مجدالدین محمد پاییزی نسوی

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



پاییزیِ نَسَوی، مجدالدین محمد، شاعر و حماسه‌سرای ایرانی سدۀ ۷ق/۱۳م در دربار ملوک خانیۀ ماوراءالنهر می‌باشد.


معرفی اجمالی

[ویرایش]

از زندگی و تحصیلات پاییزی نسوی که حاجی خلیفه او را مجدالدین بابری نسایی خوانده است، اطلاعی در دست نیست. عوفی نخستین کسی است که دربارۀ پاییزی گزارشی به دست داده است. بنابر این گزارش، وی در ۶۰۰ق/۱۲۰۴م در شهر نسای ماوراءالنهر، پاییزی را که در آن زمان در حال سرودن اثری به نام شاهنشاه‌نامه‌ بود، ملاقات کرده است.
[۲] محمد عوفی، لباب‌ الالباب، ج۱، ص۳۴۵، به کوشش ادواردبراون، لیدن، ۱۹۰۳م.


شاهنشام‌نامه نسوی

[ویرایش]

شاهنشاه‌نامۀ او، مثنوی‌ای حماسی ـ تاریخی در بحر متقارب بوده که به اوصاف و کشور گشایی‌های سلطان علاءالدین محمدخوارزمشاه (حک‌ ۵۹۶-۶۱۷ق/۱۲۰۰-۱۲۲۰م)، ملقب به سلطان سکندر ثانی، اختصاص داشته است، هرچند هیچ نسخه‌ای از آن در دست نیست.
[۳] ذبیح‌الله صفا، تاریخ ادبیات در ایران، ج۳، ص۳۲۵، تهران، ۱۳۳۹ش.
[۴] ذبیح‌الله صفا، حماسه‌سرایی در ایران، ج۱، ص۳۵۴، تهران، ۱۳۳۳ش.
ویژگی شاهنشاه‌نامۀ پاییزی در آن است که آغازی است بر تغییر جریان شعر حماسی فارسی از موضوع قهرمانی ـ ملی به موضوع تاریخی.
[۵] ذبیح‌الله صفا، تاریخ ادبیات در ایران، ج۳، ص۳۲۵، تهران، ۱۳۳۹ش.
گفتنی است: پس از سدۀ ۵ق، با از میان رفتن حکومت‌های ایرانی، نشانه‌های ضعف در نظم حماسه‌های ملی پدیدار شد و در مقابل انحطاط حماسه‌های ملی، نوع جدیدی از حماسه‌سازی که با اوضاع اجتماعی آن روزگار ایران سازگار بود، پدید آمد که عبارت بود از نظم حماسه‌هایی دربارۀ شخصیت‌های تاریخی معاصر شاعر که شاهنشاه‌نامۀ پاییزی نسوی از این نوع به شمار می‌رود.
[۶] ذبیح‌الله صفا، تاریخ ادبیات در ایران، ج۲، ص۳۶۳، تهران، ۱۳۳۹ش.


اشعار دیگر نسوی

[ویرایش]

پاییزی کمتر قصیده و قطعه سروده، و در سرودن رباعیات ایهامی و ذووجهین مهارت داشته است.
[۷] محمد عوفی، لباب‌الالباب، ج۱، ص۳۴۵، به کوشش ادواردبراون، لیدن، ۱۹۰۳م.
امروزه تنها ۵ رباعی از سروده‌های او برجا مانده است.
[۸] محمد عوفی، لباب‌ الالباب، ج۱، ص۳۴۵، به کوشش ادواردبراون، لیدن، ۱۹۰۳م.
[۹] امین احمد رازی، هفت اقلیم، ج۲، ص۳۵، به کوشش جواد فاضل، تهران، ۱۳۴۰ش.


فهرست منابع

[ویرایش]

(۱) مصطفی حاجی خلیفه، کشف الظنون.
(۲) امین احمد رازی، هفت اقلیم، به کوشش جواد فاضل، تهران، ۱۳۴۰ش.
(۳) ذبیح‌الله صفا، تاریخ ادبیات در ایران، تهران، ۱۳۳۹ش.
(۴) ذبیح‌الله صفا، حماسه‌سرایی در ایران، تهران، ۱۳۳۳ش.
(۵) محمد عوفی، لباب‌الالباب، به کوشش ادواردبراون، لیدن، ۱۹۰۳م.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. مصطفی حاجی خلیفه، کشف الظنون، ج۲، ص۱۰۵۲.    
۲. محمد عوفی، لباب‌ الالباب، ج۱، ص۳۴۵، به کوشش ادواردبراون، لیدن، ۱۹۰۳م.
۳. ذبیح‌الله صفا، تاریخ ادبیات در ایران، ج۳، ص۳۲۵، تهران، ۱۳۳۹ش.
۴. ذبیح‌الله صفا، حماسه‌سرایی در ایران، ج۱، ص۳۵۴، تهران، ۱۳۳۳ش.
۵. ذبیح‌الله صفا، تاریخ ادبیات در ایران، ج۳، ص۳۲۵، تهران، ۱۳۳۹ش.
۶. ذبیح‌الله صفا، تاریخ ادبیات در ایران، ج۲، ص۳۶۳، تهران، ۱۳۳۹ش.
۷. محمد عوفی، لباب‌الالباب، ج۱، ص۳۴۵، به کوشش ادواردبراون، لیدن، ۱۹۰۳م.
۸. محمد عوفی، لباب‌ الالباب، ج۱، ص۳۴۵، به کوشش ادواردبراون، لیدن، ۱۹۰۳م.
۹. امین احمد رازی، هفت اقلیم، ج۲، ص۳۵، به کوشش جواد فاضل، تهران، ۱۳۴۰ش.


منبع

[ویرایش]

دانشنامه بزرگ اسلامی، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، برگرفته از مقاله «پاییزی نسوی»، شماره۵۴۷۵.    

رده‌های این صفحه : مقالات دانشنامه بزرگ اسلامی




جعبه ابزار