میثم تمار اسدی کوفی

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



میثَم تمّار اَسَدی کوفی، از اصحاب برجستۀ امام علی علیه‌السلام است.

فهرست مندرجات

۱ - نسب میثم تمار
۲ - اصالت غیر عرب میثم
۳ - کنیه میثم تمار
۴ - شغل میثم تمار
۵ - میثم صحابه سه امام شیعه
۶ - توجه خاص ائمه و پیامبر به میثم
       ۶.۱ - پیامبر
       ۶.۲ - امام علی
              ۶.۲.۱ - نمونه هایی از علم غیب میثم
              ۶.۲.۲ - میثم در زمره حواریون امام علی
              ۶.۲.۳ - میثم در زمره شرطه الخمیس
              ۶.۲.۴ - عدم حضور میثم در جنگ های امام علی
              ۶.۲.۵ - سب شدن میثم در کنار سب امام علی
       ۶.۳ - امام حسن و امام حسین
۷ - رهسپاری میثم برای عمره قبل از واقعه کربلا
۸ - مطلع بودن از چگونگی شهادت خود از طریق امام علی
۹ - نقل خبر شهادت خود برای دیگران
۱۰ - روایات مربوط به دستگیری و قتل میثم
۱۱ - روایت اول
۱۲ - روایت دوم
۱۳ - نحوه شهادت میثم
۱۴ - تاریخ شهادت میثم
۱۵ - تدفن میثم
۱۶ - تالیفات میثم
       ۱۶.۱ - تفسیر
       ۱۶.۲ - حدیث
۱۷ - خصوصیات میثم
۱۸ - فرزندان میثم
۱۹ - نوه های میثم
۲۰ - فهرست منابع
۲۱ - پانویس
۲۲ - منابع

نسب میثم تمار

[ویرایش]

از جزئیات زندگی میثم اطلاعات روشنی در دست نیست. او و خاندانش در کوفه می‌زیستند و نسبت کوفی او از اینجاست.
[۱] احمدابن حجر عسقلانی، الاصابة ‌فی تمییز الصحابة، ج۶، ص۳۱۷، چاپ علی محمد بجاوی، بیروت ۱۴۱۲/ ۱۹۹۲.

در پاره‌ای روایات از او با نسبت نهروانی یاد شده است (منسوب به شهر نهروان نزدیک بغداد، میان بغداد و واسط.

اصالت غیر عرب میثم

[ویرایش]

با وجود ریشۀ عربی نام میثم، و پدرش یحیی، او اصالتاً عجم و غیرعرب بود و چون بردۀ زنی از بنی‌اسد بود، به طریق ولاء به این قبیله انتساب یافت.
[۲] محمدبن عمر کشّی، اختیارمعرفةالرجال المعروف برجال الکشّی، ص۹، چاپ حسن مصطفوی، مشهد ۱۳۴۸ش.
[۴] احمدبن علی نجاشی، فهرست اسماء مصنّفی الشیعةالمشتهر برجال النجاشی، ص۱۴، قم ۱۴۱۶.


کنیه میثم تمار

[ویرایش]

بعداً حضرت علی او را از آن زن خرید و آزاد کرد و چون نامش را پرسید، گفت سالم نام دارم. حضرت به او فرمود پیامبر اکرم مرا آگاه کرده است که والدین عجمی‌ات تو را میثم نامیده‌اند. میثم سوگند خورد و سخن خداوند و پیامبر و علی علیه‌السلام را تصدیق کرد. سپس امام از او خواست به نام گذشته‌اش، که پیامبر هم او را آن گونه نامیده است، بازگردد. میثم پذیرفت و کنیه‌اش ابوسالم شد.
کنیۀ دیگر او ابوصالح بود.
[۷] محمدبن عمر کشّی، اختیارمعرفةالرجال المعروف برجال الکشّی، ص۸۲، چاپ حسن مصطفوی، مشهد ۱۳۴۸ش.
[۱۰] شاذان قمی، الفضائل، ص۲ -۳، که کنیۀ او را ابوجعفر ذکر کرده است، نجف ۱۳۸۱/ ۱۹۶۲.


شغل میثم تمار

[ویرایش]

میثم برای گذران زندگی در بازار کوفه خرمافروشی می‌کرد؛ ازاین رو، به او لقب تمّار داده‌اند. به روایتی نیز او در مکانی به نام دارالرزق خربزه می‌فروخت.
[۱۱] محمدبن عمر کشّی، اختیارمعرفةالرجال المعروف برجال الکشّی، ص۷۸، چاپ حسن مصطفوی، مشهد ۱۳۴۸ش.


میثم صحابه سه امام شیعه

[ویرایش]

میثم را از اصحاب سه امام نخست شیعیان، علی و حسن و حسین علیهم‌السلام، برشمرده‌اند،
[۱۵] خویی، ج۲۰، ص۱۰۳.
اما شهرت او بیشتر به سبب شاگردی حضرت علی بوده است.
میثم بسیار دوستدار اهل بیت پیامبرعلیهم‌السلام بود.
[۱۷] محمدبن عمر کشّی، اختیارمعرفةالرجال المعروف برجال الکشّی، ص۷۸، چاپ حسن مصطفوی، مشهد ۱۳۴۸ش.


توجه خاص ائمه و پیامبر به میثم

[ویرایش]

آنان نیز متقابلاً‌ به او توجه خاصی داشتند.

← پیامبر


به گفتۀ امّ‌سلمه، همسر پیامبر، پیامبر بارها از میثم به نیکی یاد کرده و دربارۀ وی به حضرت علی سفارش نموده بود.
[۱۸] احمدابن حجر عسقلانی، الاصابة ‌فی تمییز الصحابة، ج۶، ص۳۱۷، چاپ علی محمد بجاوی، بیروت ۱۴۱۲/ ۱۹۹۲.


← امام علی


میثم مورد عنایت خاص امام علی بود و از آن حضرت، علوم بسیاری فرا گرفت.
[۱۹] یعقوبی، تاریخ، ج۲، ص۲۱۳ـ ۲۱۴.
امام با او گفتگوهای بسیار داشت. دانش بسیار و اسرار وصیت را به وی آموخت، او را از امور غیبی آگاه ساخت. و در زمرۀ گروهی از مؤمنان آزموده قرار داد که در درک و تحمل امر رسول خدا و سخنان اهل بیت علیهم‌السلام مقام والایی داشتند. از این مطالب معلوم می‌شود میثم از ظرفیت روحی بالایی برخوردار بوده است.

←← نمونه هایی از علم غیب میثم


نمونه‌هایی از علم غیب میثم و اطلاع او از حوادث آینده عبارت بود از: پیشگویی مرگ معاویه، خبر شهادت امام حسین برای زنی مکّی به نام جبله ، دستگیری خویش توسط سرکردۀ طایفۀ خود و شهادتش به دستور ابن‌زیاد و آزادی مختاربن ابی‌عُبَیْده ثقفی از زندان.

←← میثم در زمره حواریون امام علی


وجود این ویژگی‌ها در میثم تمّار سبب شده است تا او را در شمار اصحاب جلیل‌القدر
[۲۶] ابن‌ندیم، ص۲۲۳.
و حواریون و یاران برگزیدۀ امام علی
[۲۸] محمدبن عمر کشّی، اختیارمعرفةالرجال المعروف برجال الکشّی، ص۹، چاپ حسن مصطفوی، مشهد ۱۳۴۸ش.
[۳۰] آقابزرگ طهرانی، ج۲، ص۱۸.
[۳۱] آقابزرگ طهرانی، ج۲، ص۱۶۴.
به شمار آورند.

←← میثم در زمره شرطه الخمیس


چنان‌که دربرخی از گزارش‌ها میثم تمّار را جزو شُرطۀ ‌الخَمیس یاد کرده‌اند. این گروه، دلیر مردانی بودند که با حضرت علی پیمان بسته بودند در جنگ‌ها تا پای جان، آن حضرت را یاری و همراهی کنند.
[۳۲] احمدبن محمد برقی، کتاب‌الرجال، ص۳ـ ۴، چاپ جلال‌الدین محدّث ارموی، تهران ۱۳۴۲ش.


←← عدم حضور میثم در جنگ های امام علی


سکوت منابع دربارۀ حضور میثم تمّار در جنگ‌های زمان حضرت علی (جَمل، صِفّین و نهروان)، این موضوع را به ذهن متبادر می‌کند که آشنایی او با آن حضرت، احتمالاً در دوران پایانی حکومت امام بوده است، به خصوص که روایات تاریخی بر جای مانده از میثم، حاوی مطالبی از این دوران و پس از آن است. از آن جمله، روایت راجع به حملۀ یاران معاویه به نواحی هِیت و اَنبار و کشتن عده‌ای از زنان و کودکان در آنجاست.

←← سب شدن میثم در کنار سب امام علی


معاویه هنگام سبّ حضرت علی و یارانش، از میثم نیز به بدی یاد می‌کرد و او را دشنام می‌داد.

← امام حسن و امام حسین


پس از امام علی، میثم در شمار اصحاب وفادار امام حسن و امام حسین علیهماالسلام در آمد.
امام حسین به میثم توجه ویژه‌ای داشت و از او به نیکویی یاد می‌کرد.
[۳۷] محمدبن عمر کشّی، اختیارمعرفةالرجال المعروف برجال الکشّی، ص۸۰، چاپ حسن مصطفوی، مشهد ۱۳۴۸ش.


رهسپاری میثم برای عمره قبل از واقعه کربلا

[ویرایش]

در سال ۶۰، کمی پیش از قیام امام حسین و حادثۀ کربلا، میثم برای عمره رهسپار مکه شد وچون امام را نیافت، سراغ او را از امّ‌سلمه گرفت و امّ‌سلمه او را از احوال امام آگاه نمود. میثم که عازم بازگشت به کوفه بود، از ام‌ّسلمه خواست به امام سلام برساند و بگوید نزد خداوند با امام دیدار خواهد کرد.
[۳۸] محمدبن عمر کشّی، اختیارمعرفةالرجال المعروف برجال الکشّی، ص۸۰ ـ ۸۱، چاپ حسن مصطفوی، مشهد ۱۳۴۸ش.

[۴۱] احمدابن حجر عسقلانی، الاصابة ‌فی تمییز الصحابة، ج۶، ص۳۱۷، چاپ علی محمد بجاوی، بیروت ۱۴۱۲/ ۱۹۹۲.


مطلع بودن از چگونگی شهادت خود از طریق امام علی

[ویرایش]

امام علی میثم را از چگونگی شهادتش، قاتل وی و آویخته شدنش به درخت نخلی که آن را به او نشان داده بود، آگاه ساخته و به او بشارت داده بود که پاداش مقاومت او در برابر خواست عبیدالله‌ابن زیاد (والی اموی در کوفه) آن است که در آخرت، کنار امام در درجه‌ای شایسته خواهد بود.
گفته شده است میثم کنار آن درخت نماز می‌خواند و با آن سخن می‌گفت.
[۴۲] محمدبن عمر کشّی، اختیارمعرفةالرجال المعروف برجال الکشّی، ص۸۳ ـ ۸۴، چاپ حسن مصطفوی، مشهد ۱۳۴۸ش.
[۴۴] محمد فتال نیشابوری، روضةالواعظین، ج۲، ص۲۸۸، چاپ محمدمهدی خرسان، نجف ۱۳۸۶.


نقل خبر شهادت خود برای دیگران

[ویرایش]

میثم خبر شهادتش را، که از زبان امام علی شنیده بود، برای دیگران نقل می‌کرد. از جمله، به روایتی، او و حبیب‌ بن مظاهر در میان جمعی خبر شهادت خود را بیان کردند، اما حاضران، آنان را تکذیب و تمسخر کردند.
[۴۶] محمدبن عمر کشّی، اختیارمعرفةالرجال المعروف برجال الکشّی، ص ۷۸، چاپ حسن مصطفوی، مشهد ۱۳۴۸ش.


روایات مربوط به دستگیری و قتل میثم

[ویرایش]

دربارۀ ‌دستگیری و قتل میثم دو روایت وجود دارد.

روایت اول

[ویرایش]

به روایتی، ابن‌زیاد از طرف یزیدبن معاویه، خلیفۀ اموی (۶۰ـ ۶۴)، مأمور شد میثم را – که می‌دانست از دوستان و طرفداران جدّی حضرت علی است – به دار بیاویزد. در پی آن، میثم پس از عمره، هنگامی که از مکه به سوی کوفه بازمی‌گشت، به دست مأموران ابن‌زیاد دستگیر شد.
در زندان، میثم با مختار، که او نیز زندانی شده بود، برخورد کرد و خبر آزادی نزدیک او را پیشگویی کرد.
ابن‌زیاد از عریفِ (سرکردۀ) قومِ میثم خواسته بود او را تحویل دهد، در غیر این صورت او را خواهد کشت. ابن‌زیاد ظاهراً وی را همراه صد سوار از سپاهش فرستاد و آنان میثم را در قادسیه (در پانزده فرسخی کوفه)، دستگیر کردند و به کوفه بردند و سپس به دستور ابن‌زیاد به دار آویختند.
[۴۹] محمدبن عمر کشّی، اختیارمعرفةالرجال المعروف برجال الکشّی، ص۸۲، چاپ حسن مصطفوی، مشهد ۱۳۴۸ش.
[۵۰] محمدبن عمر کشّی، اختیارمعرفةالرجال المعروف برجال الکشّی، ص۸۴، چاپ حسن مصطفوی، مشهد ۱۳۴۸ش.


روایت دوم

[ویرایش]

به روایت دیگر، میثم به درخواست عده‌ای از بازاریان، برای شکایت از رفتار عامل بازار کوفه، همراه آنان نزد ابن‌زیاد رفت تا از او بخواهد عامل را برکنار کند. میثم در آنجا سخنانی بلیغ ایراد کرد.
عَمروبن حُرَیث، امیر کوفه از طرف عبیدالله‌ابن زیاد، که عثمانی مسلک و دشمن اهل بیت بود و در آن مجلس حضور داشت، میثم را فردی دروغگو و دوستدار دروغگو خواند، اما میثم خود را راستگو و دوستدار راستگو (حضرت علی) معرفی کرد.
ابن‌زیاد به میثم دستور داد از علی بیزاری جوید و از آن حضرت بد بگوید و به جای آن، دوستی خود را به عثمان اعلام کند و از او نیک بگوید. او میثم را تهدید کرد که اگر به این دستور عمل نکند، دست‌ها و پاهایش را قطع می‌کند و او را به دار می‌کشد. میثم اگرچه می‌توانست تقیه کند، اما شهادت را برگزید و گفت که امام علی او را آگاه کرده است که ابن‌زیاد چنین خواهد کرد و زبانش را خواهد برید.

نحوه شهادت میثم

[ویرایش]

به دنبال آن، ابن‌زیاد که به پندار خود می‌خواست این خبر غیبی را دروغ جلوه دهد، دستور داد فقط دستها و پاهای میثم را قطع کنند و او را کنار خانۀ عَمروبن حُرَیث به دار بکشند.
میثم در حالی که در خون می‌غلتید و لحظات جانکاهی را سپری می‌کرد، بالای چوبه دار با صدای بلند از مردم خواست برای شنیدن احادیث مکنون و شگفت حضرت علی نزد او جمع شوند. او دربارۀ فتنه‌های بنی اُمیّه و فضائل بنی‌هاشم سخنانی گفت.
عمروبن حریث چون افشاگری میثم و ازدحام مردم را برگرد او دید، شتابزده نزد ابن‌زیاد رفت و ماجرا را به او اطلاع داد. ابن‌زیاد، از بیم رسوایی، دستور داد بر دهان میثم لجام نهند. گفته شده است او نخستین فردی بود که در اسلام بر دهانش لجام نهاده شد.
[۵۲] کلینی، اصول من الکافی، ج۲، ص۲۲۰.
[۵۳] محمدبن عمر کشّی، اختیارمعرفةالرجال المعروف برجال الکشّی، ص۸۴ ـ ۸۷، چاپ حسن مصطفوی، مشهد ۱۳۴۸ش.
[۵۵] محمدبن محمد مفید، الارشاد، ج۱، ص۳۰۴، قم ۱۴۱۳.
[۵۷] محمد فتال نیشابوری، روضةالواعظین، ج۲، ص۲۸۸ـ ۲۸۹، چاپ محمدمهدی خرسان، نجف ۱۳۸۶.

به روایتی، عمروبن حریث – که نگران تمایل مردم به سخنان میثم و شورش آنان برضد حکومت بود – از ابن‌‌زیاد خواست دستور دهد زبان میثم را قطع کنند. ابن‌زیاد موافقت کرد و یکی از نگهبانان را برای این کار فرستاد و میثم با یادآوری این مطلب که ابن‌زیاد نتوانست سخن مولایش علی را در مورد بریدن زبان و دستها و پاهایش، تکذیب کند، ‌لحظاتی پس از آنکه زبانش قطع شد، به شهادت رسید.
[۵۸] محمدبن عمر کشّی، اختیارمعرفةالرجال المعروف برجال الکشّی، ص ۸۷، چاپ حسن مصطفوی، مشهد ۱۳۴۸ش.

به روایتی، ‌میثم سه روز پس از به دار کشیده شدنش، با خنجری که به شکم یا خاصره‌اش زدند، به سختی مجروح شد. او تکبیر گفت و در پایان آن روز، دهان و بینی‌اش خون‌ریزی کرد و به شهادت رسید،
[۵۹] ‌ محمدبن عمر کشّی، اختیارمعرفةالرجال المعروف برجال الکشّی، ص۷۸، چاپ حسن مصطفوی، مشهد ۱۳۴۸ش.
[۶۰] محمدبن عمر کشّی، اختیارمعرفةالرجال المعروف برجال الکشّی، ص۸۱، چاپ حسن مصطفوی، مشهد ۱۳۴۸ش.
که نوشته است یک روز پس از آن‌که برضد بنی‌امیه و به نفع بنی‌هاشم سخن گفت و به دهانش لجام زدند، ‌دهان و بینی‌اش خون‌ریزی نمود و روز سوم از زخم آن خنجر شهید شد.

تاریخ شهادت میثم

[ویرایش]

شهادت میثم تمّار در ذیحجۀ ۶۰، ده روز پیش از ورود امام حسین به عراق، روی داد.

تدفن میثم

[ویرایش]

ابن‌زیاد از دفن او جلوگیری کرد، تا آنکه چند تن از خرمافروشان کوفه، شبانه، جسد وی را با چوبۀ دار ربودند و در قبری میان گودال آب در سرزمین قبیله مراد به خاک سپردند.
[۶۵] محمدبن عمر کشّی، اختیارمعرفةالرجال المعروف برجال الکشّی، ص۸۳، چاپ حسن مصطفوی، مشهد ۱۳۴۸ش.


تالیفات میثم

[ویرایش]

میثم آثار و تألیفاتی داشته است.

← تفسیر


یکی از آنها تفسیر بود که آن را از تعلیماتامیرالمؤمنین علی علیه‌السلام آموخته بود.
[۶۶] آقابزرگ طهرانی، ج۴، ص۳۱۷.

بنابر روایتی از میثم خطاب به عبدالله‌بن عباس، میثم تنزیل قرآن را نزد امام علی خوانده و امام تأویلش را به وی آموخته بود. از این رو، ‌ هنگامی که میثم به عمره رفت، به ابن‌عباس گفت هر مطلبی دربارۀ تفسیر قرآن می‌خواهد، از وی بپرسد. ابن‌عباس از این پیشنهاد استقبال کرد و کاغذ و دواتی خواست و آنچه را که میثم املا کرد، نوشت.
چون میثم او را از شهادت خود به دستور ابن‌زیاد خبر داد، ابن‌عباس که گمان می‌کرد میثم این خبر را از روی کهانت به او داده است، به وی بی‌اعتماد شد و درصدد برآمد مطالبی را که از او نوشته بود، پاره کند.
میثم او را از این کار بازداشت و از او خواست این تفسیر را حفظ کند و اگر آنچه وی از آن خبر داده است، به وقوع نپیوست، آن را از بین ببرد. ابن‌عباس پذیرفت و پس از مدتی همۀ اخباری که میثم از آینده داده بود، محقق شد.
[۶۷] ‌ محمدبن عمر کشّی، اختیارمعرفةالرجال المعروف برجال الکشّی، ص۸۱، چاپ حسن مصطفوی، مشهد ۱۳۴۸ش.


← حدیث


میثم ظاهراً کتابی نیز در حدیث داشته است که فرزندانش از آن روایاتی نقل کرده‌اند و پاره‌ای از روایات آن در منابع موجود است.
برخی از این روایات دربارۀ این موضوعات است: حب و بغض نسبت به اهل بیت‌ علیهم‌السلام، برتری مسجد کوفه بر بیت‌المقدس، بغض و کینۀ منافق و فاسق به علی وبغض علی نسبت به آنان، چهار بار اقرار به زنای محصنه و حدّ آن، و اینکه حضرت علی علیه‌السلام قاتل جوانی اعرابی را برای بازماندگان او معلوم کرد.
[۶۸] احمدبن محمد برقی، کتاب‌المحاسن، ص۳۰۹ـ ۳۱۰، چاپ جلال‌الدین محدّث ارموی، تهران ۱۳۳۰ش.
[۶۹] ابراهیم‌بن محمد ثقفی، الغارات، ج۲، ص۴۱۳ـ ۴۱۵، چاپ جلال‌الدین محدّث ارموی، تهران ۱۳۵۵ش.
[۷۰] محمدبن حسن طوسی، الامالی، ص۴۰۵ـ ۴۰۶، قم ۱۴۱۴.
[۷۱] محمدبن حسن طوسی، الامالی، ص۲۴۶، قم ۱۴۱۴.
[۷۲] محمدبن حسن طوسی، الامالی، ص۱۴۸، قم ۱۴۱۴.


خصوصیات میثم

[ویرایش]

میثم حاضر جواب و خطیبی توانا و شجاع بود. هنگامی که به نمایندگیِ معترضان بازار کوفه، در دربار ابن‌زیاد سخن گفت، ‌ابن‌زیاد از منطق و سخنوری و فصاحت و بلاغت او در شگفت ماند.
[۷۴] محمدبن عمر کشّی، اختیارمعرفةالرجال المعروف برجال الکشّی، ص۸۶، چاپ حسن مصطفوی، مشهد ۱۳۴۸ش
خطابه‌های بلیغ او برضد حکومت امویان، وی را شخصیتی بارز در میان دشمنان این حکومت ساخت.

فرزندان میثم

[ویرایش]

صالح، شُعَیب، عِمران و حمزه از جمله فرزندان میثم تمّار بودند که با ولایت و مصاحبت اهل بیت و روایت از آنان نشو و نما یافتند.

نوه های میثم

[ویرایش]

فرزندان آنان نیز از اصحاب و راویان ائمه شیعه بودند. از آن جمله علی‌بن اسماعیل‌بن شعیب‌بن میثم از بزرگ‌ترین متکلمان شیعه امامیه و از نخستین مؤلفان کتابهای کلامی بود.

فهرست منابع

[ویرایش]

آقابزرگ طهرانی.
عبدالحمید ابن‌ابی‌الحدید، شرح نهج‌البلاغه، چاپ محمد ابوالفضل ابراهیم، قاهره ۱۳۷۸ـ ۱۳۸۲ .
محمدبن علی‌ابن بابویه، الامالی، قم ۱۴۱۷.
احمدابن حجر عسقلانی، الاصابة ‌فی تمییز الصحابة، چاپ علی محمد بجاوی، بیروت ۱۴۱۲/ ۱۹۹۲.
عبدالکریم ابن‌طاووس، فرحةالغری فی تعیین قبر امیرالمؤمنین، چاپ تحسین آل‌شبیب موسوی، قم ۱۴۱۹/ ۱۹۹۸.
ابن‌ندیم.
الاختصاص، منسوب به محمدبن محمد مفید، چاپ علی‌اکبر غفاری، بیروت ۱۴۱۴/ ۱۹۹۳.
احمدبن محمد برقی، کتاب‌الرجال، چاپ جلال‌الدین محدّث ارموی، تهران ۱۳۴۲ش.
• احمدبن محمد برقی، کتاب‌المحاسن، چاپ جلال‌الدین محدّث ارموی، تهران ۱۳۳۰ش.
ابراهیم‌بن محمد ثقفی، الغارات، چاپ جلال‌الدین محدّث ارموی، تهران ۱۳۵۵ش.
حسین‌بن حمدان خصیبی، الهدایةالکبری، بیروت ۱۴۱۱/ ۱۹۹۱.
خویی.
حسن‌بن محمد دیلمی، ارشادالقلوب، بیروت ۱۳۹۸/ ۱۹۷۸.
محمدبن احمد ذهبی، تاریخ‌الاسلام و وفیات‌المشاهیر والاعلام، حوادث ۲۱۱ـ ۲۲۰ هـ، چاپ عمر عبدالسلام تدمری، بیروت ۱۴۱۴/ ۱۹۹۳.
سمعانی.
عبدالرحمن سیوطی، لب‌اللباب فی تحریرالانساب، بیروت، دارصادر، بی‌تا.
شاذان قمی، الفضائل، نجف ۱۳۸۱/ ۱۹۶۲.
شریف رضی، خصائص‌الائمة علیهم‌السلام، چاپ محمدهادی امینی، مشهد ۱۴۰۶.
فضل‌بن حسن طبرسی، اِعلام الوری باَعلام الهدی، قم ۱۴۱۷.
محمدبن حسن طوسی، الامالی، قم ۱۴۱۴.
• محمدبن حسن طوسی، رجال‌الطوسی، چاپ جواد قیومی اصفهانی، قم ۱۴۱۵.
• محمدبن حسن طوسی، الفهرست، چاپ جواد قیومی اصفهانی، قم ۱۴۱۷.
عمادالدین طبری، بشارةالمصطفی لشیعةالمرتضی، چاپ جواد قیومی اصفهانی، قم ۱۴۲۰.
عبدالرسول غفار، الکلینی و الکافی، قم ۱۴۱۶.
محمد فتال نیشابوری، روضةالواعظین، چاپ محمدمهدی خرسان، نجف ۱۳۸۶.
محمدبن عمر کشّی، اختیارمعرفةالرجال المعروف برجال الکشّی، چاپ حسن مصطفوی، مشهد ۱۳۴۸ش.
• کلینی، اصول من الکافی.
• محمدبن محمد مفید، الارشاد، قم ۱۴۱۳.
• محمدعلی موحد ابطحی، تهذیب‌المقال فی تنقیح کتاب‌الرجال، قم ۱۴۱۷.
احمدبن علی نجاشی، فهرست اسماء مصنّفی الشیعةالمشتهر برجال النجاشی، قم ۱۴۱۶.
یاقوت حموی.
یعقوبی، تاریخ یعقوبی.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. احمدابن حجر عسقلانی، الاصابة ‌فی تمییز الصحابة، ج۶، ص۳۱۷، چاپ علی محمد بجاوی، بیروت ۱۴۱۲/ ۱۹۹۲.
۲. محمدبن عمر کشّی، اختیارمعرفةالرجال المعروف برجال الکشّی، ص۹، چاپ حسن مصطفوی، مشهد ۱۳۴۸ش.
۳. محمدبن محمد مفید، الارشاد، ج۱، ص۳۲۳، قم ۱۴۱۳.    
۴. احمدبن علی نجاشی، فهرست اسماء مصنّفی الشیعةالمشتهر برجال النجاشی، ص۱۴، قم ۱۴۱۶.
۵. محمدبن حسن طوسی، رجال‌الطوسی، ص۸۱، چاپ جواد قیومی اصفهانی، قم ۱۴۱۵.    
۶. محمدبن حسن طوسی، رجال‌الطوسی، ص۲۲۴، چاپ جواد قیومی اصفهانی، قم ۱۴۱۵.    
۷. محمدبن عمر کشّی، اختیارمعرفةالرجال المعروف برجال الکشّی، ص۸۲، چاپ حسن مصطفوی، مشهد ۱۳۴۸ش.
۸. محمدبن محمد مفید، الارشاد، ج۱، ص۳۲۳، قم ۱۴۱۳.    
۹. فضل‌بن حسن طبرسی، اِعلام الوری باَعلام الهدی، ج۱، ص۳۴۱، قم ۱۴۱۷.    
۱۰. شاذان قمی، الفضائل، ص۲ -۳، که کنیۀ او را ابوجعفر ذکر کرده است، نجف ۱۳۸۱/ ۱۹۶۲.
۱۱. محمدبن عمر کشّی، اختیارمعرفةالرجال المعروف برجال الکشّی، ص۷۸، چاپ حسن مصطفوی، مشهد ۱۳۴۸ش.
۱۲. محمدبن حسن طوسی، رجال‌الطوسی، ص۸۱، چاپ جواد قیومی اصفهانی، قم ۱۴۱۵.    
۱۳. محمدبن حسن طوسی، رجال‌الطوسی، ص۹۶، چاپ جواد قیومی اصفهانی، قم ۱۴۱۵.    
۱۴. محمدبن حسن طوسی، رجال‌الطوسی، ص۱۰۵، چاپ جواد قیومی اصفهانی، قم ۱۴۱۵.    
۱۵. خویی، ج۲۰، ص۱۰۳.
۱۶. الاختصاص، منسوب به محمدبن محمد مفید، ص۳، چاپ علی‌اکبر غفاری، بیروت ۱۴۱۴/ ۱۹۹۳.    
۱۷. محمدبن عمر کشّی، اختیارمعرفةالرجال المعروف برجال الکشّی، ص۷۸، چاپ حسن مصطفوی، مشهد ۱۳۴۸ش.
۱۸. احمدابن حجر عسقلانی، الاصابة ‌فی تمییز الصحابة، ج۶، ص۳۱۷، چاپ علی محمد بجاوی، بیروت ۱۴۱۲/ ۱۹۹۲.
۱۹. یعقوبی، تاریخ، ج۲، ص۲۱۳ـ ۲۱۴.
۲۰. شاذان قمی، الفضائل، ص۱۰۳، نجف ۱۳۸۱/ ۱۹۶۲.    
۲۱. عبدالحمید ابن‌ابی‌الحدید، شرح نهج‌البلاغه، ج۲، ص۲۹۱، چاپ محمد ابوالفضل ابراهیم، قاهره ۱۳۷۸ ۱۳۸۲.    
۲۲. عمادالدین طبری، بشارةالمصطفی لشیعةالمرتضی، ص۲۳۶ ۲۳۷، چاپ جواد قیومی اصفهانی، قم ۱۴۲۰.    
۲۳. محمدبن علی‌ابن بابویه، الامالی، ص۱۸۹ ۱۹۰، قم ۱۴۱۷.    
۲۴. محمدبن محمد مفید، الارشاد، ج۱، ص۳۲۴ ۳۲۵، قم ۱۴۱۳.    
۲۵. عبدالحمید ابن‌ابی‌الحدید، شرح نهج‌البلاغه، ج۲، ص۲۹۳، چاپ محمد ابوالفضل ابراهیم، قاهره ۱۳۷۸ ۱۳۸۲.    
۲۶. ابن‌ندیم، ص۲۲۳.
۲۷. محمدبن حسن طوسی، الفهرست، ص۱۵۰، چاپ جواد قیومی اصفهانی، قم ۱۴۱۷.    
۲۸. محمدبن عمر کشّی، اختیارمعرفةالرجال المعروف برجال الکشّی، ص۹، چاپ حسن مصطفوی، مشهد ۱۳۴۸ش.
۲۹. الاختصاص، منسوب به محمدبن محمد مفید، ص۳، چاپ علی‌اکبر غفاری، بیروت ۱۴۱۴/ ۱۹۹۳.    
۳۰. آقابزرگ طهرانی، ج۲، ص۱۸.
۳۱. آقابزرگ طهرانی، ج۲، ص۱۶۴.
۳۲. احمدبن محمد برقی، کتاب‌الرجال، ص۳ـ ۴، چاپ جلال‌الدین محدّث ارموی، تهران ۱۳۴۲ش.
۳۳.الاختصاص، منسوب به محمدبن محمد مفید، ص۲ ۳، چاپ علی‌اکبر غفاری، بیروت ۱۴۱۴/ ۱۹۹۳.    
۳۴. عبدالکریم ابن‌طاووس، فرحة الغری، ص۵۱ ۵۲.    
۳۵. محمدبن حسن طوسی، رجال‌الطوسی، ص۹۶، چاپ جواد قیومی اصفهانی، قم ۱۴۱۵.    
۳۶. محمدبن حسن طوسی، رجال‌الطوسی، ص۱۰۵، چاپ جواد قیومی اصفهانی، قم ۱۴۱۵.    
۳۷. محمدبن عمر کشّی، اختیارمعرفةالرجال المعروف برجال الکشّی، ص۸۰، چاپ حسن مصطفوی، مشهد ۱۳۴۸ش.
۳۸. محمدبن عمر کشّی، اختیارمعرفةالرجال المعروف برجال الکشّی، ص۸۰ ـ ۸۱، چاپ حسن مصطفوی، مشهد ۱۳۴۸ش.
۳۹. محمدبن محمد مفید، الارشاد، ج۱، ص۳۲۴، قم ۱۴۱۳.    
۴۰. عبدالحمید ابن‌ابی‌الحدید، شرح نهج‌البلاغه، ج۲، ص۲۹۲، چاپ محمد ابوالفضل ابراهیم، قاهره ۱۳۷۸ ۱۳۸۲.    
۴۱. احمدابن حجر عسقلانی، الاصابة ‌فی تمییز الصحابة، ج۶، ص۳۱۷، چاپ علی محمد بجاوی، بیروت ۱۴۱۲/ ۱۹۹۲.
۴۲. محمدبن عمر کشّی، اختیارمعرفةالرجال المعروف برجال الکشّی، ص۸۳ ـ ۸۴، چاپ حسن مصطفوی، مشهد ۱۳۴۸ش.
۴۳. محمدبن محمد مفید، الارشاد، ج۱، ص۳۲۳ ۳۲۴، قم ۱۴۱۳.    
۴۴. محمد فتال نیشابوری، روضةالواعظین، ج۲، ص۲۸۸، چاپ محمدمهدی خرسان، نجف ۱۳۸۶.
۴۵. عبدالحمید ابن‌ابی‌الحدید، شرح نهج‌البلاغه، ج۲، ص۲۹۱ ۲۹۲، چاپ محمد ابوالفضل ابراهیم، قاهره ۱۳۷۸ ۱۳۸۲.    
۴۶. محمدبن عمر کشّی، اختیارمعرفةالرجال المعروف برجال الکشّی، ص ۷۸، چاپ حسن مصطفوی، مشهد ۱۳۴۸ش.
۴۷. محمدبن محمد مفید، الارشاد، ج۱، ص۳۲۴ ۳۲۵، قم ۱۴۱۳.    
۴۸. حسین‌بن حمدان خصیبی، الهدایةالکبری، ص۱۳۳، بیروت ۱۴۱۱/ ۱۹۹۱.    
۴۹. محمدبن عمر کشّی، اختیارمعرفةالرجال المعروف برجال الکشّی، ص۸۲، چاپ حسن مصطفوی، مشهد ۱۳۴۸ش.
۵۰. محمدبن عمر کشّی، اختیارمعرفةالرجال المعروف برجال الکشّی، ص۸۴، چاپ حسن مصطفوی، مشهد ۱۳۴۸ش.
۵۱. شریف رضی، خصائص‌الائمة علیهم‌السلام، ص۵۴ ۵۵، چاپ محمدهادی امینی، مشهد ۱۴۰۶.    
۵۲. کلینی، اصول من الکافی، ج۲، ص۲۲۰.
۵۳. محمدبن عمر کشّی، اختیارمعرفةالرجال المعروف برجال الکشّی، ص۸۴ ـ ۸۷، چاپ حسن مصطفوی، مشهد ۱۳۴۸ش.
۵۴. شریف رضی، خصائص‌الائمة علیهم‌السلام، ص۵۵، چاپ محمدهادی امینی، مشهد ۱۴۰۶.    
۵۵. محمدبن محمد مفید، الارشاد، ج۱، ص۳۰۴، قم ۱۴۱۳.
۵۶. محمدبن محمد مفید، الارشاد، ج۱، ص۳۲۴ ۳۲۵، قم ۱۴۱۳.    
۵۷. محمد فتال نیشابوری، روضةالواعظین، ج۲، ص۲۸۸ـ ۲۸۹، چاپ محمدمهدی خرسان، نجف ۱۳۸۶.
۵۸. محمدبن عمر کشّی، اختیارمعرفةالرجال المعروف برجال الکشّی، ص ۸۷، چاپ حسن مصطفوی، مشهد ۱۳۴۸ش.
۵۹. ‌ محمدبن عمر کشّی، اختیارمعرفةالرجال المعروف برجال الکشّی، ص۷۸، چاپ حسن مصطفوی، مشهد ۱۳۴۸ش.
۶۰. محمدبن عمر کشّی، اختیارمعرفةالرجال المعروف برجال الکشّی، ص۸۱، چاپ حسن مصطفوی، مشهد ۱۳۴۸ش.
۶۱. محمدبن محمد مفید، الارشاد، ج۱، ‌ص۳۲۵، قم ۱۴۱۳.    
۶۲. عبدالحمید ابن‌ابی‌الحدید، شرح نهج‌البلاغه، ج۲، ص۲۹۳ ۲۹۴، چاپ محمد ابوالفضل ابراهیم، قاهره ۱۳۷۸ ۱۳۸۲.    
۶۳. محمدبن محمد مفید، الارشاد، ج۱، ‌ص۳۲۵، قم ۱۴۱۳.    
۶۴. فضل‌بن حسن طبرسی، اِعلام الوری باَعلام الهدی، ج۱، ص۳۴۳، قم ۱۴۱۷.    
۶۵. محمدبن عمر کشّی، اختیارمعرفةالرجال المعروف برجال الکشّی، ص۸۳، چاپ حسن مصطفوی، مشهد ۱۳۴۸ش.
۶۶. آقابزرگ طهرانی، ج۴، ص۳۱۷.
۶۷. ‌ محمدبن عمر کشّی، اختیارمعرفةالرجال المعروف برجال الکشّی، ص۸۱، چاپ حسن مصطفوی، مشهد ۱۳۴۸ش.
۶۸. احمدبن محمد برقی، کتاب‌المحاسن، ص۳۰۹ـ ۳۱۰، چاپ جلال‌الدین محدّث ارموی، تهران ۱۳۳۰ش.
۶۹. ابراهیم‌بن محمد ثقفی، الغارات، ج۲، ص۴۱۳ـ ۴۱۵، چاپ جلال‌الدین محدّث ارموی، تهران ۱۳۵۵ش.
۷۰. محمدبن حسن طوسی، الامالی، ص۴۰۵ـ ۴۰۶، قم ۱۴۱۴.
۷۱. محمدبن حسن طوسی، الامالی، ص۲۴۶، قم ۱۴۱۴.
۷۲. محمدبن حسن طوسی، الامالی، ص۱۴۸، قم ۱۴۱۴.
۷۳. شاذان قمی، الفضائل، ص۳ ۵، نجف ۱۳۸۱/ ۱۹۶۲.    
۷۴. محمدبن عمر کشّی، اختیارمعرفةالرجال المعروف برجال الکشّی، ص۸۶، چاپ حسن مصطفوی، مشهد ۱۳۴۸ش


منابع

[ویرایش]
دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «میثم تمار اسدی کوفی»، شماره۶۸۴۲.    






جعبه‌ابزار