محمد بن یزید مبرد ازدی بصری

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



«محمد بن یزید بن عبدالاکبر الازدی بصری» مشهور به «مبرد» و مکنی به «ابوالعباس» در بصره، روز دهم ذی حجه سال ۲۱۰ ق زاده شد.


معرفی اجمالی

[ویرایش]

«محمد بن یزید بن عبدالاکبر الازدی بصری» مشهور به «مبرد» و مکنی به «ابوالعباس» در بصره، روز دهم ذی حجه سال ۲۱۰ ق زاده شد و بعدها در بغداد به تحصیل پرداخت. او مردی خوش‌سخن و خوش‌کلام بود و ابوسعید سیرافی می‌گوید از ابوبکر بن مجاهد شنیدم که هیچ کس بیان معانی قرآن را نیکوتر از مبرد جواب نگفته است.

علت دوری ثعلب از مبرد

[ویرایش]

وی نحو را از جرمی و مازنی و غیر آن دو و ادب را از مازنی و ابوحاتم سجستانی آموخت. وی با ابوالعباس احمد بن یحیی ملقب به ثعلب معاصر بود و تاریخ ادباء به آن دو ختم شد. با این‌که او به ثعلب علاقه داشت، ثعلب به او روی خوش نشان نمی‌داد. جعفر بن محمد بن حمدان، فقیه موصلی که دوست مبرد و ثعلب بود، گفت: از ابوعبدالله دینوری پرسیدم چرا ثعلب نمی‌خواهد با مبرد هم مجلس شود. گفت: چون مبرد خوش‌سخن، نیکوبیان، گشاده‌زبان است، و مذهب ثعلب مذهب معلمان است. چون در مجلسی فراهم آیند به ظاهر حکم به نفع مبرد کنند. وی در بغداد سکونت داشت و در نحو و لغت بر همگان برتری یافت.

معروف‌ترین اثر

[ویرایش]

در آثار مبرد انواع مباحث لغوی، نحوی، و بلاغی به شکل پراکنده و فراوان یافت می‌شود. او را در ادب، تالیف‌های نافع است که مشهورترین آنان کتاب «الکامل» در لغت می‌باشد که از ارکان ادب و کلام به‌شمار می‌رود.

علت ملقب شدن به «المبرد»

[ویرایش]

در علت ملقب شدن وی به «المبرد» نقل شده که استاد وی «المازنی» از او چیزی را پرسید و او به نیکویی جواب داد و المازنی گفت: قم فأنت المبرد، یعنی برخیز که تو اثبات کننده حق (یا فرو نشاننده آتش درون سینه و خنک کننده دل‌های طالبان علم) هستی.

نقطه نظرات نقدی

[ویرایش]

اگرچه او را در شمار ناقدان به حساب نیاورده‌اند؛ اما او استاد نسلی بود که در اواخر قرن سوم و اوائل قرن چهارم می‌زیستند و نظرات وی نزد آن‌ها مورد توجه بوده است. در کتاب «الکامل» وی، نکات نقدی پراکنده و فراوانی یافت می‌شود که در روند نقد ادبی بسیار مؤثر بوده است و به‌طور غیر مستقیم، زمینه‌های رشد و شکوفایی نقد در قرن چهارم را فراهم ساخته است. از جمله نقطه نظرات نقدی وی می‌توان توجه به نوگرایان، پرداختن به موضوع سرقت‌های ادبی و عنایت به بحث لفظ و معنی را برشمرد. وی برخلاف برخی از منتقدان مانند ابن سلام که نوگرایان را به کلی رد می‌کردند، به جمع‌آوری اشعار آن‌ها در کتابی تحت عنوان «الروضة» پرداخت و به نقد و بررسی آن مبادرت ورزید. این موضع‌گیری مثبت نسبت به نوگرایان، فتح بابی بود که از مسدود شدن راه ابداع و خلاقیت در شعر جلوگیری نمود.

وفات و محل دفن

[ویرایش]

وی در ۷۷ سالگی، به سال ۲۸۵ ق در بغداد درگذشت و در گورستان دارالکوفه دفن گردید.

استادان

[ویرایش]

او از بسیاری از اساتید زمانش بهره گرفت که از آن جمله است:
۱- الجاحظ، أبوعثمان عمرو بن بحر (ت ۲۲۵ ق)؛
۲- العتبی، أبوعبدالرحمن محمد بن عبیدالله (ت ۲۲۸ ق)؛
۳- المازنی، أبوعثمان بکر بن محمد بن بقیه (ت ۲۴۸ ق)؛
۴- ابراهیم بن محمد التیمی، قاضی بصره (ت ۲۵۰ ق)؛
۵- الریاشیّ، أبوالفضل العباس بن الفرج (ت ۲۵۷ ق)

شاگردان

[ویرایش]

اسامی تعدادی از علمایی که از او کسب فیض کرده‌اند، عبارت است از:
۱- ابن کیسان، أبوالحسن محمد بن احمد (ت ۲۹۹ ق)؛
۲- الخرائطی، محمد بن جعفر (ت ۳۲۷ ق)؛
۳- ابن درستویه، أبومحمد عبدالله بن جعفر فسوی (ت ۳۴۷ ق)؛
۴- أبوالصقر، احمد بن الفضل بن شبابه همدانی (ت ۳۵۰ ق)؛
۵- الطوماری، أبوعلی عیسی بن محمد (ت ۳۶۰ ق).

تألیفات

[ویرایش]

علاوه بر آثار مذکور، او دارای تألیفات فراوان دیگری در زمینه‌های لغت، ادب، نحو، صرف، عروض، اخبار و غیر آن است که بخشی از آن‌ها عبارتند از:
۱- أعراب القرآن؛
۲- طبقات النحویین البصریین و أخبارهم؛
۳- غریب الحدیث؛
۴- الکافی فی الاخبار؛
۵- المقتضب؛
۶- الواشی.

نویسنده: محمدرضا موسوی.


منبع

[ویرایش]

نرم‌افزار ادبيات عرب، مرکز تحقيقات کامپيوتری علوم اسلامی.



جعبه ابزار