منابع نور (قرآن)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



در آیات قرآن کریم آتش، برق، خدا، خورشید، ستارگان، ماه و صاعقه به عنوان منابع نور معرفی شده‌اند.


آتش‌

[ویرایش]

••• آتش، داراى نورانيّتى محدود و موقت:
مَثَلُهُمْ كَمَثَلِ الَّذِي اسْتَوْقَدَ ناراً فَلَمَّا أَضاءَتْ ما حَوْلَهُ ذَهَبَ اللَّهُ بِنُورِهِمْ وَ تَرَكَهُمْ فِي ظُلُماتٍ لا يُبْصِرُونَ.

••• استفاده بشر از نور آتش، جهت ديدن اطراف خود:
... اسْتَوْقَدَ ناراً فَلَمَّا أَضاءَتْ ما حَوْلَهُ ذَهَبَ اللَّهُ بِنُورِهِمْ‌ ....

برق‌

[ویرایش]

نور شديد برق، از عوامل زدايش بینایی چشم:
۱. أَوْ كَصَيِّبٍ مِنَ السَّماءِ فِيهِ ظُلُماتٌ وَ رَعْدٌ وَ بَرْقٌ‌ .... يَكادُ الْبَرْقُ يَخْطَفُ أَبْصارَهُمْ‌ ....
۲. ... يَكادُ سَنا بَرْقِهِ يَذْهَبُ بِالْأَبْصارِ.

خدا

[ویرایش]

خداوند، منشأ نور آسمان‌ها و زمین:
اللَّهُ نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ.

خورشيد

[ویرایش]

••• خورشید، منبع نور و چراغ فروزان:
۱. هُوَ الَّذِي جَعَلَ الشَّمْسَ ضِياءً ....
۲. وَ جَعَلْنا سِراجاً وَهَّاجاً . يعنى خورشيد را منبع روشنایی قرار داديم.
۳. وَ الشَّمْسِ وَ ضُحاها.
۴. وَ الضُّحى‌.ضحی، منشأ نور آفتاب و گسترش شعاع آن است.

••• آفرینش نور خورشيد، بر اساس حق:
هُوَ الَّذِي جَعَلَ الشَّمْسَ ضِياءً وَ الْقَمَرَ نُوراً وَ قَدَّرَهُ مَنازِلَ لِتَعْلَمُوا عَدَدَ السِّنِينَ وَ الْحِسابَ ما خَلَقَ اللَّهُ ذلِكَ إِلَّا بِالْحَقِّ يُفَصِّلُ الْآياتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ.

••• خورشيد و نور افشانى آن، داراى عظمتى درخور سوگند خداوند:
۱. وَ الشَّمْسِ وَ ضُحاها.
۲. وَ الضُّحى‌.

••• ايجاد نور خورشيد از ذات آن، از سوى خداوند:
۱. ... وَ جَعَلَ الشَّمْسَ سِراجاً.
۲. وَ جَعَلْنا سِراجاً وَهَّاجاً.

••• تفکر در نورانى قرار دادن خورشيد، موجب پى بردن به عظمت پروردگار و شناخت او:
ما لَكُمْ لا تَرْجُونَ لِلَّهِ وَقاراً ... وَ جَعَلَ الشَّمْسَ سِراجاً. «وقار» يعنى عظمت.

••• آفرينش نور خورشيد، روشن‌تر از نور ماه، با قدرت خداوند:
هُوَ الَّذِي جَعَلَ الشَّمْسَ ضِياءً وَ الْقَمَرَ نُوراً وَ قَدَّرَهُ مَنازِلَ لِتَعْلَمُوا عَدَدَ السِّنِينَ وَ الْحِسابَ ما خَلَقَ اللَّهُ ذلِكَ إِلَّا بِالْحَقِّ يُفَصِّلُ الْآياتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ‌ . بنابر قولى «ضياء» و «نور» متباين‌اند. آنچه نورش ذاتى باشد «ضياء» و آنچه نورش عرضى باشد نور ناميده مى‌شود و چون خورشيد نورش ذاتى است، كلمه ضياء به آن نسبت داده شده است.

••• پوشيده شدن نور خورشيد، با فرا رسيدن شب:
وَ الشَّمْسِ وَ ضُحاها وَ اللَّيْلِ إِذا يَغْشاها.

••• ابرار، آسوده از گرماى نور خورشيد، در بهشت:
إِنَّ الْأَبْرارَ ... مُتَّكِئِينَ فِيها عَلَى الْأَرائِكِ لا يَرَوْنَ فِيها شَمْساً ....

••• نحوه تابش نور خورشيد بر جانب چپ و راست غار اصحاب کهف، از آیات الهی:
... أَنَّ أَصْحابَ الْكَهْفِ‌ ... وَ تَرَى الشَّمْسَ إِذا طَلَعَتْ تَتَزاوَرُ عَنْ كَهْفِهِمْ ذاتَ الْيَمِينِ وَ إِذا غَرَبَتْ تَقْرِضُهُمْ ذاتَ الشِّمالِ وَ هُمْ فِي فَجْوَةٍ مِنْهُ ذلِكَ مِنْ آياتِ اللَّهِ‌ ....

••• تابش مستقيم نور خورشيد بر بدن بعضى مردم زمان ذوالقرنین در مشرق زمین، به علت بى سرپناهى و بى پوشاكى آنان:
وَ يَسْئَلُونَكَ عَنْ ذِي الْقَرْنَيْنِ‌ ... حَتَّى إِذا بَلَغَ مَطْلِعَ الشَّمْسِ وَجَدَها تَطْلُعُ عَلى‌ قَوْمٍ لَمْ نَجْعَلْ لَهُمْ مِنْ دُونِها سِتْراً.

••• ايجاد نور و روشنايى براى بشر، خارج از توان غير خداوند:
قُلْ أَ رَأَيْتُمْ إِنْ جَعَلَ اللَّهُ عَلَيْكُمُ اللَّيْلَ سَرْمَداً إِلى‌ يَوْمِ الْقِيامَةِ مَنْ إِلهٌ غَيْرُ اللَّهِ يَأْتِيكُمْ بِضِياءٍ أَ فَلا تَسْمَعُونَ.

••• پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله مأمور تسبیح خدا قبل از طلوع و غروب نور خورشيد:
۱. فَاصْبِرْ عَلى‌ ما يَقُولُونَ وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ غُرُوبِها وَ مِنْ آناءِ اللَّيْلِ فَسَبِّحْ وَ أَطْرافَ النَّهارِ لَعَلَّكَ تَرْضى‌.
۲. فَاصْبِرْ عَلى‌ ما يَقُولُونَ وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ‌ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ الْغُرُوبِ.

••• بى فروغ شدن نور خورشيد، در آستانه برپايى قیامت:
۱. وَ جُمِعَ الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ يَقُولُ الْإِنْسانُ يَوْمَئِذٍ أَيْنَ الْمَفَرُّ . جمع بين خورشيد و ماه با از بين رفتن نور آن دو با خسوف ماه است.
۲. إِذَا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ.

••• رفتن نور خورشید، در آستانه برپايى قيامت:
۱. وَ جُمِعَ الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ .جمع بين خورشيد و ماه به جمع بين آن دو در رفتن روشنايى و نور آنها به وسيله خسوف است.
۲. إِذَا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ‌ . «كوّرت» به رفتن نور و روشنایی تفسير شده است.

••• رفتن نور خورشيد در آستانه قيامت، موجب از بين رفتن نور ستارگان:
إِذَا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ‌ وَ إِذَا النُّجُومُ انْكَدَرَتْ‌ . آنگاه كه نور خورشيد برود ستارگان تيره و تار مى‌شوند.

••• نورانيت و فروزندگى خورشيد، جلوه‌اى از ربوبیت و تدبیر خداوند:
إِنَّ رَبَّكُمُ اللَّهُ‌ ... هُوَ الَّذِي جَعَلَ الشَّمْسَ ضِياءً ....

← آثار نور خورشيد


••• نور افشانى خورشيد در آسمان، به امر خداوند:
هُوَ الَّذِي جَعَلَ الشَّمْسَ ضِياءً ....

••• خورشيد، داراى نور و گرماى شديد:
وَ جَعَلْنا سِراجاً وَهَّاجاً . «وهج» به مجموع نور و حرارت گفته مى‌شود. «و جعلنا سراجاً» يعنى خورشيد را در نهايت درجه نور و حرارت قرار داديم.

••• بهره‌گيرى ماه، از نور خورشيد:
وَ الشَّمْسِ وَ ضُحاها وَ الْقَمَرِ إِذا تَلاها.

← خلقت نور خورشيد


نور خورشيد، همانند خورشيد، آفريده شده به فرمان خداوند:
وَ جَعَلْنا سِراجاً وَهَّاجاً . «جعلنا» يعنى خلقنا.

← قسم به نور خورشيد


••• سوگند خداوند به نور گسترده خورشيد، به هنگام چاشت:
۱. وَ الشَّمْسِ وَ ضُحاها.
۲. وَ الضُّحى‌.

••• سوگند خداوند به نور خورشيد، براى تأكيد بر قطع نشدن ارتباط او با پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و بغض و کینه نداشتن او:
وَ الضُّحى‌ وَ اللَّيْلِ إِذا سَجى‌ ما وَدَّعَكَ رَبُّكَ وَ ما قَلى‌. «ضحی» يعنى نور روز.

••• قسم خداوند به نور خورشيد، براى تأكيد به رستگاری اهل تزکیه:
وَ الشَّمْسِ وَ ضُحاها قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاها.

••• قسم خداوند به نور خورشيد، براى تأكيد بر زیانکاری و تباهی گناهكاران و نفس‌هاى پلید:
وَ الشَّمْسِ وَ ضُحاها وَ قَدْ خابَ مَنْ دَسَّاها.

ستارگان‌

[ویرایش]

نور ستارگان، زينت بخش نزديك‌ترين آسمان به زمینیان:
۱. ... وَ زَيَّنَّا السَّماءَ الدُّنْيا بِمَصابِيحَ وَ حِفْظاً ....
۲. وَ لَقَدْ زَيَّنَّا السَّماءَ الدُّنْيا بِمَصابِيحَ وَ جَعَلْناها رُجُوماً لِلشَّياطِينِ‌ ....

••• بى فروغ شدن نور ستارگان، در آستانه قیامت:
۱. فَإِذَا النُّجُومُ طُمِسَتْ.
۲. وَ إِذَا النُّجُومُ انْكَدَرَتْ.

••• «طارق» ستاره‌اى درخشنده و ن ورانی و شکافنده تاريكيها در آسمان:
وَ السَّماءِ وَ الطَّارِقِ‌ وَ ما أَدْراكَ مَا الطَّارِقُ‌ النَّجْمُ الثَّاقِبُ.

← تشبيه به نور ستاره‌


تشبيه آبگینه به ستاره، به علت شدت نور چراغ در آبگينه، مانند نور ستاره:
اللَّهُ نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ‌ ... الْمِصْباحُ فِي زُجاجَةٍ الزُّجاجَةُ كَأَنَّها كَوْكَبٌ دُرِّيٌ‌ ....

صاعقه‌

[ویرایش]
[۶۸] صاعقه از «صَعق» به معناى شدت صوت رعد است، و بر سه وجه آمده است: آتش، عذاب و مرگ راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، ص ۲۸۱، «صعق».     بنابراين ممكن است در قرآن صاعقه در برق و آتشى كه از ابر جستن مى‌كند و يا آتشى كه از رعد و برق شديد به وجود مى‌آيد به كار برده شود. ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، ج ۱۰، ص ۱۹۸، «صعق»    

••• بهره و حركت منافقان از پرتو نور ديگران، همچون استفاده از نور صاعقه در تاريكي‌ها:
مَثَلُهُمْ كَمَثَلِ الَّذِي اسْتَوْقَدَ ناراً فَلَمَّا أَضاءَتْ ما حَوْلَهُ ذَهَبَ اللَّهُ بِنُورِهِمْ وَ تَرَكَهُمْ فِي ظُلُماتٍ لا يُبْصِرُونَ‌ أَوْ كَصَيِّبٍ مِنَ السَّماءِ فِيهِ ظُلُماتٌ وَ رَعْدٌ وَ بَرْقٌ يَجْعَلُونَ أَصابِعَهُمْ فِي آذانِهِمْ مِنَ الصَّواعِقِ حَذَرَ الْمَوْتِ وَ اللَّهُ مُحِيطٌ بِالْكافِرِينَ‌ ... كُلَّما أَضاءَ لَهُمْ مَشَوْا فِيهِ‌ ... آيه شريفه در بيان حال منافقان در قالب مثل است.
[۷۲] جلاء الاذهان، ج ۱، ص ۴۳.


••• مثل ایمان منافقان، همچون گام برداشتن آنان در ظلمت بیابان به هنگام ايجاد نور از صاعقه:
أَوْ كَصَيِّبٍ مِنَ السَّماءِ فِيهِ ظُلُماتٌ وَ رَعْدٌ وَ بَرْقٌ يَجْعَلُونَ أَصابِعَهُمْ فِي آذانِهِمْ‌ ... يَكادُ الْبَرْقُ يَخْطَفُ أَبْصارَهُمْ كُلَّما أَضاءَ لَهُمْ مَشَوْا فِيهِ وَ إِذا أَظْلَمَ عَلَيْهِمْ قامُوا ....

••• امكان مردن انسان، به وسيله نور صاعقه:
۱. وَ إِذْ قُلْتُمْ يا مُوسى‌ لَنْ نُؤْمِنَ لَكَ حَتَّى نَرَى اللَّهَ جَهْرَةً فَأَخَذَتْكُمُ الصَّاعِقَةُ وَ أَنْتُمْ‌ تَنْظُرُونَ. صاعقه وجوه مختلف دارد و اين‌جا «سبب موت» است‌ نه موت، زيرا مرگ با جمله «انتم تنظرون» ناهماهنگ است، مگر اينكه سبب موت باشد تا با فقره آخر آيه و آيه بعد سازگار باشد.
۲. يَسْئَلُكَ أَهْلُ الْكِتابِ أَنْ تُنَزِّلَ عَلَيْهِمْ كِتاباً مِنَ السَّماءِ فَقَدْ سَأَلُوا مُوسى‌ أَكْبَرَ مِنْ ذلِكَ فَقالُوا أَرِنَا اللَّهَ جَهْرَةً فَأَخَذَتْهُمُ الصَّاعِقَةُ بِظُلْمِهِمْ‌ ....

ماه‌

[ویرایش]

••• آفرینش نور ماه، به امر خدا:
هُوَ الَّذِي جَعَلَ الشَّمْسَ ضِياءً وَ الْقَمَرَ نُوراً ... يُفَصِّلُ الْآياتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ.

••• ماه، چراغى نورانى و روشن در آسمان:
تَبارَكَ الَّذِي جَعَلَ فِي السَّماءِ ... وَ قَمَراً مُنِيراً.

••• نورافشانى ماه در آسمان، از سوى خداوند:
۱. تَبارَكَ الَّذِي جَعَلَ فِي السَّماءِ بُرُوجاً وَ جَعَلَ فِيها سِراجاً وَ قَمَراً مُنِيراً.
۲. هُوَ الَّذِي جَعَلَ الشَّمْسَ ضِياءً وَ الْقَمَرَ نُوراً وَ قَدَّرَهُ مَنازِلَ لِتَعْلَمُوا عَدَدَ السِّنِينَ وَ الْحِسابَ ما خَلَقَ اللَّهُ ذلِكَ إِلَّا بِالْحَقِّ يُفَصِّلُ الْآياتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ.

••• نور ماه، كسب شده از نور خورشید:
۱. ... وَ جَعَلَ فِيها سِراجاً وَ قَمَراً مُنِيراً.
۲. وَ جَعَلَ الْقَمَرَ فِيهِنَّ نُوراً وَ جَعَلَ الشَّمْسَ سِراجاً.
۳. وَ الشَّمْسِ وَ ضُحاها وَ الْقَمَرِ إِذا تَلاها.

••• نور و فروزندگى ماه، جلوه‌اى از ربوبیت و تدبیر خداوند:
إِنَّ رَبَّكُمُ اللَّهُ‌ ... هُوَ الَّذِي جَعَلَ الشَّمْسَ ضِياءً وَ الْقَمَرَ نُوراً ....

پانویس

[ویرایش]
 
۱. بقره/سوره۲، آیه۱۷.    
۲. بقره/سوره۲، آیه۱۷.    
۳. بقره/سوره۲، آیه۱۹.    
۴. بقره/سوره۲، آیه۲۰.    
۵. نور/سوره۲۴، آیه۴۳.    
۶. نور/سوره۲۴، آیه۳۵.    
۷. یونس/سوره۱۰، آیه۵.    
۸. نبأ/سوره۷۸، آیه۱۳.    
۹. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۱۰، ص ۶۴۰.    
۱۰. شمس/سوره۹۱، آیه۱.    
۱۱. ضحی/سوره۹۳، آیه۱.    
۱۲. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن،، ص ۲۹۲، «ضحی».    
۱۳. یونس/سوره۱۰، آیه۵.    
۱۴. شمس/سوره۹۱، آیه۱.    
۱۵. ضحی/سوره۹۳، آیه۱.    
۱۶. نوح/سوره۷۱، آیه۱۶.    
۱۷. نبأ/سوره۷۸، آیه۱۳.    
۱۸. نوح/سوره۷۱، آیه۱۳.    
۱۹. نوح/سوره۷۱، آیه۱۶.    
۲۰. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۱۰، ص ۵۴۳.    
۲۱. یونس/سوره۱۰، آیه۵.    
۲۲. آلوسی، شهاب الدین، روح المعانی، ج ۷، ص ۹۸.    
۲۳. شمس/سوره۹۱، آیه۱.    
۲۴. شمس/سوره۹۱، آیه۴.    
۲۵. انسان/سوره۷۶، آیه۵.    
۲۶. انسان/سوره۷۶، آیه۱۳.    
۲۷. کهف/سوره۱۸، آیه۹.    
۲۸. کهف/سوره۱۸، آیه۱۷.    
۲۹. کهف/سوره۱۸، آیه۸۳.    
۳۰. کهف/سوره۱۸، آیه۹۰.    
۳۱. قصص/سوره۲۸، آیه۷۱.    
۳۲. طه/سوره۲۰، آیه۱۳۰.    
۳۳. ق/سوره۵۰، آیه۳۹.    
۳۴. قیامت/سوره۷۵، آیه۹.    
۳۵. قیامت/سوره۷۵، آیه۱۰.    
۳۶. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۱۰، ص ۵۹۸.    
۳۷. تکویر/سوره۸۱، آیه۱.    
۳۸. قیامت/سوره۷۵، آیه۹.    
۳۹. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۱۰، ص ۵۹۸.    
۴۰. تکویر/سوره۸۱، آیه۱.    
۴۱. ابن عاشور، طاهر بن محمد، تفسیر التحریر و التنویر، ج۳۰، ص ۱۴۱.    
۴۲. تکویر/سوره۸۱، آیه۱.    
۴۳. تکویر/سوره۸۱، آیه۲.    
۴۴. ابن عاشور، طاهر بن محمد، تفسیر التحریر و التنویر، ج۳۰، ص ۱۴۱.    
۴۵. یونس/سوره۱۰، آیه۳.    
۴۶. یونس/سوره۱۰، آیه۵.    
۴۷. یونس/سوره۱۰، آیه۵.    
۴۸. نبأ/سوره۷۸، آیه۱۳.    
۴۹. فخررازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر، ج ۱۶، ص ۸.    
۵۰. شمس/سوره۹۱، آیه۱.    
۵۱. شمس/سوره۹۱، آیه۲.    
۵۲. نبأ/سوره۷۸، آیه۱۳.    
۵۳. ابن عاشور، طاهر بن محمد، تفسیر التحریر و التنویر، ج۳۰، ص ۲۴.    
۵۴. شمس/سوره۹۱، آیه۱.    
۵۵. ضحی/سوره۹۳، آیه۱.    
۵۶. ضحی/سوره۹۳، آیات۱-۳.    
۵۷. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۱۰، ص ۷۶۴.    
۵۸. شمس/سوره۹۱، آیه۱.    
۵۹. شمس/سوره۹۱، آیه۹.    
۶۰. شمس/سوره۹۱، آیه۱.    
۶۱. شمس/سوره۹۱، آیه۱۰.    
۶۲. فصّلت/سوره۴۱، آیه۱۲.    
۶۳. ملک/سوره۶۷، آیه۵.    
۶۴. مرسلات/سوره۷۷، آیه۸.    
۶۵. تکویر/سوره۸۱، آیه۲.    
۶۶. طارق/سوره۸۶، آیه۱-۳.    
۶۷. نور/سوره۲۴، آیه۳۵.    
۶۸. صاعقه از «صَعق» به معناى شدت صوت رعد است، و بر سه وجه آمده است: آتش، عذاب و مرگ راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، ص ۲۸۱، «صعق».     بنابراين ممكن است در قرآن صاعقه در برق و آتشى كه از ابر جستن مى‌كند و يا آتشى كه از رعد و برق شديد به وجود مى‌آيد به كار برده شود. ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، ج ۱۰، ص ۱۹۸، «صعق»    
۶۹. بقره/سوره۲، آیه۱۷.    
۷۰. بقره/سوره۲، آیه۱۹.    
۷۱. بقره/سوره۲، آیه۲۰.    
۷۲. جلاء الاذهان، ج ۱، ص ۴۳.
۷۳. نیشابوری، محمود بن حسن، ایجاز البیان، ج ۱، ص ۷۲.    
۷۴. بقره/سوره۲، آیه۱۹.    
۷۵. بقره/سوره۲، آیه۲۰.    
۷۶. بقره/سوره۲، آیه۵۵.    
۷۷. فخررازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر، ج ۱، ص ۵۲۱.    
۷۸. نساء/سوره۴، آیه۱۵۳.    
۷۹. یونس/سوره۱۰، آیه۵.    
۸۰. فرقان/سوره۲۵، آیه۶۱.    
۸۱. فرقان/سوره۲۵، آیه۶۱.    
۸۲. یونس/سوره۱۰، آیه۵.    
۸۳. فرقان/سوره۲۵، آیه۶۱.    
۸۴. نوح/سوره۷۱، آیه۱۶.    
۸۵. شمس/سوره۹۱، آیه۱.    
۸۶. شمس/سوره۹۱، آیه۲.    
۸۷. یونس/سوره۱۰، آیه۳.    
۸۸. یونس/سوره۱۰، آیه۵.    


منبع

[ویرایش]

مرکز فرهنگ و معارف قرآن، فرهنگ قرآن، ج۳۱، ص۵۵۶، برگرفته از مقاله «منابع نور».    


رده‌های این صفحه : موضوعات قرآنی | نور و تاریکی




جعبه ابزار