نافلهذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



نافله به کار مستحبی، کار نیکو، که بر انسان واجب نیست. اطلاق می شود. هم چنین به معنی نوه، غنیمت و عطاء نیز آمده است. [۱]و در اصطلاح فقهاء: به نمازهای مستحبی در شرع مقدس اسلام نافله می گویند. بیشترین استعمال نافله در نمازهای مستحبّی است. [۲]
معنای اصطلاحی نافله اخصّ است و فقط شامل نماز مستحبی می شود. ولی معنای لغوی اعّم است. هم شامل نماز مستحبی و هم شامل غنیمت و عطاء می شود. بین معنای لغوی و اصطلاحی عموم و خصوص من وجه است.


اهمبت نافله

[ویرایش]

در دین اسلام تأکید فراوانی بر انجام نمازهای مستحبی شده و ثوابهای فراوان برای آن منظور گردیده است. و در میان نمازهای مستحبی نماز شب از فضیلت بیشتری برخوردار است. و در روایات رسیده از معصومین (ع) که نماز شب به خاطر عظمت شأن آن خداوند ثوابش را آشکار نکرده است.
روایات در مورد اهميّت نافله فراوان از معصومین (ع) است که برای تبرّک چند نمونه ذکر می‌شود.
محمّد بن علی بن محبوب عن ابی عبدالله (ع):« إِيّاکم والکسل. إِنَّ رَبّكُم رحیمٌ یشكُر القلیل. إِنَّ الرَجُل لیصّلی رکعتین تطوّعاً یرید بِهما وجهُ اللهِ فیدخِله اللهُ بِهما الجَنّة»
امام صادق (ع) می‌فرمایند: بر شما باد دوری از تنبلی و کسلی! همانا پروردگار شما مهربان است. که چیز کم را سپاس و شکر می‌گوید. همانا مردی برای رضا و خشنودی خدا دو رکعت نماز مستحبّی بجا آورد خداوند به خاطر خواندن این دو رکعت مستحبّی او را داخل بهشت می‌کند. [۳]

مشروعیت نافله

[ویرایش]

ادله متعدّدی بر مشروعیت آن دلالت دارد. روایات موجود در مورد نمازهای نافله که در کتب حدیثی فراوان است که به چند نمونه از آن اشاره می‌شود.
۱)بالاسناد عن فضیل بن یسار عن ابی عبدالله (ع) قال: «الفریضةُ والنافلةُ احدی و خمسون رکعةً. منها رکعتان بعد العتدیةِ جالساً تعدّان برکعةٍ وهو قائمٌ الفریضةُ منها سبع عشرة رکعةً والنافلةُ اربعُ و ثلاثون رکعةً» [۴]
«نماز های واجب و نافله پنجاه و یک رکعت هستند. از نافله دو رکعت بعد از عشاء نشسته خوانده می‌شود و ایستاده بخواند یک رکعت محسوب می‌شود نماز های واجب هفده رکعت می‌باشد. و نماز های نافله سی و چهار رکعت می‌باشند».
۲)خود پیامبر (ص) و معصومین (ع) که در تاریخ نقل شده است. نمازهای مستحبی فراوان می‌خواندند و قول و فعل آنان برای ما حجّت است و این نافله خواندن آنان دلیل بر مشروعیت نافله است.
محمد بن حسن از امام صادق (ع) نقل کرده‌اند. که امام فرمودند: «حضرت علی (ع) در آخر عمرش در هر روز و شب هزار رکعت نماز می‌خواندند» [۵]

انواع نافله

[ویرایش]

نافله در باب صلاة دارای دو قسم می‌باشد. ۱- نافله رواتب روزانه ۲- نافله غیر رواتب.

← نافله رواتب روزانه


نافله‌ های شبانه، در غیر روز جمعه سی‌وچهار رکعت می‌باشند؛ که هشت رکعت از آنها نافله ظهر و هشت رکعت نافله عصر و چهار رکعت نافله مغرب و دو رکعت نافله عشاء و یازده رکعت نافله شب و دو رکعت نافله صبح می‌باشد و چون دو رکعت نافله عشاء نشسته خوانده می‌شود یک رکعت حساب می‌شود. و در روز جمعه بر شانزده رکعت نافله ظهر و نافله عصر چهار رکعت اضافه می‌شود [۶].

←← وقت نافله‌های شبانه روزی


وقت نافله ظهر همان وقت نماز واجب ظهر است و پیش از نماز واجب ظهر خوانده می‌شود. وقت نافله عصر همان وقت نماز واجب عصر است. و پیش از نماز واجب عصر خوانده می‌شود. وقت نافله مغرب همان وقت نماز واجب مغرب است و بعد از نماز مغرب خوانده می‌شود. وقت نافله عشاء همان وقت نماز واجب عشاء است و بعد از نماز عشاء خوانده می‌شود. و نافله صبح پیش از نماز صبح خوانده می‌شود. وقت نافله شب از نصف شب است تا اذان صبح است. [۷].

←← طریقه خواندن نافله


نمازهای نافله مثل نماز صبح به صورت دو رکعتی خوانده می‌شوند همراه با تشهد و سلام. [۸]و می‌توان آن را هم نشسته و هم ایستاده خواند. ولی بهتر است نماز گزار دو رکعت نافله نشسته را یک رکعت حساب کند. مثلاً کسی که می‌خواهد نافله ظهر را که هشت رکعت است نشسته بخواند شانزده رکعت بخواند. [۹]

← نافله غیر رواتب


که شمار آنها در کتاب های حدیثی و دعاء زیاد است. مثل نماز باران، نماز شکر، نماز زیارت، که مختص به وقت معینی نیستند. [۱۰]

نماز نافله در مسافرت

[ویرایش]

نماز نافله در مسافرتی که موجب قصر نماز می‌شود. مثل نافله ظهر و نافله عصر، ساقط می‌شود. [۱۱]

احکام نمازهای مستحبی

[ویرایش]

نمازهای مستحبّی زیاد است و آنها را نافله گویند و بین نمازهای مستحبّی، به خواندن نافله‌های شبانه‌روزی سفارش بیشتری شده است و احکام مربوط به آنها خواهد آمد.

← دورکعتی بودن


تمام نمازهای مستحبی به صورت دو رکعتی خوانده می‌شوند، مگر نماز و‌تر در نافله شب، که یک رکعت است، و نماز اعرابی، که به صورت یک دو رکعتی و دو چهار رکعتی خوانده می‌شود. [۱۲]

← واجب نبودن سوره


در نمازهای مستحبی غیر از چند نماز، خواندن سوره واجب نیست. [۱۳]

← جواز شکستن


شکستن نمازهای مستحبی حتی از روی اختیار جایز است. [۱۴]

← زیادی رکن


زیاد کردن رکن (مانند رکوع) از روی سهو نمازهای مستحبی را باطل نمی‌کند. [۱۵]

← شک در رکعات


در نماز مستحب شک میان رکعت اول و دوم، نماز را باطل نمی‌کند و نمازگزار می‌توان بنا بر هر کدام بگذارد. [۱۶]

← نشسته خواندن


نمازهای نافله را می‌شود نشسته خواند، ولی بهتر است که دو رکعت نماز نافله نشسته را یک رکعت حساب کند. [۱۷]

← نافله در مسافرت


نافله ظهر و عصر را در سفر نباید خواند، ولی نافله عشاء را به این نیّت که شاید مطلوب باشد می‌تواند به جا آورد. [۱۸]

← نافله در مسجد


برای نمازهای واجب، بهتر است انسان به مسجد برود، ولی در باره نوافل چنین دستوری نیست.

← عدم لزوم سجده سهو


انجام کم و زیاد کردن سهوی در نمازهای مستحبی سجده سهو ندارد.

← مطلوبیت قضا


اگر نماز مستحب را کسی در وقتش نتوانست بخواند قضای آن را می‌تواند انجام دهد.

← نافله در حال راه رفتن


نماز مستحبی را می‌شود درحال راه رفتن و سواری خواند و اگر انسان در این دو حال، نماز مستحبی بخواند لازم نیست رو به قبله باشد. [۱۹]

← عدم شرط قیام


نمازهای مستحبی را می‌توان در حال ایستاده، نشسته، خوابیده، موقع راه رفتن و... بجا آورد که در این صورت برای رکوع و سجده می‌توان با سر اشاره کرد، البته باید رو به قبله بودن در حد امکان رعایت شود.

← عدم شرط طمانینه


در نماز مستحبی، آرامش بدن شرط نیست و اگر سهواً رکنی اضافه یا کم شود باطل نمی‌شود.

← نذر بر نافله


نماز مستحبی را می‌شود نذر کرد، که بعد می‌توان آن را در حالت نشسته و یا ایستاده و در حال راه رفتن به جا آورد، اما از ابتدا نمی‌تواند نذر کند که نماز مستحبی را مثلاً نشسته به جا خواهم آورد. امام می‌فرماید: «این گونه نذر کردن محل اشکال است».
طبق حدیث، خداوند به فرشتگان مباهات کرده و می‌فرماید: «به بنده‌ام بنگرید چیزی را که بر او واجب نکرده‌ام قضا می‌کند». [۲۰]

پانویس

[ویرایش]
 
۱. المنجد ج۲، ص ۱۹۸۶، مولف: لویس معلوف مترجم: محمّد بندریگی ناشر: ایران چاپ هاتف نوبت چاپ: سوم ۱۳۸۰.
۲. مصطلحات الفقه ص ۵۲۸: آیت‌ الله مشکینی موسسه چاپ الهادی قسم چاپ دوم ۱۳۷۹.
۳. وسایل الشیعه ج۴، ص۴۴.    
۴. وسایل الشیعه ج۴، ص۴۶.    
۵. وسایل الشیعه ج۴، ص۹۷.    
۶. تحریر الوسیله ج ۱، ص۱۳۵-۱۳۶.    
۷. تحریر الوسیله ج ۱، ص۱۳۵-۱۳۶.    
۸. جواهر الکلام ج۷، ص۵۲.    
۹. تحریر الوسیله ج۱، ص۱۳۷.    
۱۰. مدارک الاحکام ج۴، ص۱۹۹–۱۹۱.    
۱۱. تحریر الوسیله ج۱، ص۱۳۶.    
۱۲. یزدی، محمد کاظم، العروة الوثقی، ج۲، ص۳۶۲، م ۶.    
۱۳. یزدی، محمد کاظم، العروة الوثقی، ج۲، ص۳۶۲، م ۷.    
۱۴. یزدی، محمد کاظم، العروة الوثقی، ج۲، ص۳۶۲، م ۷.    
۱۵. یزدی، محمد کاظم، العروة الوثقی، ج۲، ص۳۶۲، م ۷.    
۱۶. موسوی خمینی، روح‌الله، توضیح المسائل، ص۱۶۰،م ۱۱۶۷.    
۱۷. موسوی خمینی، روح‌الله، توضیح المسائل، ص۱۰۷، م ۷۶۶.    
۱۸. موسوی خمینی، روح‌الله، توضیح المسائل، ص۱۰۷، م ۷۶۷.    
۱۹. موسوی خمینی، روح‌الله، توضیح المسائل، ص۱۰۹م ۷۸۱.    
۲۰. مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج۸۴، ص۴۳.    


منبع

[ویرایش]

سایت پژوهه، برگرفته از مقاله «نافله».    
سایت اندیشه قم، برگرفه از مقاله «احکام نمازهای مستحبی»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۵/۹/۲۵.    


رده‌های این صفحه : احکام نماز | فقه | نماز های مستحبی




جعبه‌ابزار