محقق سبزواریذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



محقق سبزواری در سال (۱۰۱۷ هـ . ق) در روستای «نامن» از توابع شهرستان سبزوار پا به عرصه وجود نهاد. وی «محمد باقر» نام دارد و فرزند محمد مؤمن خراسانی است که پس از رحلت پدرش، به اصفهان آمد و در آن جا مسکن گزید. او در اندک زمانی سرآمد علمای عصر خود شد به گونه ای که پس از چندی به درخواست شاه عباس دوم، سمت امامت جمعه و جماعت و منصب شیخ الاسلامی را پذیرفت. [۱] [۲] [۳]


فرزندان[ویرایش]

فرزندان محقق سبزواری از بزرگان و عالمان جلیل القدری بوده اند که عبارتند از:
۱. میرزا جعفر سبزواری اصفهانی که فقیهی زاهد و مدرسی توانا و از فحول دانشمندان اصفهان بوده و منصب شیخ الاسلامی اصفهان در اعقاب او به مدت بیش از دو قرن تداوم داشته و در جنب مسجد حکیم اصفهان مدفون است.
۲. میرزا عبدالرحیم شیخ الاسلام عالم جلیل القدری که شیخ الاسلامی اصفهان را به عهده داشته است. وی از علما و مجتهدین متنفذ اصفهان در قرن دوازدهم بوده و تألیفاتی نیز از خود به جای گذاشته و در (۱۱۸۱ هـ . ق) درگذشته است. [۴]

آثار[ویرایش]

از محقق سبزواری آثار بسیاری به دو زبان عربی فارسی به جا مانده است که در این میان چند اثر از وی در بین عالمان و فقیهان از جایگاه ویژه ای برخوردار است. در این جا به آثار وی اشاره می کنیم:
۱. کفایه الاحکام [۵]
کتابی است فقهی که همه ابواب فقه را شامل می شود.
۲. ذخیره المعاد فی شرح الارشاد [۶]
۳. حاشیه علی مسالک الافهام شهید ثانی [۷]
۴. خلافیه: [۸]
۵. رساله فی تحریم الغناء [۹]
۶. رساله ای در فقه [۱۰]
۷. رساله عملیه: [۱۱]
۸. رساله ای در نماز جمعه [۱۲] [۱۳] [۱۴]
۹. مناسک حج. [۱۵]
۱۰. رساله ای در نماز و روزه. [۱۶]
۱۱. رساله فی الغسل. [۱۷]
۱۲. رساله فی مقدمه الواجب. [۱۸]
۱۳. رساله فی تحدید النهار الشرعی. [۱۹]
۱۴. رساله فی فضیله المتعه. [۲۰] [۲۱]
۱۵. کفایه الفقه. [۲۲]
۱۶. حاشیه علی شرح الاشارات [۲۳] [۲۴]
۱۷. حاشیه علی الشفاء: [۲۵]
۱۸. مفاتیح النجات عباسی [۲۶] [۲۷]
۱۹. جامع الزیارات عباسی [۲۸] [۲۹]
این کتاب به تقاضای شاه عباس دوم نوشته شده و دارای نه فصل است.
۲۰. روضه الانوار عباسی [۳۰]
۲۱. شرح حدیث برالوالدین [۳۱]
۲۲. اختیارات ایام [۳۲]
۲۳. شرح زبده الاصول [۳۳] [۳۴]
این کتاب شرح بر «زبده الاصول» شیخ بهایی است.
۲۴. الرد علی رساله شبهه الاستلزام [۳۵]
۲۵. شرح توحید صدوق [۳۶]

استادان[ویرایش]

استادانی که وی از آن ها اجازه اجتهاد و نقل حدیث دریافت نموده است عبارتند از:
۱. علامه محمد تقی مجلسی (۱۰۰۳ ـ ۱۰۷۰ هـ . ق)
۲. ملا حیدر علی اصفهانی: وی در حدیث و فقه استاد محقق سبزواری بوده است.
۳. قاضی معز الدین حسین.
۴. شیخ بهایی (۹۵۳ ـ ۱۰۳۰ هـ . ق).
۵. میرابوالقاسم فندرسکی (۹۷۰ ـ ۱۰۵۰ هـ . ق)
۶. سید حسین بن حیدر عاملی.
۷. نورالدین علی بن حسین بن ابی الحسن عاملی.
۸. سید شرف الدین علی بن حجت شولستانی.
۹. حسین بن حیدر بن حید قمرکرکی (متوفای ۱۰۴۱ هـ . ق)
۱۰. ملا حسن علی شوشتری (متوفای ۱۰۷۵ هـ . ق) صاحب التبیان.

شاگردان[ویرایش]

۱. محقق خوانساری [۳۷] [۳۸] [۳۹]
وی حسین بن جمال الدین محمد خوانساری، شوهر خواهر محقق سبزواری است.
۲. سید عبد الحسین حسینی خاتون آبادی [۴۰] [۴۱]
۳. ملا محمد بن عبدالفتاح تنکابنی مشهور به سراب [۴۲] [۴۳] (متوفای ۱۱۲۴ هـ . ق)
۴. میر محمد صالح خاتون آبادی. [۴۴]
وی فرزند عبدالواسع خاتون آبادی اصفهانی و داماد علامه مجلسی است.
۵. محمد شفیع بن فرج گیلانی. [۴۵]
محقق سبزواری در سال (۱۰۸۵ هـ . ق) به وی اجازه نقل حدیث داده است. کتاب البداء از آثار او است.
۶. میرزا عبدالله افندی اصفهانی. [۴۶]
۷. محمد صالح بیابانکی. [۴۷]
۸. عبدالله اردبیلی [۴۸]

از منظر بزرگان[ویرایش]

عده از فقیهان و بزرگان به تمجید از تلاش های محقق سبزواری پرداخته اند که بدان اشاره می کنیم.

← شیخ حرعاملی
شیخ حر عاملی درباره محقق سبزواری می نویسد:
مولانا محمد باقر بن محمد مومن خراسانی سبزواری، دانشمند فاضل، محقق، متکلم، حکیم، فقیه و محدث جلیل القدر. [۴۹]

← حاج محمد اردبیلی
حاج محمد اردبیلی مؤلف «جامع الرواه» می گوید:
محمد باقر بن محمد بن محمد مؤمن سبزواری، امام، علامه، محقق، مدقق، پسندیده خوی، پاک سرشت، جلیل القدر، عظیم الشأن، بلند جایگاه، دانشمند، فاضل کامل، خیرخواه، متبحر در علوم عقلی و علوم نقلی، یگانه عصر و یکتای زمانش بود. [۵۰]

وفات[ویرایش]

محقق سبزواری پس از عمری تلاش علمی و مجاهدت در راه تحقق مذهب تشیع، در هشتم ربیع الاول سال (۱۰۹۰ هـ . ق) در سن هفتار و سه سالگی دیده از جهان فروبست و به جوار حق تعالی شتافت. پیکر این عالم بزرگوار از اصفهان به مشهد مقدس انتقال داده و در آن جا تشییع و در مدرسه میرزا جعفر در جوار ثامن الحجج امام رضا ـ علیه السلام ـ در سردابی که محاذی قبر شیخ حر عاملی بود به خاک سپرده شد. [۵۱] [۵۲] [۵۳]


پانویس[ویرایش]
 
۱. پیام حوزه، ش۲۷، ص ۱۱۹.
۲. روضات الجنات، ج۲، ص ۶۸.
۳. ریحانه الادب، ج۵، ص ۲۴۲.
۴. .ریشه و جلوه های تشیع و حوزه علمیه اصفهان، ج۱، ص ۴۵۱.
۵. مقدمه ای بر فقه شیعه، ص ۲۴۲.
۶. مقدمه ای بر فقه شیعه، ص ۲۴۱.
۷. مقدمه ای بر فقه شیعه، ص ۲۴۳.
۸. روضات الجنات، ج۲، ص ۶۹.
۹. مقدمه ای بر فقه شیعه، ص ۲۴۴ -۲۴۳.
۱۰. الذریعه، ج۱۶، ص ۲۸۰.
۱۱. الذریعه، ج۱۱، ص ۲۱۳.
۱۲. . روضات الجنات، ج۲، ص ۶۹.
۱۳. ریاض العلما، ج۵، ص ۴۵.
۱۴. صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست، ج۱، رسول جعفریان، ص ۳۰۸.
۱۵. الذریعه، ج۲۲، ص ۲۵۶.
۱۶. ریاض العلما، ج۵، ص ۴۵.
۱۷. الذریعه، ج۱۶، ص ۵۴.
۱۸. الذریعه، ج۲۲، ص ۱۰۵.
۱۹. روضات الجنات، ج۲، ص ۶۹.
۲۰. أمل الآمل، ج۲، ص ۲۵۰.
۲۱. ریاض العلما، ج۵، ص ۴۵.
۲۲. مفاخر اسلام، ج۸، ص ۲۸۱.
۲۳. الذریعه، ج۱۶، ص ۱۱۰.
۲۴. ریحانه الادب، ج۵، ص ۲۴۴.
۲۵. ریحانه الادب، ج۵، ص ۲۴۴.
۲۶. الذریعه، ج۲۱، ص ۳۰۸.
۲۷. اندیشه سیاسی محقق سبزواری، نجف لک زایی، ص ۶۱.
۲۸. ریحانه الادب، ج۵، ص ۲۴۴.
۲۹. اندیشه سیاسی محقق سبزواری، ص ۶۲.
۳۰. طبقات اعلام الشیعه، ج۵، ص ۷۲.
۳۱. الذریعه، ج۱۳، ص ۱۹۰.
۳۲. . اندیشه سیاسی محقق سبزواری، ص ۶۳.
۳۳. ریحانه الادب، ج۵، ص ۲۴۴.
۳۴. روضات الجنات، ج۲، ص ۶۹.
۳۵. الذریعه، ج۱۰، ص ۱۹۸.
۳۶. الذریعه، ج ۱۳، ص ۱۵۳.
۳۷. روضات الجنات، ج۲، ص ۶۹.
۳۸. فوائد الرضویه، ص ۴۲۶.
۳۹. ریحانه الادب، ج۵، ص ۲۴۲.
۴۰. وقایع السنین و الاعوام، ص ۵۰۲ و ۵۳۴.
۴۱. صفویه از ظهور تا زوال، رسول جعفریان، ص ۳۸۹.
۴۲. طبقات اعلام الشیعه، ج۵، ص ۷۱.
۴۳. روضات الجنات، ج۲، ص ۶۹.
۴۴. مفاخر اسلام، ج۸، ص ۳۹۵.
۴۵. طبقات اعلام الشیعه، ج۵، ص ۷۲.
۴۶. مفاخر اسلام، ج۸، ص ۳۹۵.
۴۷. طبقات اعلام الشیعه، ج۵، ص ۲۸.
۴۸. طبقات اعلام الشیعه، ج۵، ص ۲۸.
۴۹. أمل الآملی، ج۲، ص ۲۵۰.
۵۰. جامع الرواه، ج۲، ص ۷۹.
۵۱. روضات الجنات، ج۲، ص ۷۰.
۵۲. ریحانه الادب، ج۵، ص ۲۴۴.
۵۳. فوائد الرضویه؛ ص ۴۲۶.


منبع[ویرایش]
سایت اندیشه قم    



جعبه‌ابزار