من لایحضره الفقیه

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



مجموع روایات اهل البیت - علیهم السلام - درباره مسائل فقهی و احکام شرعی در کتاب من لا یحضره الفقیه جمع شده است. مؤلف:شیخ صدوق ابو جعفر محمد بن علی بن حسین بن بابویه قمی (م ۳۸۱ ق).


درباره مؤلف

[ویرایش]

محمد بن على بن حسين بن بابويه قمى، مشهور به« شیخ صدوق »، در سال ۳۰۵ هجرى قمرى، در خاندان علم و تقوى، در شهر قم ديده به جهان گشود.( سالهاى ۳۰۶ و ۳۰۷ نيز براى ولادت شيخ ذكر شده است)
شیخ طوسی جريان ولادت وى را چنين نقل نموده: على بن بابويه با دختر عموى خود ازدواج كرده بود; ولى از او فرزندى به دنيا نيامد. او در نامه‌اى از حضور شيخ ابو القاسم، حسین بن روح تقاضا كرد تا از محضر حضرت بقية الله عجل الله تعالى فرجه بخواهد براى او دعا كند تا خداوند اولاد صالح و فقیه به او عطا نمايد. پس از گذشت مدتى از ناحيۀ آن حضرت اين گونه جواب رسيد:« تو از اين همسرت صاحب فرزند نخواهى شد; ولى به زودى كنيزى ديلميه نصيب تو مى‌شود كه از او داراى دو پسر فقيه خواهى گشت.»‌
شيخ صدوق از بزرگترين شخصيت‌هاى جهان اسلام و از برجسته‌ترين چهره‌هاى درخشان علم و فضيلت است. او كه نزديك به عصر ائمه علیهم السلام مى‌زيست، با جمع‌آورى روايات اهل بیت علیهم السلام و تاليف كتاب‌هاى نفيس و با ارزش، خدمات ارزنده و كم‌نظيرى به اسلام و تشيع كرد. شيخ صدوق بيش از بيست سال از دوران پر بركت حيات پدر را درك كرد و در اين مدت از محضر پدر و ساير علماى قم كسب علم و حكمت كرد. او در سن ۲۲ يا ۲۳ سالگى بود كه پدر بزرگوارش دار فانى را وداع كرد. از آن پس وظيفۀ سنگين نشر احاديث آل محمد صلى الله عليهم اجمعين و هدایت امت به عهدۀ وى قرار گرفت و دوران جديدى از زندگى او آغاز گرديد.

معرفی کتاب

[ویرایش]

مجموع روایات اهل البیت - علیهم السلام - درباره مسائل فقهی و احکام شرعی در این کتاب جمع شده است. مؤلف، روایات فقهی ای را که از دیدگاه خود صحیح و معتبر می دانسته، جمع آوری نموده است. این کتاب یکی از ارزشمندترین منابع روایی شیعه به شمار می آید و یکی از چهار کتاب معتبر روایی شیعه است و هر مجتهد در اجتهاد و استنباط احکام شرعی باید به روایات آن توجه داشته باشد. این اثر از زمان نگارش مورد توجه و استقبال علمای شیعه قرار گرفته است و پیوسته در مجموعه های بزرگ و کوچک روایی به آن استناد نموده و از آن روایت نقل کرده اند.

انگیزه تالیف کتاب

[ویرایش]

شیخ صدوق این کتاب را به درخواست یکی از سادات بزرگوار شهر بلخ به نام شریف الدین ابو عبدالله محمد بن حسین، معروف به نعمت، نگاشته است. او از شیخ صدوق درخواست کرده بود که مانند کتابِ طبّی من لایحضره الطبیب، نوشته محمد بن زکریا رازی، او هم کتابی در علم فقه به نگارش درآورد تا مورد استفاده کسانی قرار گیرد که به علما و فقها ی بزرگ دسترسی ندارند و با مراجعه به آن بتوانند از احکام شرعی و وظایف خود آگاه گردند. شیخ نیز دعوت او را اجابت کرده است. شیخ صدوق می فرماید: «من در این کتاب بنا ندارم تا هرچه روایت شده را نقل نمایم؛ بلکه فقط آن روایاتی را نقل می کنم که آنها را صحیح و معتبر می دانم و به آن فتوا می دهم و عقیده دارم».

ویژگی کتاب

[ویرایش]

وی در این کتاب فقط نام راوی اول را که از امام - علیه السلام - روایت می کند، آورده و در آخر کتاب، یعنی در بخش «مشیخه»، سند خود را به آن راوی نقل می کند تا روایات از حالت ارسال خارج شده و اصطلاحاً مسند شوند و استفاده از آنها برای مراجعه کنندگان آسان تر گردد.
این کتاب شامل مباحث فراوان فقهی است؛ مانندِ ۱. آبها، طهارت و نجاست؛ ۲. واجبات نماز و مقدمات نماز مانند وضو، غسل، تیمم؛ ۳. احکام اموات؛ ۴. احکام نماز؛ ۵. احکام قضاوت؛ ۶. احکام مکاسب؛ ۷. احکام ازدواج؛ ۸. احکام ارث، و مباحث و عناوین دیگر فقهی.

شیخ در مقدمه کتاب می فرماید: «من روایات این کتاب را از اصول معتبر و مشهور روایی شیعه گرفته ام؛ مانندِ کتاب حریز بن عبدالله سجستانی، کتاب عبیدالله بن علی حلبی، کتابهای علی بن مهزیار اهوازی، کتابهای حسین بن سعید، نوادر احمد بن محمد بن عیسی و بسیاری از اصول اولیه و منابع معتبر روایی». شیخ صدوق در این کتاب در حدود شش هزار روایت نقل کرده است که عموماً درباره مباحث فقهی و احکام شرعی است.

شروح و تعلیقات

[ویرایش]

شرح عربی من لا یحضره الفقیه به نام روضة المتقین (۱۴ جلد)، نوشته مولا محمد تقی مجلسی پدر علامه مجلسی
همچنین شرح فارسی آن به نام لوامع صاحبقرانی در ۱۰ جلد نوشته و نیز توسط مرحوم محمد تقی مجلسی نوشته شده است.
شرح من لا یحضره الفقیه، نوشته سید امیرمحمد صالح بن امیر عبدالواسع داماد علامه مجلسی
شرح من لا یحضره الفقیه، نوشته شیخ بهائی
شرح من لا یحضره الفقیه به نام معاهد التنبیه، نوشته شیخ ابوجعفر محمد بن حسن بن زین الدین شهید ثانی
شرح من لا یحضره الفقیه، نوشته ملا صالح مازندرانی.

وضعیت نشر

[ویرایش]

این کتاب در چهار جلد به همت مؤسسه انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، به قطع وزیری، در سال ۱۴۱۳ ق چاپ و منتشر شده است.

منبع

[ویرایش]
سایت اندیشه قم    



رده‌های این صفحه : آثار شیخ صدوق | کتب حدیثی شیعه




جعبه‌ابزار