مدرسه جده

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



جَدّه، مدرسه، نام دو مدرسه طلبه‌نشین در اصفهان می‌باشد.


محل ساخت

[ویرایش]

مدرسه جدّه بزرگ و مدرسه جدّه کوچک، در محدوده بازار اصفهان و نزدیک به یکدیگر ساخته شده‌اند.

بانیان دو مدرسه

[ویرایش]

بنا بر بعضی منابع، مدرسه کوچک‌تر به دستور جدّه بزرگ شاه عباس دوم (حک: ۱۰۵۲ـ۱۰۷۷) و مدرسه بزرگ‌تر به امر جدّه کوچک شاه بنا شده، ولی امروزه اطلاق بزرگ و کوچک به این مدارس، برحسب وسعت آن‌هاست، یعنی مدرسه بزرگ‌تر را جدّه بزرگ و مدرسه کوچک‌تر را جدّه کوچک می‌نامند.
[۱] محمدحسن جابری انصاری، تاریخ اصفهان و ری و همه جهان، ج۱، ص۳۰۴، (اصفهان) ۱۳۲۱ ش.
[۲] لطف اللّه هنرفر، گنجینه آثار تاریخی اصفهان، ج۱، ص۵۵۳، اصفهان ۱۳۴۴ ش.

برخی بانی هر دو مدرسه را دلارام خانم، یکی از جدّه‌های شاه عباس دوم، دانسته
[۳] ابوالقاسم رفیعی مهرآبادی، آثار ملی اصفهان، ج۱، ص۴۴۲، تهران ۱۳۵۲ ش.
[۴] عبدالحسین سپنتا، تاریخچه اوقاف اصفهان، ج۱، ص۱۱۴، اصفهان ۱۳۴۶ ش.
[۵] حسین سلطان زاده، تاریخ مدارس ایران: از عهد باستان تا تأسیس دارالفنون، ج۱، ص۲۷۸، تهران ۱۳۶۴ ش.
و از این رو، نام این مدارس را برگرفته از وسعت آن‌ها دانسته‌اند.
مدرسه جدّه بزرگ از مدرسه جدّه کوچک معروف‌تر است و تعبیر مدرسه جدّه در افواه، معمولاً ناظر به مدرسه جدّه بزرگ است.

مدرسه جدّه کوچک

[ویرایش]

در یکی از بازارچه‌های بازار بزرگ اصفهان به نام «قهوه کاشی‌ها» قرار دارد.

← مسیر مدرسه


این محل در چهار وقفنامه از چهار مدرسه اصفهان در دوره صفوی ،
[۶] چهار وقفنامه از چهار مدرسه اصفهان در دوره صفوی، چاپ نزهت احمدی، ج۱، ص۱۰۳، در میراث اسلامی ایران، دفتر ۳، به کوشش رسول جعفریان، قم: کتابخانه آیة اللّه العظمی مرعشی نجفی، ۱۳۷۵ ش.
جنبِ خان مشهور به انارفروشان معرفی شده است.
مسیر اصلی بازار، در زمان بنیان مدرسه، از قهوه کاشی‌ها به سرای ساروتَقی (در محل: ساروتْقی) می‌رفت و از بازارچه مشیرْ انصاری و فضای میان هارونیه و مسجد علی علیه‌السلام و «درب حمامْ کُرسی» و بازار گندم‌فروشان می‌گذشت و به بازار قاز منتهی می‌شد و جدّه کوچک نیز، همچون اغلب مدارس و کاروانسراها ، در این مسیر بود.
[۷] محمدحسن جابری انصاری، تاریخ اصفهان و ری و همه جهان، ج۱، ص۳۰۵، (اصفهان) ۱۳۲۱ ش.


← بانی بنابر کتیبه مرمرینی


بنا بر کتیبه مرمرینی که بر دیوار یکی از غرفه‌های حیاط شمالی مدرسه نصب شده، این عمارت به امر دلارام خانم (جدّه شاه عباس دوم) و به سعی ولی آقا ساخته شده و بنای آن در رجب ۱۰۵۷ پایان یافته است.

← موقوف


بر اساس کتیبه سردرِ مدرسه، جدّه کوچک وقفِ طلاب اثناعشری شده و ثواب وقف به روح صفی میرزا (مقتول ۱۰۲۴)، فرزند ارشد و ولیعهد شاه عباس اول ، هدیه شده است.
ظاهراً دلارام خانم، مادر صفی میرزا و همسر شاه عباس اول بوده و به همین سبب، او را جدّه بزرگ شاه عباس دوم خوانده‌اند.
[۸] چهار وقفنامه از چهار مدرسه اصفهان در دوره صفوی، چاپ نزهت احمدی، ج۱، ص۹۶، در میراث اسلامی ایران، دفتر ۳، به کوشش رسول جعفریان، قم: کتابخانه آیة اللّه العظمی مرعشی نجفی، ۱۳۷۵ ش.

در پشت وقفنامه مدرسه، فهرستی از کتاب‌های وقفی آمده که به چهار دسته تقسیم شده‌اند و ثوابِ وقفِ هر دسته، به ترتیب، به شاه عباس ماضی، دلارام خانم، صفی میرزا و شاه صفی اختصاص یافته است.
[۹] چهار وقفنامه از چهار مدرسه اصفهان در دوره صفوی، چاپ نزهت احمدی، ج۱، ص۱۰۷ـ ۱۰۸، در میراث اسلامی ایران، دفتر ۳، به کوشش رسول جعفریان، قم: کتابخانه آیة اللّه العظمی مرعشی نجفی، ۱۳۷۵ ش.


← ساختمان مدرسه


مدرسه جدّه کوچک در دو طبقه بنا شده و مساحت آن حدود هفتصدمتر مربع است.
[۱۰] علی جناب اصفهانی، الاصفهان، ج۱، ص۸۵، به کوشش محمدرضا ریاضی، تهران ۱۳۷۶ ش.
[۱۱] محمدحسن جابری انصاری، تاریخ اصفهان و ری و همه جهان، ج۱، ص۳۰۵، (اصفهان) ۱۳۲۱ ش.

درِ ورودی مدرسه، داخل بازار و در ضلع جنوبی عمارت واقع شده و کتیبه سردر آن به خط ثلث محمدرضا امامی ، خوشنویس نامور دوره صفوی، بر زمینه کاشیِ معرق لاجوردی است.
نمای آجری اطراف عمارت نیز با کاشی‌کاری تزئین شده است.
این مدرسه دارای حیاط جنوبی و حیاط شمالی است.
دور تا دور حیاط جنوبی را حجره‌هایی در دو طبقه احاطه کرده است.
امروزه این مدرسه ۳۷ حجره طلبه‌نشین (۱۵ حجره در طبقه پایین و ۲۲ حجره در طبقه فوقانی) دارد؛ ولی میر سیدعلی جناب اصفهانی
[۱۲] علی جناب اصفهانی، الاصفهان، ج۱، ص۸۵، به کوشش محمدرضا ریاضی، تهران ۱۳۷۶ ش.
در ۱۳۰۲ ش، شمار حجره‌ها را ۳۸ باب ذکر کرده، که احتمالاً اختلاف شمارش مربوط به حجره‌ای است که بعدها آشپزخانه شده است.
حیاط شمالی مدرسه، که از حیث ارتفاع بالاتر از حیاط جنوبی است، مشتمل است بر یک مسجد و چند غرفه ایوانی شکل.
بنا بر سنگ‌نوشته نصب‌ شده در حیاط شمالی، ساختمان این مدرسه آخرین بار در ۱۳۸۰ ش مرمت شده است.
جدّه شاه، مدرسه جدّه کوچک را بر «علمای علوم یقینیه و عملیّه» شیعه وقف کرده
[۱۳] چهار وقفنامه از چهار مدرسه اصفهان در دوره صفوی، چاپ نزهت احمدی، ج۱، ص۱۰۳، در میراث اسلامی ایران، دفتر ۳، به کوشش رسول جعفریان، قم: کتابخانه آیة اللّه العظمی مرعشی نجفی، ۱۳۷۵ ش.
و موقوفات بسیاری به آن اختصاص داده است، از جمله قسمتی از قریه قُهاب اصفهان و یک حمام و هجده دکان.
[۱۴] چهار وقفنامه از چهار مدرسه اصفهان در دوره صفوی، چاپ نزهت احمدی، ج۱، ص۱۰۴ـ ۱۰۵، در میراث اسلامی ایران، دفتر ۳، به کوشش رسول جعفریان، قم: کتابخانه آیة اللّه العظمی مرعشی نجفی، ۱۳۷۵ ش.

یک‌دهم از منافع این موقوفات، حق‌التولیة متولی و مابقی با نظر وی به وظیفه و مقرری مدرّس، طلبه، مؤذن و خادم اختصاص یافته است.
[۱۵] چهار وقفنامه از چهار مدرسه اصفهان در دوره صفوی، چاپ نزهت احمدی، ج۱، ص۱۰۶، در میراث اسلامی ایران، دفتر ۳، به کوشش رسول جعفریان، قم: کتابخانه آیة اللّه العظمی مرعشی نجفی، ۱۳۷۵ ش.

مدرسه جدّه کوچک از ابتدای تأسیس طلبه‌نشین و خوابگاهی بود و به ندرت در آن تدریس می‌شد، اما فهرست بیش از هفتاد کتابِ وقفی مدرسه، که عمدتاً در فقه ، اصول ، تفسیر ، کلام شیعی و عرفان است، نشانه‌ای از اهداف علمی مدرسه در بدو تأسیس آن است.
[۱۶] چهار وقفنامه از چهار مدرسه اصفهان در دوره صفوی، چاپ نزهت احمدی، ج۱، ص۱۰۷ـ ۱۰۸، در میراث اسلامی ایران، دفتر ۳، به کوشش رسول جعفریان، قم: کتابخانه آیة اللّه العظمی مرعشی نجفی، ۱۳۷۵ ش.


← مشهورترین مدرسان و ساکنان


از مشهورترین مدرّسان و ساکنان این مدرسه حکیم و عارف مشهور آخوند ملامحمد کاشی (متوفی ۱۳۳۳)، و سیدحسن مدرّس (متوفی ۱۳۱۶ ش) عالم و سیاستمدار نامدار بوده‌اند.
سیدحسن مدرّس مدتی در این مدرسه فقه و اصول تدریس می‌کرد
[۱۷] جلال الدین همائی، تاریخ اصفهان: مجلد ابنیه و عمارات، ج۱، ص۲۶۶، فصل تکایا و مقابر، به کوشش ماهدخت بانوهمایی، تهران ۱۳۸۱ ش.
[۱۸] حجت موحد ابطحی، ریشه‌ها و جلوه های تشیع و حوزه علمیه اصفهان در طول تاریخ، ج۲، ص۱۲۱ـ۱۲۲، اصفهان ۱۴۱۸.
و در همین مدرسه به جان او سوء‌قصدی نافرجام شد؛ آثار چهار گلوله بر دیوار فوقانیِ سمتِ جنوب مدرسه ، نزدیک به حجره وی، باقی است.
[۱۹] چهار وقفنامه از چهار مدرسه اصفهان در دوره صفوی، چاپ نزهت احمدی، در میراث اسلامی ایران، دفتر ۳، به کوشش رسول جعفریان، قم: کتابخانه آیة اللّه العظمی مرعشی نجفی، ۱۳۷۵ ش.

به گزارش جناب اصفهانی
[۲۰] علی جناب اصفهانی، الاصفهان، ج۱، ص۸۵، به کوشش محمدرضا ریاضی، تهران ۱۳۷۶ ش.
شمار طلاب ساکن در مدرسه در ۱۳۰۲ش، ۲۵ تن بوده است.
در حال حاضر (۱۳۸۴ش) سی طلبه از طلاب حوزه علمیه اصفهان در این مدرسه ساکن‌اند.

مدرسه جدّه بزرگ

[ویرایش]

در مسیر اصلی بازار بزرگ اصفهان، نزدیک به میدان نقش جهان ، در ۱۰۵۸ ساخته شد.

← بانی بنابر وقفنامه


بنا بر آنچه در وقفنامه مدرسه آمده، دستور بنای آن را جدّه دیگر شاه عباس دوم، حورنیاز خانم (یا حورینام خانم/ حوریناز خانم) صادر کرده است.
[۲۱] چهار وقفنامه از چهار مدرسه اصفهان در دوره صفوی، چاپ نزهت احمدی، ج۱، ص۹۸، در میراث اسلامی ایران، دفتر ۳، به کوشش رسول جعفریان، قم: کتابخانه آیة اللّه العظمی مرعشی نجفی، ۱۳۷۵ ش.
[۲۲] چهار وقفنامه از چهار مدرسه اصفهان در دوره صفوی، چاپ نزهت احمدی، ج۱، ص۱۱۰، در میراث اسلامی ایران، دفتر ۳، به کوشش رسول جعفریان، قم: کتابخانه آیة اللّه العظمی مرعشی نجفی، ۱۳۷۵ ش.
[۲۳] چهار وقفنامه از چهار مدرسه اصفهان در دوره صفوی، چاپ نزهت احمدی، ج۱، ص۱۱۳، در میراث اسلامی ایران، دفتر ۳، به کوشش رسول جعفریان، قم: کتابخانه آیة اللّه العظمی مرعشی نجفی، ۱۳۷۵ ش.

در نیمه دوم قرن یازدهم/ هفدهم، شاردن، سیاح فرانسوی، ضمن توصیف بازار اصفهان، از این مدرسه نام برده و دستور بنای آن را، به اشتباه، به یکی از زنان شاه صفی نسبت داده است، حال آنکه حورنیاز خانم، که به جدّه کوچک شاه معروف بود، احتمالاً همسرِ گرجیِ صفی میرزا و مادر شاه صفی بوده است.
[۲۴] چهار وقفنامه از چهار مدرسه اصفهان در دوره صفوی، چاپ نزهت احمدی، ج۱، ص۹۶ـ ۹۸، در میراث اسلامی ایران، دفتر ۳، به کوشش رسول جعفریان، قم: کتابخانه آیة اللّه العظمی مرعشی نجفی، ۱۳۷۵ ش.


← ساختمان مدرسه


مدرسه جدّه بزرگ، همانند مدرسه جدّه کوچک، در دو طبقه بنا شده است.
جناب اصفهانی
[۲۵] علی جناب اصفهانی، الاصفهان، ج۱، ص۸۵، به کوشش محمدرضا ریاضی، تهران ۱۳۷۶ ش.
وسعت مدرسه را ۲۵۰، ۳ مترمربع (۵۰ • ۶۵ مترمربع) و جابری انصاری
[۲۶] محمدحسن جابری انصاری، تاریخ اصفهان و ری و همه جهان، ج۱، ص۳۰۴، (اصفهان) ۱۳۲۱ ش.
آن را سه جریب شاه، یعنی ۱۲۰، ۳ مترمربع، ذکر کرده است.
درِ ورودیِ مدرسه در بازار و در ضلع غربی مدرسه واقع است و کتیبه سردر آن کاشی معرق به خط ثلث محمدرضا امامی، به رنگ سفید بر زمینه لاجوردی، است.
حیاط وسیع مرکزی مدرسه بر روی یکی از نهرهای منشعب از زاینده رود به نام «مادی فِدین»، معروف به «فِدا» یا «فِدَن»، بنا شده است.
[۲۷] لطف اللّه هنرفر، گنجینه آثار تاریخی اصفهان، ج۱، ص۷۵۸، اصفهان ۱۳۴۴ ش.
[۲۸] محمد محمودیان، زاینده رود اصفهان، ج۱، ص۱۹۲ـ۱۹۳، اصفهان ۱۳۴۸ ش.

این نهر، که از میانه حیاط مدرسه از مغرب به مشرق می‌گذرد، تا چند سال پیش آشکار بود و بر زیبایی مدرسه می‌افزود ولی اخیراً روی آن را پوشانده‌اند.
دور تا دور حیاط مرکزی را ۶۷ حجره در دو طبقه فرا گرفته است، یعنی ۳۳ حجره در طبقه پایین، هفده حجره در سمت شمال و هفده حجره در سمت جنوب در طبقه بالا.
هم‌اکنون این حجره‌ها، به جز حجره‌هایی که آشپزخانه یا کتاب‌خانه یا دفتر و نظایر آن شده، طلبه‌نشین‌اند.
این مدرسه دو مَدْرَس و یک مسجد نیز دارد.
یک مَدرَس در میانه ضلع جنوبی، دیگری در میانه ضلع شمالی مدرسه، و مسجد در وسط ضلع شرقی مدرسه، قرار گرفته است.
از زیبایی‌های معماری این مدرسه، قرار‌گرفتن چهار گوشواره در چهار گوشه حیاط است که هر یک چهار حجره دارند.
بر اساس لوح کاشی سردر مسجد، تعمیرات اصلی مدرسه در ۱۳۳۴ انجام یافته است.
در سال‌های اخیر نیز در زمینی که به قسمت شرقی مدرسه الحاق کرده‌اند، ساختمانی بنا شده که مشتمل بر یک مدرسه و چند کلاس است و هیچ تناسبی با معماری دوره صفوی ندارد.

← موقوف


بر اساس وقفنامه مدرسه ــ که در ۱۰۶۷ نگارش یافته و در حاشیه آن، متنِ گواهی و مُهر شاه عباس دوم و نیز متن اقرار و مهر حورنیاز خانم پیداست ــ این مدرسه برای «کافّه طلاب علوم دینیه که به صفت ایمان موصوف باشند» وقف شده است.
[۲۹] چهار وقفنامه از چهار مدرسه اصفهان در دوره صفوی، چاپ نزهت احمدی، ج۱، ص۱۱۱، در میراث اسلامی ایران، دفتر ۳، به کوشش رسول جعفریان، قم: کتابخانه آیة اللّه العظمی مرعشی نجفی، ۱۳۷۵ ش.

همچنین موقوفاتی از املاک و دکان‌ها و قریه‌ها برای آن قرار داده شده تا عوایدش، با نظر متولی وقت، برای عمران و تعمیرات مدرسه، و مازاد آن، برای طلاب ساکن در مدرسه و مدرّسان و خدمه صرف شود.
[۳۰] چهار وقفنامه از چهار مدرسه اصفهان در دوره صفوی، چاپ نزهت احمدی، ج۱، ص۱۱۱ـ ۱۱۲، در میراث اسلامی ایران، دفتر ۳، به کوشش رسول جعفریان، قم: کتابخانه آیة اللّه العظمی مرعشی نجفی، ۱۳۷۵ ش.


← مدرسان مشهور


این مدرسه اکنون (۱۳۸۴ ش) یکی از مدارس معمور و مهم حوزه علمیه اصفهان است و پنجاه طلبه در آن ساکن‌اند.
جناب اصفهانی
[۳۱] علی جناب اصفهانی، الاصفهان، ج۱، ص۸۵، به کوشش محمدرضا ریاضی، تهران ۱۳۷۶ ش.
نیز شمار ساکنان مدرسه را در ۱۳۰۲ ش پنجاه تن ذکر کرده است.
اگرچه حضور عالمان نامور حوزه اصفهان در مدرسه جدّه بزرگ می‌تواند حاکی از گستردگی و تنوع موضوعات آموزشی این مرکز در دوره‌های مختلف باشد، اما تاریخچه آموزشی آن به درستی مشخص نیست.
آقاحسین خوانساری ، ملقب به محقق خوانساری (متوفی ۱۰۹۸)، از نامورترین عالمان علوم عقلی و نقلی در سده یازدهم، از مدرّسان این مدرسه بود و تولیت آن‌جا را نیز برعهده داشت.
[۳۲] محمدطاهر نصرآبادی، تذکره نصرآبادی، ج۱، ص۱۵۲، چاپ وحید دستگردی، تهران ۱۳۶۱ ش.

همائی
[۳۳] جلال الدین همائی، تاریخ اصفهان: مجلد ابنیه و عمارات، ج۱، ص۱۵۰، فصل تکایا و مقابر، به کوشش ماهدخت بانوهمایی، تهران ۱۳۸۱ ش.
[۳۴] جلال الدین همائی، تاریخ اصفهان: مجلد ابنیه و عمارات، ج۱، ص۱۵۲، فصل تکایا و مقابر، به کوشش ماهدخت بانوهمایی، تهران ۱۳۸۱ ش.
نیز تولیت هر دو مدرسه جدّه را نسل به نسل، از آنِ خاندان خوانساری دانسته است.
[۳۵] ابوالقاسم رفیعی مهرآبادی، آثار ملی اصفهان، ج۱، ص۴۴۲، تهران ۱۳۵۲ ش.

اما در وقفنامه مدرسه ، که در زمان آقاحسین خوانساری تنظیم شده ،تولیت شرعی به مؤسس مدرسه و پس از مرگ او، به شاه وقت واگذار شده است،
[۳۶] چهار وقفنامه از چهار مدرسه اصفهان در دوره صفوی، چاپ نزهت احمدی، در میراث اسلامی ایران، دفتر ۳، به کوشش رسول جعفریان، قم: کتابخانه آیة اللّه العظمی مرعشی نجفی، ۱۳۷۵ ش.

[۳۷] چهار وقفنامه از چهار مدرسه اصفهان در دوره صفوی، چاپ نزهت احمدی، ج۱، ص۱۱۲، در میراث اسلامی ایران، دفتر ۳، به کوشش رسول جعفریان، قم: کتابخانه آیة اللّه العظمی مرعشی نجفی، ۱۳۷۵ ش.

بدین ترتیب، شاید منظور نصرآبادی و دیگران آن است که تولیت و سرپرستیِ علمیِ مدرسه با آقاحسین خوانساری و خاندان او بوده است.
آقاجمال خوانساری (متوفی ۱۱۲۵)، فرزند آقاحسین خوانساری، نیز از مدرّسان مشهور این مدرسه بوده که ظاهراً اغلب به نیابت از پدرش تدریس می‌کرده و خود آقاحسین در منزل به افادت مشغول بوده است.
[۳۸] جلال الدین همائی، تاریخ اصفهان: مجلد ابنیه و عمارات، ج۱، ص۱۵۲، فصل تکایا و مقابر، به کوشش ماهدخت بانوهمایی، تهران ۱۳۸۱ ش.
[۳۹] محمدطاهر نصرآبادی، تذکره نصرآبادی، ج۱، ص۱۷۶، چاپ وحید دستگردی، تهران ۱۳۶۱ ش.
[۴۰] محمدطاهر نصرآبادی، تذکره نصرآبادی، ج۱، ص۱۸۵، چاپ وحید دستگردی، تهران ۱۳۶۱ ش.
[۴۱] محمدطاهر نصرآبادی، تذکره نصرآبادی، ج۱، ص۱۹۴، چاپ وحید دستگردی، تهران ۱۳۶۱ ش.
[۴۲] محمدطاهر نصرآبادی، تذکره نصرآبادی، ج۱، ص۱۹۶، چاپ وحید دستگردی، تهران ۱۳۶۱ ش.
[۴۳] محمدطاهر نصرآبادی، تذکره نصرآبادی، ج۱، ص۲۰۶، چاپ وحید دستگردی، تهران ۱۳۶۱ ش.

همچنین میر محمدصادق خاتون آبادی (متوفی ۱۳۴۸)، میر سیدمحمد نجف آبادی (متوفی ۱۳۵۸) و شیخ محمد حسن عالم نجف‌آبادی (متوفی ۱۳۸۴)، هر سه از علما و مفاخر معاصر حوزه اصفهان، از مدرّسان این مدرسه بوده‌اند.
[۴۴] ابوالقاسم رفیعی مهرآبادی، آثار ملی اصفهان، ج۱، ص۴۴۱، تهران ۱۳۵۲ ش.
[۴۵] مصلح الدین مهدوی، تذکرة القبور، ج۱، ص۲۷۶، یا، دانشمندان و بزرگان اصفهان، اصفهان ۱۳۴۸ ش.


← ساکنان مشهور


میرزاکاظم واله (متوفی ۱۲۲۹)، عارف و شاعر و خوشنویس، و آخوند کاشی نیز مدتی در این مدرسه سکونت داشته‌اند.
[۴۶] جلال الدین همائی، تاریخ اصفهان: مجلد ابنیه و عمارات، ج۱، ص۲۰۱ـ۲۰۶، فصل تکایا و مقابر، به کوشش ماهدخت بانوهمایی، تهران ۱۳۸۱ ش.

آقامسیح تویسرکانی (مدیر روزنامه ناقور) و سید اشرف‌الدین گیلانی (مدیر روزنامه نسیم شمال) نیز هر یک چندی در این مدرسه اقامت داشته‌اند.
تویسرکانی نشانی مراسلات روزنامه خویش را مدرسه جدّه بزرگ قرار داده بود.
[۴۷] مجتبی ایمانیه، «تحصیل و تدریس آقاحسین خوانساری در مدارس عصر صفوی»، ج۱، ص۵۹، کیهان اندیشه، ش ۸۲ (بهمن و اسفند ۱۳۷۷).
[۴۸] حجت موحد ابطحی، ریشه‌ها و جلوه های تشیع و حوزه علمیه اصفهان در طول تاریخ، ج۲، ص۱۱۶ـ۱۱۹، اصفهان ۱۴۱۸.


← سال‌های اخیر


در سال‌های اخیر، برنامه‌های آموزشی گسترده‌ای، اعم از دروس مقدمات و سطح، در این مدرسه برقرار گشته است و حدود ۱۳۵ تن از طلاب حوزه علمیه از این دروس استفاده می‌کنند.
برخی دروس سطوح بالاتر نیز، به صورت آزاد، در آن‌جا تدریس می‌شود.

منابع

[ویرایش]

(۱) مشاهدات مؤلف.
(۲) مجتبی ایمانیه، «تحصیل و تدریس آقاحسین خوانساری در مدارس عصر صفوی»، کیهان اندیشه، ش ۸۲ (بهمن و اسفند ۱۳۷۷).
(۳) محمدحسن جابری انصاری، تاریخ اصفهان و ری و همه جهان، (اصفهان) ۱۳۲۱ ش.
(۴) علی جناب اصفهانی، الاصفهان، به کوشش محمدرضا ریاضی، تهران ۱۳۷۶ ش.
(۵) چهار وقفنامه از چهار مدرسه اصفهان در دوره صفوی، چاپ نزهت احمدی، در میراث اسلامی ایران، دفتر ۳، به کوشش رسول جعفریان، قم: کتابخانه آیة اللّه العظمی مرعشی نجفی، ۱۳۷۵ ش.
(۶) ابوالقاسم رفیعی مهرآبادی، آثار ملی اصفهان، تهران ۱۳۵۲ ش.
(۷) عبدالحسین سپنتا، تاریخچه اوقاف اصفهان، اصفهان ۱۳۴۶ ش.
(۸) حسین سلطان زاده، تاریخ مدارس ایران: از عهد باستان تا تأسیس دارالفنون، تهران ۱۳۶۴ ش.
(۹) محمد محمودیان، زاینده رود اصفهان، اصفهان ۱۳۴۸ ش.
(۱۰) حجت موحد ابطحی، ریشه‌ها و جلوه های تشیع و حوزه علمیه اصفهان در طول تاریخ، اصفهان ۱۴۱۸.
(۱۱) مصلح الدین مهدوی، تذکرة القبور، یا، دانشمندان و بزرگان اصفهان، اصفهان ۱۳۴۸ ش.
(۱۲) محمدطاهر نصرآبادی، تذکره نصرآبادی، چاپ وحید دستگردی، تهران ۱۳۶۱ ش.
(۱۳) جلال الدین همائی، تاریخ اصفهان: مجلد ابنیه و عمارات، فصل تکایا و مقابر، به کوشش ماهدخت بانوهمایی، تهران ۱۳۸۱ ش.
(۱۴) لطف اللّه هنرفر، گنجینه آثار تاریخی اصفهان، اصفهان ۱۳۴۴ ش.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. محمدحسن جابری انصاری، تاریخ اصفهان و ری و همه جهان، ج۱، ص۳۰۴، (اصفهان) ۱۳۲۱ ش.
۲. لطف اللّه هنرفر، گنجینه آثار تاریخی اصفهان، ج۱، ص۵۵۳، اصفهان ۱۳۴۴ ش.
۳. ابوالقاسم رفیعی مهرآبادی، آثار ملی اصفهان، ج۱، ص۴۴۲، تهران ۱۳۵۲ ش.
۴. عبدالحسین سپنتا، تاریخچه اوقاف اصفهان، ج۱، ص۱۱۴، اصفهان ۱۳۴۶ ش.
۵. حسین سلطان زاده، تاریخ مدارس ایران: از عهد باستان تا تأسیس دارالفنون، ج۱، ص۲۷۸، تهران ۱۳۶۴ ش.
۶. چهار وقفنامه از چهار مدرسه اصفهان در دوره صفوی، چاپ نزهت احمدی، ج۱، ص۱۰۳، در میراث اسلامی ایران، دفتر ۳، به کوشش رسول جعفریان، قم: کتابخانه آیة اللّه العظمی مرعشی نجفی، ۱۳۷۵ ش.
۷. محمدحسن جابری انصاری، تاریخ اصفهان و ری و همه جهان، ج۱، ص۳۰۵، (اصفهان) ۱۳۲۱ ش.
۸. چهار وقفنامه از چهار مدرسه اصفهان در دوره صفوی، چاپ نزهت احمدی، ج۱، ص۹۶، در میراث اسلامی ایران، دفتر ۳، به کوشش رسول جعفریان، قم: کتابخانه آیة اللّه العظمی مرعشی نجفی، ۱۳۷۵ ش.
۹. چهار وقفنامه از چهار مدرسه اصفهان در دوره صفوی، چاپ نزهت احمدی، ج۱، ص۱۰۷ـ ۱۰۸، در میراث اسلامی ایران، دفتر ۳، به کوشش رسول جعفریان، قم: کتابخانه آیة اللّه العظمی مرعشی نجفی، ۱۳۷۵ ش.
۱۰. علی جناب اصفهانی، الاصفهان، ج۱، ص۸۵، به کوشش محمدرضا ریاضی، تهران ۱۳۷۶ ش.
۱۱. محمدحسن جابری انصاری، تاریخ اصفهان و ری و همه جهان، ج۱، ص۳۰۵، (اصفهان) ۱۳۲۱ ش.
۱۲. علی جناب اصفهانی، الاصفهان، ج۱، ص۸۵، به کوشش محمدرضا ریاضی، تهران ۱۳۷۶ ش.
۱۳. چهار وقفنامه از چهار مدرسه اصفهان در دوره صفوی، چاپ نزهت احمدی، ج۱، ص۱۰۳، در میراث اسلامی ایران، دفتر ۳، به کوشش رسول جعفریان، قم: کتابخانه آیة اللّه العظمی مرعشی نجفی، ۱۳۷۵ ش.
۱۴. چهار وقفنامه از چهار مدرسه اصفهان در دوره صفوی، چاپ نزهت احمدی، ج۱، ص۱۰۴ـ ۱۰۵، در میراث اسلامی ایران، دفتر ۳، به کوشش رسول جعفریان، قم: کتابخانه آیة اللّه العظمی مرعشی نجفی، ۱۳۷۵ ش.
۱۵. چهار وقفنامه از چهار مدرسه اصفهان در دوره صفوی، چاپ نزهت احمدی، ج۱، ص۱۰۶، در میراث اسلامی ایران، دفتر ۳، به کوشش رسول جعفریان، قم: کتابخانه آیة اللّه العظمی مرعشی نجفی، ۱۳۷۵ ش.
۱۶. چهار وقفنامه از چهار مدرسه اصفهان در دوره صفوی، چاپ نزهت احمدی، ج۱، ص۱۰۷ـ ۱۰۸، در میراث اسلامی ایران، دفتر ۳، به کوشش رسول جعفریان، قم: کتابخانه آیة اللّه العظمی مرعشی نجفی، ۱۳۷۵ ش.
۱۷. جلال الدین همائی، تاریخ اصفهان: مجلد ابنیه و عمارات، ج۱، ص۲۶۶، فصل تکایا و مقابر، به کوشش ماهدخت بانوهمایی، تهران ۱۳۸۱ ش.
۱۸. حجت موحد ابطحی، ریشه‌ها و جلوه های تشیع و حوزه علمیه اصفهان در طول تاریخ، ج۲، ص۱۲۱ـ۱۲۲، اصفهان ۱۴۱۸.
۱۹. چهار وقفنامه از چهار مدرسه اصفهان در دوره صفوی، چاپ نزهت احمدی، در میراث اسلامی ایران، دفتر ۳، به کوشش رسول جعفریان، قم: کتابخانه آیة اللّه العظمی مرعشی نجفی، ۱۳۷۵ ش.
۲۰. علی جناب اصفهانی، الاصفهان، ج۱، ص۸۵، به کوشش محمدرضا ریاضی، تهران ۱۳۷۶ ش.
۲۱. چهار وقفنامه از چهار مدرسه اصفهان در دوره صفوی، چاپ نزهت احمدی، ج۱، ص۹۸، در میراث اسلامی ایران، دفتر ۳، به کوشش رسول جعفریان، قم: کتابخانه آیة اللّه العظمی مرعشی نجفی، ۱۳۷۵ ش.
۲۲. چهار وقفنامه از چهار مدرسه اصفهان در دوره صفوی، چاپ نزهت احمدی، ج۱، ص۱۱۰، در میراث اسلامی ایران، دفتر ۳، به کوشش رسول جعفریان، قم: کتابخانه آیة اللّه العظمی مرعشی نجفی، ۱۳۷۵ ش.
۲۳. چهار وقفنامه از چهار مدرسه اصفهان در دوره صفوی، چاپ نزهت احمدی، ج۱، ص۱۱۳، در میراث اسلامی ایران، دفتر ۳، به کوشش رسول جعفریان، قم: کتابخانه آیة اللّه العظمی مرعشی نجفی، ۱۳۷۵ ش.
۲۴. چهار وقفنامه از چهار مدرسه اصفهان در دوره صفوی، چاپ نزهت احمدی، ج۱، ص۹۶ـ ۹۸، در میراث اسلامی ایران، دفتر ۳، به کوشش رسول جعفریان، قم: کتابخانه آیة اللّه العظمی مرعشی نجفی، ۱۳۷۵ ش.
۲۵. علی جناب اصفهانی، الاصفهان، ج۱، ص۸۵، به کوشش محمدرضا ریاضی، تهران ۱۳۷۶ ش.
۲۶. محمدحسن جابری انصاری، تاریخ اصفهان و ری و همه جهان، ج۱، ص۳۰۴، (اصفهان) ۱۳۲۱ ش.
۲۷. لطف اللّه هنرفر، گنجینه آثار تاریخی اصفهان، ج۱، ص۷۵۸، اصفهان ۱۳۴۴ ش.
۲۸. محمد محمودیان، زاینده رود اصفهان، ج۱، ص۱۹۲ـ۱۹۳، اصفهان ۱۳۴۸ ش.
۲۹. چهار وقفنامه از چهار مدرسه اصفهان در دوره صفوی، چاپ نزهت احمدی، ج۱، ص۱۱۱، در میراث اسلامی ایران، دفتر ۳، به کوشش رسول جعفریان، قم: کتابخانه آیة اللّه العظمی مرعشی نجفی، ۱۳۷۵ ش.
۳۰. چهار وقفنامه از چهار مدرسه اصفهان در دوره صفوی، چاپ نزهت احمدی، ج۱، ص۱۱۱ـ ۱۱۲، در میراث اسلامی ایران، دفتر ۳، به کوشش رسول جعفریان، قم: کتابخانه آیة اللّه العظمی مرعشی نجفی، ۱۳۷۵ ش.
۳۱. علی جناب اصفهانی، الاصفهان، ج۱، ص۸۵، به کوشش محمدرضا ریاضی، تهران ۱۳۷۶ ش.
۳۲. محمدطاهر نصرآبادی، تذکره نصرآبادی، ج۱، ص۱۵۲، چاپ وحید دستگردی، تهران ۱۳۶۱ ش.
۳۳. جلال الدین همائی، تاریخ اصفهان: مجلد ابنیه و عمارات، ج۱، ص۱۵۰، فصل تکایا و مقابر، به کوشش ماهدخت بانوهمایی، تهران ۱۳۸۱ ش.
۳۴. جلال الدین همائی، تاریخ اصفهان: مجلد ابنیه و عمارات، ج۱، ص۱۵۲، فصل تکایا و مقابر، به کوشش ماهدخت بانوهمایی، تهران ۱۳۸۱ ش.
۳۵. ابوالقاسم رفیعی مهرآبادی، آثار ملی اصفهان، ج۱، ص۴۴۲، تهران ۱۳۵۲ ش.
۳۶. چهار وقفنامه از چهار مدرسه اصفهان در دوره صفوی، چاپ نزهت احمدی، در میراث اسلامی ایران، دفتر ۳، به کوشش رسول جعفریان، قم: کتابخانه آیة اللّه العظمی مرعشی نجفی، ۱۳۷۵ ش.
۳۷. چهار وقفنامه از چهار مدرسه اصفهان در دوره صفوی، چاپ نزهت احمدی، ج۱، ص۱۱۲، در میراث اسلامی ایران، دفتر ۳، به کوشش رسول جعفریان، قم: کتابخانه آیة اللّه العظمی مرعشی نجفی، ۱۳۷۵ ش.
۳۸. جلال الدین همائی، تاریخ اصفهان: مجلد ابنیه و عمارات، ج۱، ص۱۵۲، فصل تکایا و مقابر، به کوشش ماهدخت بانوهمایی، تهران ۱۳۸۱ ش.
۳۹. محمدطاهر نصرآبادی، تذکره نصرآبادی، ج۱، ص۱۷۶، چاپ وحید دستگردی، تهران ۱۳۶۱ ش.
۴۰. محمدطاهر نصرآبادی، تذکره نصرآبادی، ج۱، ص۱۸۵، چاپ وحید دستگردی، تهران ۱۳۶۱ ش.
۴۱. محمدطاهر نصرآبادی، تذکره نصرآبادی، ج۱، ص۱۹۴، چاپ وحید دستگردی، تهران ۱۳۶۱ ش.
۴۲. محمدطاهر نصرآبادی، تذکره نصرآبادی، ج۱، ص۱۹۶، چاپ وحید دستگردی، تهران ۱۳۶۱ ش.
۴۳. محمدطاهر نصرآبادی، تذکره نصرآبادی، ج۱، ص۲۰۶، چاپ وحید دستگردی، تهران ۱۳۶۱ ش.
۴۴. ابوالقاسم رفیعی مهرآبادی، آثار ملی اصفهان، ج۱، ص۴۴۱، تهران ۱۳۵۲ ش.
۴۵. مصلح الدین مهدوی، تذکرة القبور، ج۱، ص۲۷۶، یا، دانشمندان و بزرگان اصفهان، اصفهان ۱۳۴۸ ش.
۴۶. جلال الدین همائی، تاریخ اصفهان: مجلد ابنیه و عمارات، ج۱، ص۲۰۱ـ۲۰۶، فصل تکایا و مقابر، به کوشش ماهدخت بانوهمایی، تهران ۱۳۸۱ ش.
۴۷. مجتبی ایمانیه، «تحصیل و تدریس آقاحسین خوانساری در مدارس عصر صفوی»، ج۱، ص۵۹، کیهان اندیشه، ش ۸۲ (بهمن و اسفند ۱۳۷۷).
۴۸. حجت موحد ابطحی، ریشه‌ها و جلوه های تشیع و حوزه علمیه اصفهان در طول تاریخ، ج۲، ص۱۱۶ـ۱۱۹، اصفهان ۱۴۱۸.


منبع

[ویرایش]

دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «مدرسه جده»، شماره۴۵۲۴.    

رده‌های این صفحه : مقالات دانشنامه جهان اسلام




جعبه ابزار