مصباح المتهجد و سلاح المتعبد (کتاب)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



مصباح المتهجد و سلاح المتعبد تالیف شیخ طوسی، ابو جعفر محمد بن حسن بن علی بن حسن طوسی (۳۸۵- ۴۶۰ هجری) در موضوع ادعیه و زیارات می‌باشد.


شیوه نگارش

[ویرایش]

شیخ طوسی در این کتاب به عباداتی که در طول سال مستحب است و دعاهای مستحب اشاره دارد.
شیخ طوسی بخشی از احکام فقهی که مربوط به عبادات می‌شود را نیز در کتاب خود آورده است.

اعتبار کتاب

[ویرایش]

کتاب مصباح المتهجد از کتاب‌های معتبر روایی شیعه به شمار می‌آید و از زمان نگارش تا حال پیوسته مورد توجه علما و مردم بوده است.
علمای بزرگ شیعه نیز آن را خلاصه، ترجمه و شرح کرده و تالیفات فراوانی در رابطه با آن نگاشته‌اند.
شخصیت‌های بزرگی مانند کفعمی، سید ابن طاووس، علامه حلی و شیخ عباس قمی در نوشته‌های خود از این کتاب بهره برده‌اند.

تاریخ نگارش

[ویرایش]

هنگامی که شیخ طوسی در سال ۴۰۸ هجری به بغداد وارد شد با استفاده از کتابخانه «شاپور»، که بعدها به دست جنایتکاران تاریخ در آتش سوخت و همچنین با استفاده از کتابخانه استاد خود، سید مرتضی، شروع به جمع آوری روایات اصول معتبره شیعه و کتاب‌هایی که به دست یاران ائمه علیهم‌السّلام نگاشته شده بود کرد. کتاب‌های ارزشمندی که تا آن زمان باقی بوده و شیخ طوسی در کتب خود به آنها اشاره دارد.
وی کتاب تهذیب الاحکام و استبصار و کتاب حاضر یعنی کتاب «مصباح المتهجد» را در همان زمان نگاشته است.

ارزش کتاب

[ویرایش]

این کتاب از منابع مهم کتاب‌های دعا و زیارت است که بعد از شیخ طوسی تا این زمان نوشته شده و کتاب‌هایی که علمای شیعه درباره دعا و زیارت نگاشته‌اند مانند مصباح کفعمی، اقبال الاعمال سید ابن طاووس و مفاتیح الجنان شیخ عباس قمی همه از این کتاب بهره برده‌اند و از آن استفاده فراوان کرده‌اند.

پیوست کتاب

[ویرایش]

سید رضی الدین ابو القاسم علی بن موسی بن طاووس در سال ۶۳۵ هجری پنج کتاب در تکمیل کتاب مصباح المتهجد نگاشته است:
۱- فلاح السائل در اعمال شبانه روز
۲- زهرة الربیع در اعمال هفته
۳- الدروع الواقیة در اعمال ماه‌ها
۴- اقبال الاعمال در اعمال سال
۵- اسرار الصلاة

خلاصه

[ویرایش]

با توجه به استقبال فراوانی که از این کتاب شده شیخ طوسی خود تصمیم به خلاصه کردن این کتاب گرفت تا بهتر مورد استفاده عموم قرار گیرد و نام آن را «مصباح المتهجد صغیر» نهاد.
علمای دیگری نیز این کتاب را خلاصه کرده‌اند از جمله:
۱- شیخ نظام الدین سلیمان بن حسن مهرشتی با نام «قبس الاصباح فی تلخیص المصباح».
۲- علامه حلی که به درخواست وزیر محمد بن قوهدی کتاب «مصباح المتهجد» را خلاصه کرده و نام آن را «منهاج الصلاح فی مختصر المصباح» گذارده است.
وی در پایان آن باب حادی عشر را، که یک دوره اصول عقاید می‌باشد، آورده است.

ترجمه

[ویرایش]

علمای بزرگی نیز به ترجمه این کتاب پرداخته‌اند مانند:
۱- سید علی بن محمد بن اسد الله امامی اصفهانی معاصر با صاحب ریاض
۲- شیخ عباس قمی، وی کتاب مصباح المتهجد را در سال ۱۳۳۱ هجری به فارسی ترجمه کرده است. این کتاب در حاشیه کتاب مصباح به چاپ رسیده است.

شرح

[ویرایش]

علمای بزرگی نیز کتاب مصباح المتهجد شیخ طوسی را شرح نموده‌اند مانند:
۱- سید بهاء الدین علی بن غیاث الدین عبد الکریم
۲- سید زین الدین علی بن عبد الحمید حسینی نجفی

عناوین

[ویرایش]

این کتاب شامل عنوان‌های فراوانی است که به برخی از آنها اشاره می‌کنیم:
۱- طهارة؛
[۱] مصباح المتهجد و سلاح المتعبد، شیخ طوسی، ص۳.

۲- نماز و نماز شب و صبح؛
[۲] مصباح المتهجد و سلاح المتعبد، شیخ طوسی، ص۲۵.

۳- اعمال هفته؛
[۳] مصباح المتهجد و سلاح المتعبد، شیخ طوسی، ص۲۴۹.

۴- اعمال روز جمعه؛
[۴] مصباح المتهجد و سلاح المتعبد، شیخ طوسی، ص۲۸۱.

۵- دعاهای هفته؛
[۵] مصباح المتهجد و سلاح المتعبد، شیخ طوسی، ص۴۲۹.

۶- دعاهای ماه رمضان و...

نسخه‌های خطی

[ویرایش]

۱- نسخه‌ای در کتابخانه آستان قدس رضوی که تاریخ نگارش آن به چهل سال بعد از وفات شیخ طوسی برمی گردد یعنی سال ۵۰۰ هجری.
۲- نسخه‌ای در کتابخانه شیخ اسماعیل انصاری که تاریخ نگارش آن ۱۰۸۲ هجری است.
۳- نسخه‌ای چاپ شده که متعلق به شیخ عباس قمی، صاحب مفاتیح الجنان می‌باشد.

چاپ

[ویرایش]

این چاپ، چاپی خوب و ارزشمند است و استاد علی اصغر مروارید و حجة الاسلام شیخ ابوذر بیدار آن را تصحیح و تحقیق کرده و برای آن مقدمه‌ای آورده‌اند.
در پایان آن نیز هفت فهرست آمده که عبارتند از:
۱- فهرست آیات و سوره‌ها
۲- فهرست لغات
۳- فهرست روز و ماه و سال
۴- فهرست اعلام
۵- فهرست امکنه
۶- فهرست قبایل
۷- فهرست عناوین کتاب.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. مصباح المتهجد و سلاح المتعبد، شیخ طوسی، ص۳.
۲. مصباح المتهجد و سلاح المتعبد، شیخ طوسی، ص۲۵.
۳. مصباح المتهجد و سلاح المتعبد، شیخ طوسی، ص۲۴۹.
۴. مصباح المتهجد و سلاح المتعبد، شیخ طوسی، ص۲۸۱.
۵. مصباح المتهجد و سلاح المتعبد، شیخ طوسی، ص۴۲۹.


منبع

[ویرایش]
نرم افزار جامع الاحادیث، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.






جعبه ابزار