نماز صبحذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



عبادت و ذکر در سحرگاه و صبح بهترین زمان برای نیایش و استجابت دعا است.


جایگاه صبح و سحر در قرآن[ویرایش]

واژه صبح در سوره‌های مدثر ، تکویر و هود بکار رفته [۱] [۲] [۳] و مشتقات آن نیز در آیات زیادی آمده است. و واژه‌های دیگری در قرآن به کار رفته که عبارت‌اند از: «بکره»، [۴] [۵] «اشراق»، [۶] «فلق»، [۷] «غداه»، [۸] [۹] «ضحی»، [۱۰] «حین تسرحون» [۱۱]و «وجه النهار». [۱۲] و نیز واژه «سحر» در سوره قمر [۱۳] و جمع آن «اسحار» در سوره‌های آل عمران و ذاریات آمده است. [۱۴] و [۱۵] مهمترین عناوین در قرآن در ارتباط با صبح و سحرگاه، عبارت‌اند از: تسبیح در صبح، ذکر خدا در صبح، سوگند به صبح و عذاب در صبح.

← تسبیح در صبح
در قرآن کریم چنین می‌خوانیم: «سبحوا بکره و عشیا؛ [۱۶] صبح و شام، خدا را تسبیح گویید». صبح، از اوقات مناسب برای تسبیح و تقدیس خداست که آیات زیادی در قرآن بر آن دلالت دارد: [۱۷] [۱۸] [۱۹] [۲۰] [۲۱] [۲۲] [۲۳] [۲۴] [۲۵] و نیز این عناوین در قرآن قابل توجه است:
۱. خانه‌های عظمت یافته به اذن خداوند، محل تسبیح خدا در صبح و شام است. [۲۶]
۲. مؤمنان موظف‌اند به تسبیح خدا در صبح و شام.. [۲۷] [۲۸]
۳. توصیه خدا به پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) برای تسبیح، همراه با حمد خدا در هر صبح و شام. [۲۹] [۳۰]
۴. تسبیح، همراه با حمد خدا در صبح و شام، راهی برای دستیابی به صبر در برابر ناملایمات. [۳۱] [۳۲] [۳۳]
۵. تسبیح خدا در صبحگاهان، راه دستیابی به مقام فناست. [۳۴]
۶. تسبیح خدا در هر صبح و شام، از جانب حضرت داود (علیه‌السّلام). [۳۵] [۳۶]
۷. همراهی کوه‌ها و پرندگان با داود (علیه‌السّلام) در تسبیح خدا، در هر صبح و شام. [۳۷] [۳۸]
۸. تسبیح خدا در هر صبح و شام، سبب قدرتمندی داود (علیه‌السّلام). [۳۹] [۴۰]
۹. تسبیح خدا در هر صبح و شام از سوی مردم، از اهداف رسالت پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) است. [۴۱] [۴۲]
۱۰. تسبیح خدا در هر صبح و شام، نشانه ی انابه و موجب ستایش خداوند است. [۴۳] [۴۴]
۱۱. دعوت حضرت زکریا (علیه‌السّلام) از قومش برای تسبیح خدا در هر صبح و عصر. [۴۵] [۴۶] [۴۷] [۴۸] [۴۹]
۱۲. توصیه خدا به زکریا (علیه‌السّلام) برای تسبیح خدا در هر صبح و شام. [۵۰] [۵۱] [۵۲] [۵۳] [۵۴]
این همه تاکید به تسبیح و تنزیه خدا در هنگام صبح، بیانگر اهمیت آن می‌باشد و نماز که روح آن عبارت است از: تکبیر و تحمید و تهلیل و تسبیح خدا، بهترین تجلی گاه این معانی ارزشمند است؛ به ویژه نماز صبح، چنان که در قرآن می‌فرماید: «ان القرآن الفجر کان مشهودا؛ [۵۵] قرآن فجر (نماز صبح) مورد مشاهده (فرشتگان شب و روز) است».
در پایان ذکر این نکته لازم است که: سجده و خضوع موجودات عالم هستی در برابر فرمان خدا، مخصوص صبح و عصر نیست؛ بلکه همیشگی و در همه ساعات است. ولی ذکر این دو موقع در آیات «غدو» (صبح و آغاز روز) و «آصال» (عصر و پایان روز)، کنایه از دوام این موضوع است؛ مثل اینکه می‌گوییم: فلان کس هر صبح و شام مشغول تحصیل علم است؛ یعنی همیشه تحصیل علم می‌کند. [۵۶]

← ذکر خدا در صبح
چنان که گفته شد، صبح و عصر از بهترین اوقات برای ذکر و یاد خدا در قرآن معرفی شده است: «و اذکر اسم ربک بکره و اصیلا؛ [۵۷] و نام پروردگارت را هر صبح و شام به یادآور».
«بکره» (بر وزن نکته) به معنی آغاز روز است و «اصیل» نقطه مقابل آن؛ یعنی شامگاهان و آخر روز است و در سوره‌های اعراف و انعام نیز همین مضمون مطرح شده است. [۵۸] [۵۹] توجه به این عنوان در قرآن نشان دهنده اهمیت زمان صبح در ذکر و یاد خداوند است.
۱. توصیه الهی به پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) برای یاد خدا در صبح و عصر. [۶۰] [۶۱]
۲. لزوم یاد خدا با دل و جان و زبان از روی تضرع، در صبح و عصر. [۶۲]
۳. ذکر خدا در صبح و شام، از نشانه‌های آخرت طلبان دنیا گریز. [۶۳] [۶۴]
۴. ذکر خدا در صبح و عصر، سبب بیرون آمدن از زمره غافلان. [۶۵]
۵. یاد خدا در صبح و شام، یاری دهنده انسان در شکیبایی، برای انجام دادن دستورهای الهی. [۶۶] [۶۷]
۶. خانه‌های عظمت یافته به اذن خدا، محل ذکر خدا در صبح و شام. [۶۸]
۷. یاد خدا در صبح و شام، راه پرهیز از اطاعت گنهکاران و کفر پیشگان. [۶۹] [۷۰]
امام خمینی (قدس سره) در بحث تعقیب نماز می‌فرماید: «و چون صبح افتتاح، اشتغال به کثرات و ورود در دنیاست و با مخاطره اشتغال به خلق و غفلت از حق، انسان مواجه است؛ خوب است انسان سالک بیدار، در این موقع باریک، برای ورود در این ظلمت‌کده تاریک، به حق تعالی متوسل شود و به حضرتش منقطع گردد و چون خود را در آن محضر شریف آبرومند نمی‌بیند، به اولیای امر و خفرای (خفیر که جمع خفراء است، به معنای راهبر، نگهبان، حامی و پناه دهنده است و مجیر، به معنای پناه دهنده، فریادرس و دستگیر است). [۷۱] [۷۲] زمان و شفعای انس و جان؛ یعنی رسول ختمی (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) و ائمه معصومین (علیهم‌السّلام) متوسل گردد و آن ذوات شریفه را، شفیع و واسطه قرار دهد. و چون برای هر روزی، خفیر و مجیری است، پس روز شنبه به وجود مبارک رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) و روز یکشنبه به حضرت امیرالمؤمنین (علیه‌السّلام) و روز دوشنبه به امامان همامان سبطان (علیهما السلام) و روز سه شنبه به حضرات سجاد و باقر و صادق علیهم‌السّلام و روز چهارشنبه به حضرات کاظم و رضا و جواد و هادی علیهم‌السّلام و روز پنج شنبه به حضرت عسکری (علیه‌السّلام) و روز جمعه به ولی امر (عجّل‌الله‌فرجه‌الشریف) متعلق است. مناسب آن است که در تعقیب نماز صبح، برای ورود در این بحر مهلک ظلمانی و دامگاه مهیب شیطانی، متوسل به خفرای آن روز شود و با شفاعت آنها که مقربان بارگاه قدس و محرمان سراپرده انس‌اند از حق تعالی، رفع شر شیطان و نفس اماره بالسوء را طلب کند و در اتمام و قبول عبادات ناقصه و مناسک غیر لایقه، آن بزرگان را واسطه قرار دهد.
البته حق- تعالی شانه چنانکه محمد (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) و دودمان او را وسایط هدایت و راهنماهای ما مقرر فرموده و به برکات آنها، امت را از ضلالت و جهل نجات مرحمت فرموده، به وسیله شفاعت آنها، قصور ما را ترمیم و نقص ما را تتمیم فرماید و اطاعات و عبادات ما را قبول فرماید، «انه ولی الفضل و الانعام». و تعقیبات ماثوره در کتب ادعیه، مذکور و هرکس مناسب با حال خود انتخابی کند و این سفر شریف را به خیر و سعادت به اتمام رساند.» [۷۳]

← سوگند به صبح
خداوند در قرآن به سپیده صبح و روشنایی آن که شکافنده ی تیرگی و تاریکی شب است سوگند یاد کرده: «و الصبح اذا تنفس؛ [۷۴] سوگند به صبح، هنگامی که تنفس می‌کند».
چه تعبیر جالبی! صبح را به موجود زنده‌ای تشبیه کرده که نخستین تنفسش با طلوع سپیده آغاز می‌شود و روح حیات در همه موجودات می‌دمد. گویی، در زیر دست و پای لشگر زنگی شب، نفسش بریده بود و با درخشیدن اولین شعاع نور، از زیر چنگالش آزاد می‌شود و نفس تازه می‌کند!
این تعبیر، شبیه تعبیری است که در سوره مدثر [۷۵]بعد از سوگند به شب آمده است: «و الصبح اذا اسفر؛ سوگند به صبح، هنگامی که نقاب از چهره برمی گیرد». گویی ظلمت شب همچون نقاب سیاهی، بر صورت صبح افتاده و به هنگام سپیده دم نقاب را کنار می‌زند و چهره نورانی و پرفروغ خود را که نشانه زندگی و حیات است است به جهانیان نشان می‌دهد. [۷۶]
علامه طباطبایی در ذیل آیه «و الصبح اذا تنفس؛ [۷۷] سوگند به صبح، هنگامی که تنفس می‌کند» می‌فرماید: با یک نوع استعاره، طلوع صبح از تاریکی شب، به آزادی و رهایی شخص احاطه شده به اعمال شاقه، تشبیه شده است که گویا صبح با روشن کردن افق و دفع تاریکی شب، نفس تازه می‌کند. [۷۸]
و نیز در آیه دیگری می‌خوانیم: «قل اعوذ برب الفلق؛ [۷۹]بگو پناه می‌برم به پروردگار سپیده صبح». «فلق» از ماده فلق، در اصل به معنی شکافتن چیزی و جدا کردن بعضی از بعضی دیگر است و از آنجا که به هنگام دمیدن سپیده صبح، پرده سیاه شب می‌شکافد، این واژه به معنی «طلوع صبح» به کار رفته، همان گونه که «فجر» به همین مناسبت بر طلوع صبح، اطلاق می‌شود. [۸۰]
و نیز در این رابطه عناوین ذیل از قرآن استفاده است:
۱. سوگند خدا به صبح و هنگام گسترش آفتاب. [۸۱] [۸۲] [۸۳] [۸۴] [۸۵]
۲. سوگند خدا به صبح و لحظه بالا آمدن و گسترش خورشید، برای اهمیت تزکیه نفس. [۸۶] [۸۷]
۳. سوگند خدا به صبح، برای بیان عظمت و اهمیت آتش جهنم. [۸۸] [۸۹]
۴. سوگند خدا به صبح، جهت بیان مختلف بودن تلاش و کوشش آنها. [۹۰] [۹۱]
۵. سوگند خدا به صبح و هنگام بالا آمدن خورشید، برای تاکید بر قطع نشدن ارتباط او با پیامبر. [۹۲] [۹۳]
۶. سوگند خدا به صبح، برای بیان حقانیت قرآن و ماموریت جبرئیل در ابلاغ آن به پیامبر. [۹۴] [۹۵] [۹۶] [۹۷]

← عذاب در صبح
از آیات قرآن استفاده می‌شود که عذاب و یا تهدید به عذاب گنه کاران و ستم پیشگان و مشرکان و کافران از اقوام تعدادی از انبیای الهی، در هنگام صبح می‌باشد.
در این رابطه عناوین ذیل از قرآن قابل استفاده است:
۱. در معرض نزول عذاب الهی بودن گنه پیشگان، در شبانگاهان یا صبحگاهان. [۹۸] [۹۹]
۲. تهدید مشرکان عصر بعثت پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) به عذاب صبحگاهی از سوی خداوند. [۱۰۰]
۳. هلاکت و نابودی قوم ثمود در صبحگاهان. [۱۰۱] [۱۰۲] [۱۰۳] [۱۰۴] [۱۰۵] [۱۰۶] [۱۰۷]
۴. هلاکت و نابودی قوم عاد در صبحگاهان. [۱۰۸] [۱۰۹] [۱۱۰]
۵. نابودی کافران و ستم پیشگان قوم شعیب (علیه‌السّلام) در صبحگاهان. [۱۱۱] [۱۱۲] [۱۱۳] [۱۱۴]
۶. صبح، وقت تعیین شده برای عذاب و نابودی قوم لوط (علیه‌السّلام). [۱۱۵]
۷. ابلاغ وعده نابودی قوم لوط در صبح، به حضرت لوط (علیه‌السّلام) از جانب فرشتگان. [۱۱۶]
۸. تحقق عذاب و هلاکت قوم لوط در صبحگاهان. [۱۱۷] [۱۱۸] [۱۱۹] [۱۲۰] [۱۲۱] [۱۲۲] [۱۲۳] [۱۲۴] [۱۲۵] [۱۲۶] [۱۲۷] [۱۲۸]

جایگاه صبح و سحر در روایات[ویرایش]

در روایات نیز واژه «صبح»، «فجر»، «بکور»، «غدو» و مشتقات آنها، مورد توجه خاصی قرار گرفته و آنچه در شروع صبح، سزاوار و ناسزاوار است، برای انسان بیان شده است که ما در اینجا به نمونه‌هایی از آنها اشاره می‌کنیم.

← نبایدهای صبح
بر اساس روایات هنگام صبح باید از بعضی اعمال پرهیز نمود، مانند خواب، غم و اندوه دنیوی، توجه به غیر خدا و بی‌توجهی به امور مسلمین.

←← غم و اندوه دنیوی
امام صادق (علیه‌السّلام) فرمود: «فی التوراه: من اصبح علی الدنیا حزینا اصبح علی الله ساخطا؛ در تورات آمده است: هرکسی صبح خود را با غم دنیا آغاز کند، با خشم و نارضایتی از خدا، آغاز کرده است». [۱۲۹]
و نیز فرمود: «من اصبح مهموما لسوی فکاک رقبته فقد هون علیه الجلیل و رغب من ربه فی الربح الحقیر؛ هرکس صبح خود را با هم و غمی جز آزاد کردن خود (از آتش دوزخ) شروع کند، امر بزرگ (آخرت) را ناچیز شمرده و به خاطر بهره اندک (دنیا) از پروردگارش رویگردان شده است.». [۱۳۰]

←← توجه به غیر خدا
پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) فرمود: «من اصبح و همته غیرالله اصبح من الخاسرین المعتدین؛ هرکه صبح خود را آغاز کند در حالی که اندیشه و خواسته‌ای جز خدا در سر داشته باشد، از زیانکاران تجاوزگر باشد.» [۱۳۱]

←← بی‌توجهی به مسلمین
پیامبرخدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) فرمود: «من اصبح و همه غیرالله فلیس من الله فی شیء و من اصبح لا یهتم بالمسلمین فلیس منهم؛ هرکه روز خود را آغاز کند و قصدش غیر خدا باشد، بر خدا هیچ حقی ندارد و هرکس روز خویش را آغاز کند و به کار مسلمانان همتی نگمارد، مسلمان نیست». [۱۳۲]

←← خواب صبحگاهی
پیامبرخدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) فرمود: «ان الصبحه تمنع بعض الرزق؛ خواب در صبحگاهان، بخشی از روزی را می‌برد». [۱۳۳] واژه «صبحه» به معنای «خواب بامدادی» است. [۱۳۴]

← بایدهای صبح
بنابر روایات هنگام صبح زمان مناسبی برای انجام بعضی اعمال است، مانند اخلاص، یاد خدا بودن، نگهداری زبان از گناه، رعایت تقوا، دانش طلبی، اطاعت از پدر و مادر و صدقه دادن.

←← یاد خدا بودن
امام علی (علیه‌السّلام) در فرازی از خطبه متقین می‌فرماید: «یمسی و همه الشکر و یصبح و همه الذکر یبیت حذرا و یصبح فرحا، حذرا لما حذر من الغفله و فرحا بما اصاب من الفضل و الرحمه؛ [۱۳۵] انسان پرهیزگار روز را شام می‌سازد و همتش سپاسگزاری است و شب را به روز می‌آورد و تمام فکرش، یاد خداست. می‌خوابد، اما ترسان است و برمی خیزد در حالی که شادمان است؛ ترس او از غفلت و شادمانی اش به خاطر فضل و رحمتی است که به او رسیده است.»
حاج شیخ عباس قمی (رحمه‌الله‌علیه) یک رساله را به دعاهایی که در صبح و شام وارد است، اختصاص داده و در ابتدای این رساله می‌گوید: «بدان ایدک الله، که تحریص و ترغیب بی شمار بر محافظت این دو وقت، در آیات و اخبار شده است؛ لهذا در این دو وقت، ادعیه و اذکار بسیار از رسول خدا و ائمه اطهار (صلوات‌الله‌علیهم‌اجمعین) ماثور گردیده و ما در این رساله به ذکر مختصری از آنها تبرک می‌جوییم». [۱۳۶] با توجه به مضامین عالی این دعاها که معارف بلندی را در بر دارند انسان به این نقطه سوق داده می‌شود که سعادت و شقاوت دنیوی و اخروی انسان، مرهون ارتباط داشتن و نداشتن با خداوند متعال است.

←← اخلاص
پیامبرخدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) می‌فرماید: «من اخلص لله اربعین صباحا ظهرت ینابیع الحکمه من قبله علی لسانه؛ هرکس چهل روز برای خدا خالص شود، چشمه‌های حکمت از قلبش بر زبانش جاری می‌شود». [۱۳۷] در بعضی از تعبیرات «جرت ینابیع الحکمه» نقل شده است. [۱۳۸]

←← نگهداری زبان از گناه
مرحوم کلینی در اصول کافی یک باب را به صورت مستقل تحت عنوان «الصمت و حفظ اللسان؛ سکوت و نگهداری زبان» اختصاص داده است و در این رابطه «۲۱ روایت» را از پیامبر و ائمه معصوم (علیهم‌السّلام) نقل کرده است؛ از جمله آنها این که امام زین العابدین (علیه‌السّلام) می‌فرماید: «در هر بامداد زبان آدمی زاد، بر تمام اعضایش مشرف شود و گوید: چگونه هستید؟ گویند: اگر تو ما را رها کنی، خوبیم. و می‌گویند: خدا را خدا را نسبت به ما بیاد آور. و سوگندش دهند و گویند: ما به سبب تو، ثواب و عقاب ببینیم.». [۱۳۹] [۱۴۰] و پیامبر خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) فرمود: «آن گاه که صبح فرا می‌رسد، همه اعضای بدن، در پیشگاه زبان سر فرود می‌آورند و می‌گویند: «درباره ما از خدا بترس که عاقبت ما به دست تو است. اگر به راستی بگردی، ما نیز به راستی می‌گردیم و اگر به کجی درآیی، ما نیز به کجی درمی آییم». [۱۴۱]

←← تقوا داشتن
پیامبر خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) فرمود: «هرکس روز خویش را آغاز کند با این تصمیم که پرهیزگاری کند و در این میان گناهی کند، خدایش می‌آمرزد». [۱۴۲]

←← ستم نکردن به کسی
پیامبر خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) فرمود: «برترین جهاد آن است که کسی روزش را آغاز کند بی آنکه در اندیشه ستم به کسی باشد». [۱۴۳]

←← اطاعت از پدر و مادر
پیامبر خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) فرمود: «هرکه روز خویش را آغاز کند، به حالی که درباره پدر و مادرش مطیع باشد، دو دروازه بهشت برایش می‌گشایند و اگر یکی از پدر و مادرش زنده باشند، یک دروازه برایش می‌گشایند.» [۱۴۴]

←← دانش طلبی
پیامبرخدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) فرمود: «من غدا فی طلب العلم اظلت علیه الملائکه و بورک فی معیشته و لم ینقص من رزقه؛ هرکس صبحگاهان در پی علم باشد، فرشتگان خدا بر او سایه می‌افکنند و زندگی او با برکت توام می‌شود و از روزی او کاسته نمی‌شود». [۱۴۵] و امام صادق (علیه‌السّلام) خطاب به ابوحمزه فرمود: «یا دانشمند باش، یا دانشجو و یا دوستدار دانشمندان و چهارمی (دشمن اهل علم) مباش که به سبب دشمنی با آنها، هلاک شوی». [۱۴۶]

←← برکت و توفیق
پیامبر خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) فرمود: «اغدوا فی طلب العلم فان الغدو برکه و نجاح؛ برای طلب علم، صبحگاهان زود برخیزید که زود خیزی، مایه برکت و کامیابی است». [۱۴۷] و فرمود: «باکروا فی طلب الرزق و الحوائج فان الغدو برکه و نجاح؛ صبح خویش را با طلب روزی آغاز کنید و در پی نیازهایتان بروید که سحرخیزی، مایه برکت و توفیق است». [۱۴۸]

←← صدقه دادن
پیامبرخدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) فرمود: «باکروا بالصدقه فان البلاء لا یتخطی الصدقه؛ بامداد خویش را با صدقه آغاز کنید که بلا، از صدقه نتواند گذشت». [۱۴۹]

پانویس[ویرایش]
 
۱. مدثر/سوره۷۴، آیه۳۴.    
۲. تکویر/سوره۸۱، آیه۱۸.    
۳. هود/سوره۱۱، آیه۸۱.    
۴. مریم/سوره۱۹، آیه۱۱.    
۵. مریم/سوره۱۹، آیه۶۲.    
۶. ص/سوره۳۸، آیه۱۸.    
۷. فلق/سوره۱۱۳، آیه۱.    
۸. انعام/سوره۶، آیه۵۲.    
۹. کهف/سوره۱۸، آیه۲۸.    
۱۰. ضحی/سوره۹۳، آیه۱.    
۱۱. نحل/سوره۱۶، آیه۶.    
۱۲. آل عمران/سوره۳، آیه۷۲.    
۱۳. قمر/سوره۵۴، آیه۳۴.    
۱۴. آل عمران/سوره۳، آیه۱۷.    
۱۵. ذاریات/سوره۵۱، آیه۱۸.    
۱۶. مریم/سوره۱۹، آیه۱۱.    
۱۷. آل عمران/سوره۳، آیه۴۱.    
۱۸. مریم/سوره۱۹، آیه۱۱.    
۱۹. نور/سوره۲۴، آیه۳۶.    
۲۰. روم/سوره۳۰، آیه۱۷.    
۲۱. احزاب/سوره۳۳، آیه۴۲.    
۲۲. ص/سوره۳۸، آیه۱۸.    
۲۳. غافر/سوره۴۰، آیه۵۵.    
۲۴. فتح/سوره۴۸، آیه۹.    
۲۵. ق/سوره۵۰، آیه۳۹.    
۲۶. نور/سوره۲۴، آیه۳۶.    
۲۷. احزاب/سوره۳۳، آیه۴۱.    
۲۸. احزاب/سوره۳۳، آیه۴۲.    
۲۹. غافر/سوره۴۰، آیه۵۵.    
۳۰. ق/سوره۵۰، آیه۳۹.    
۳۱. طه/سوره۲۰، آیه۱۳۰.    
۳۲. غافر/سوره۴۰، آیه۵۵.    
۳۳. ق/سوره۵۰، آیه۳۹.    
۳۴. طه/سوره۲۰، آیه۱۳۰.    
۳۵. ص/سوره۳۸، آیه۱۷.    
۳۶. ص/سوره۳۸، آیه۱۸.    
۳۷. ص/سوره۳۸، آیه۱۷.    
۳۸. ص/سوره۳۸، آیه۱۹.    
۳۹. ص/سوره۳۸، آیه۱۷.    
۴۰. ص/سوره۳۸، آیه۱۸.    
۴۱. فتح/سوره۴۸، آیه۸.    
۴۲. فتح/سوره۴۸، آیه۹.    
۴۳. ص/سوره۳۸، آیه۱۷.    
۴۴. ص/سوره۳۸، آیه۱۸.    
۴۵. مریم/سوره۱۹، آیه۷.    
۴۶. مریم/سوره۱۹، آیه۸.    
۴۷. مریم/سوره۱۹، آیه۹.    
۴۸. مریم/سوره۱۹، آیه۱۰.    
۴۹. مریم/سوره۱۹، آیه۱۱.    
۵۰. آل عمران/سوره۳، آیه۳۸.    
۵۱. آل عمران/سوره۳، آیه۳۹.    
۵۲. آل عمران/سوره۳، آیه۴۰.    
۵۳. آل عمران/سوره۳، آیه۴۱.    
۵۴. هاشمی رفسنجانی، اکبر، فرهنگ قرآن، ج۱۸، ص۲۲۳.    
۵۵. اسراء/سوره۱۷، آیه۷۸.    
۵۶. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۱۰، ص۱۵۸.    
۵۷. انسان/سوره۷۶، آیه۲۵.    
۵۸. اعراف/سوره۷، آیه۲۵.    
۵۹. انعام/سوره۶، آیه۵۲.    
۶۰. اعراف/سوره۷، آیه۲۰۵.    
۶۱. انسان/سوره۷۶، آیه۲۵.    
۶۲. اعراف/سوره۷، آیه۲۰۵.    
۶۳. انسان/سوره۷۶، آیه۲۵.    
۶۴. انسان/سوره۷۶، آیه۲۷.    
۶۵. اعراف/سوره۷، آیه۲۰۵.    
۶۶. انسان/سوره۷۶، آیه۲۴.    
۶۷. انسان/سوره۷۶، آیه۲۵.    
۶۸. نور/سوره۲۴، آیه۳۶.    
۶۹. انسان/سوره۷۶، آیه۲۴.    
۷۰. انسان/سوره۷۶، آیه۲۵.    
۷۱. معین، دکتر محمد، فرهنگ معین، ج۱، ص۱۴۳۲.
۷۲. معین، دکتر محمد، فرهنگ معین، ج۳، ص۳۸۸۵.
۷۳. امام خمینی (رحمه‌الله‌علیه)، آداب الصلوه، ص۳۷۹-۳۸۰.
۷۴. تکویر/سوره۸۱، آیه۱۸.    
۷۵. مدثر/سوره۷۴، آیه۳۴.    
۷۶. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۲۶، ص۱۹۲.    
۷۷. تکویر/سوره۸۱، آیه۱۸.    
۷۸. طباطبایی، سید محمدحسین، ترجمه تفسیر المیزان، ج۲۰، ص۳۵۶.    
۷۹. فلق/سوره۱۱۳، آیه۱.    
۸۰. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۲۷، ص۴۵۸.    
۸۱. شمس/سوره۹۱، آیه۱.    
۸۲. شمس/سوره۹۱، آیه۲.    
۸۳. شمس/سوره۹۱، آیه۳.    
۸۴. لیل/سوره۹۲، آیه۲.    
۸۵. ضحی/سوره۹۳، آیه۱.    
۸۶. شمس/سوره۹۱، آیه۳.    
۸۷. شمس/سوره۹۱، آیه۹.    
۸۸. مدثر/سوره۷۴، آیه۳۴.    
۸۹. مدثر/سوره۷۴، آیه۳۵.    
۹۰. لیل/سوره۹۲، آیه۲.    
۹۱. لیل/سوره۹۲، آیه۴.    
۹۲. ضحی/سوره۹۳، آیه۱.    
۹۳. ضحی/سوره۹۳، آیه۳.    
۹۴. تکویر/سوره۸۱، آیه۱۸.    
۹۵. تکویر/سوره۸۱، آیه۱۹.    
۹۶. تکویر/سوره۸۱، آیه۲۲.    
۹۷. هاشمی رفسنجانی، اکبر، فرهنگ قرآن، ج۱۸، ص۲۳۶-۲۳۷.    
۹۸. اعراف/سوره۷، آیه۹۷.    
۹۹. اعراف/سوره۷، آیه۹۸.    
۱۰۰. اعراف/سوره۷، آیه۹۸.    
۱۰۱. اعراف/سوره۷، آیه۷۳.    
۱۰۲. اعراف/سوره۷، آیه۷۸.    
۱۰۳. هود/سوره۱۱، آیه۶۶.    
۱۰۴. فجر/سوره۸۹، آیه۸۰.    
۱۰۵. فجر/سوره۸۹، آیه۸۱.    
۱۰۶. فجر/سوره۸۹، آیه۸۲.    
۱۰۷. فجر/سوره۸۹، آیه۸۳.    
۱۰۸. احقاف/سوره۴۶، آیه۲۱.    
۱۰۹. احقاف/سوره۴۶، آیه۲۴.    
۱۱۰. احقاف/سوره۴۶، آیه۲۵.    
۱۱۱. هود/سوره۱۱، آیه۹۴.    
۱۱۲. عنکبوت/سوره۲۹، آیه۳۶.    
۱۱۳. عنکبوت/سوره۲۹، آیه۳۷.    
۱۱۴. غافر/سوره۴۰، آیه۴۶.    
۱۱۵. هود/سوره۱۱، آیه۸۱.    
۱۱۶. هود/سوره۱۱، آیه۸۱.    
۱۱۷. هود/سوره۱۱، آیه۸۱.    
۱۱۸. هود/سوره۱۱، آیه۸۲.    
۱۱۹. حجر/سوره۱۵، آیه۶۱.    
۱۲۰. حجر/سوره۱۵، آیه۶۳.    
۱۲۱. حجر/سوره۱۵، آیه۶۶.    
۱۲۲. حجر/سوره۱۵، آیه۷۳.    
۱۲۳. قمر/سوره۵۴، آیه۳۳.    
۱۲۴. قمر/سوره۵۴، آیه۳۸.    
۱۲۵. صافات/سوره۳۷، آیه۱۷۴.    
۱۲۶. صافات/سوره۳۷، آیه۱۷۶.    
۱۲۷. صافات/سوره۳۷، آیه۱۷۷.    
۱۲۸. هاشمی رفسنجانی، اکبر، فرهنگ قرآن، ج۱۸، ص۲۴۱.    
۱۲۹. محمدی ری شهری، محمد، میزان الحکمه، ج۶، ص۱۳۸.    
۱۳۰. محمدی ری شهری، محمد، میزان الحکمه، ج۶، ص۱۳۹.    
۱۳۱. محمدی ری شهری، محمد، میزان الحکمه، ج۶، ص۱۳۸.    
۱۳۲. پاینده، ابوالقاسم، نهج الفصاحه، ح۲۹۵۵.
۱۳۳. پاینده، ابوالقاسم، نهج الفصاحه، ح۶۴۳.
۱۳۴. فرهنگ لاروس، ترجمه سید محمد طبیبیان، ص۱۳۰۶.
۱۳۵. امام علی علیه‌السلام، نهج البلاغه، خطبه ۱۹۳.    
۱۳۶. قمی، شیخ عباس، مفاتیح الجنان، ادعیه، «صباح و مساء».
۱۳۷. پاینده، ابوالقاسم، نهج الفصاحه، ح۲۸۳۶.
۱۳۸. قمی، شیخ عباس، سفینه البحار، واژه «خالص».
۱۳۹. کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، ج۲، ص۱۱۵.    
۱۴۰. شیخ صدوق، محمد بن علی، الخصال، ج۱، ص۵-۶.    
۱۴۱. پاینده، ابوالقاسم، نهج الفصاحه، ح۱۸۲.
۱۴۲. پاینده، ابوالقاسم، نهج الفصاحه، ح۲۹۵۴.
۱۴۳. پاینده، ابوالقاسم، نهج الفصاحه، ح۳۹۵.
۱۴۴. پاینده، ابوالقاسم، نهج الفصاحه، ح۲۹۵۶.
۱۴۵. فیض کاشانی، محمد محسن، محجه البیضاء، ج۱ ص۲۱.    
۱۴۶. کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، ج۱، ص۳۴.    
۱۴۷. صالحی، هاشم، رهگشای انسانیت، ترجمه ابراهیم احمدیان، ص۲۶۴، ش۲۳۸۹.
۱۴۸. صالحی، هاشم، رهگشای انسانیت، ترجمه ابراهیم احمدیان، ص۲۶۴، ش ۲۳۹۲.
۱۴۹. صالحی، هاشم، رهگشای انسانیت، ترجمه ابراهیم احمدیان، ص۲۶۴، ش۲۳۹۳.


منبع[ویرایش]
پایگاه موسسه فرهنگی و هنری نور راسخون، برگرفته از مقاله «نماز، مهمترین راه کار خود سازی».    


رده‌های این صفحه : فقه | احکام نماز




جعبه‌ابزار