متکبران (قرآن)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



در این مقاله موضوعات مرتبط با متکبران (مصادیق، صفات و... ) با توجه به آیات قرآن معرفی می‌شوند.


استعاذه از متكبّران‌

[ویرایش]

پناه بردن موسی علیه‌السلام به خدا، از تمام متكبّران منکر روز قیامت
[۱] برای توضیح بیشتر به مقاله استعاذه از متکبران (قرآن) رجوع شود.
:
وقالَ موسى‌ انّى عُذتُ بِرَبّى ورَبّكُم مِن كُلّ مُتَكَبّرٍ لا يُؤمِنُ بِيَومِ الحِساب.

صفات متكبّران‌

[ویرایش]

صفات متکبران که در آیات قرآن ذکر شده عبارتند از:

← بخل‌


بخل‌ورزی، از اوصاف متكبّران:
۱. ... انَّ اللَّه لا يُحِبُّ من كانَ مُختالًا فخورا• الَّذين يبخلون ويأمُرون النّاس بِالبُخلِ .... خداوند، کسی را که متکبر و فخر فروش است، (و از ادای حقوق دیگران سرباز می‌زند،) دوست نمی‌دارد.آنها کسانی هستند که بخل می‌ورزند، و مردم را به بخل دعوت می‌کنند، و آنچه را که خداوند از فضلرحمت) خود به آنها داده، کتمان می‌نمایند. (این عمل، در حقیقت از کفرشان سرچشمه گرفته؛) و ما برای کافران، عذاب خوارکننده‌ای آماده کرده‌ایم.. «مختال» به معنای متکبر است. )

۲. ... واللَّهُ لا يُحِبُّ كُلَّ مُختالٍ فَخور• الَّذينَ يَبخَلونَ ويَأمُرونَ النّاسَ بِالبُخلِ .... و خداوند هیچ متکبّر فخرفروشی را دوست ندارد! همانها که بخل می‌ورزند و مردم را به بخل دعوت می‌کنند؛ و هر کس (از این فرمان) روی‌گردان شود، (به خود زیان می‌رساند نه به خدا)، چرا که خداوند بی‌نیاز و شایسته ستایش است!

←← امر به بخل


امر به بخل، از اوصاف متكبّران:
۱. ... انَّ اللَّه لا يُحِبُّ من كانَ مُختالًا فخورا• الَّذين يبخلون ويأمُرون النّاس بِالبُخلِ ....
۲. ... واللَّهُ لا يُحِبُّ كُلَّ مُختالٍ فَخور• الَّذينَ‌ يَبخَلونَ ويَأمُرونَ النّاسَ بِالبُخلِ ....

← زورگويى‌


زورگویی، از اوصاف برخى متكبّران:
الَّذينَ يُجدِلونَ فى ءايتِ اللَّهِ بِغَيرِ سُلطنٍ اتهُم كَبُرَ مَقتًا عِندَ اللَّهِ وعِندَ الَّذينَ ءامَنوا كَذلِكَ يَطبَعُ اللَّهُ عَلى‌ كُلّ قَلبِ مُتَكَبّرٍ جَبّار. همانها که در آیات خدا بی آنکه دلیلی برایشان آمده باشد به مجادله برمی خیزند؛ (این کارشان) خشم عظیمی نزد خداوند و نزد آنان که ایمان آورده‌اند به بار می‌آورد؛ این گونه خداوند بر دل هر متکبر جباری مهر می‌نهد! » «جبّار» اگر صفت انسان قرار گيرد به كسى گفته مى‌شود كه نسبت به ديگرى با قهر و زور برخورد نمايد.

← كفر


کفرورزی، از صفات برخى متكبّران:
۱. وسيقَ الَّذينَ كَفَروا الى‌ جَهَنَّمَ زُمَرًا ... ولكِن حَقَّت كَلِمَةُ العَذابِ عَلَى الكفِرين‌• قيلَ ادخُلوا ابوبَ جَهَنَّمَ خلِدينَ فيها فَبِئسَ مَثوَى المُتَكَبّرين. و کسانی که کافر شدند گروه گروه به سوی جهنم رانده می‌شوند؛ وقتی به دوزخ می‌رسند، درهای آن گشوده می‌شود و نگهبانان دوزخ به آنها می‌گویند: «آیا رسولانی از میان شما به سویتان نیامدند که آیات پروردگارتان را برای شما بخوانند و از ملاقات این روز شما را بر حذر دارند؟! » می‌گویند: «آری، (پیامبران آمدند و آیات الهی را بر ما خواندند، و ما مخالفت کردیم! ) ولی فرمان عذاب الهی بر کافران مسلم شده است.... به آنان گفته می‌شود: «از درهای جهنّم وارد شوید، جاودانه در آن بمانید؛ چه بد جایگاهی است جایگاه متکبّران!»

۲. وقالَ موسى‌ انّى عُذتُ بِرَبّى ورَبّكُم مِن كُلّ مُتَكَبّرٍ لا يُؤمِنُ بِيَومِ الحِساب. این آیه شریفه حکایت کلام موسی علیه‌السّلام است، کلامی که با آن تهدید فرعون را با تهدید خود مقابله می‌کند، او تهدید به کشتن وی کرده بود و آن جناب تهدیدش کرده به اینکه به پروردگارش پناه می‌برد. و جمله" عذت بربی و ربکم" در مقابل گفتار فرعون است که گفت: " و لیدع ربه"، چون فرعون در این جمله رب را اختصاص به موسی داد و گفت: " موسی پروردگار خود را بخواند". و موسی علیه‌السّلام در پاسخش پروردگار خود را پروردگار ایشان نیز خواند، و گفت: " من پناه می‌برم به پروردگار خودم و پروردگار شما" و فهماند که خدای تعالی همانطور که پروردگار من است، پروردگار شما هم هست، همانطور که حکمش در من نافذ است، در شما نیز نافذ است. پس چون چنین است می‌تواند پناهنده خود را از شر شما حفظ کند، هم چنان که تاکنون حفظ فرموده.

كيفر متكبّران‌

[ویرایش]
متکبران به جاودانگی در جهنم، روسیاهی در قیامت و ... عذاب می‌شوند.
[۱۹] به مقاله کیفر متکبران (قرآن) رجوع شود.


متکبران و آیات خدا

[ویرایش]
متکبران از مجادله‌کنندگان در آیات خدا و کافر به آیات خداوند هستند.
[۲۰] به مقاله متکبران و آیات خدا (قرآن) رجوع شود.


مصاديق متكبّران‌

[ویرایش]

مصادیق متکبران با توجه به آیات قرآن عبارتند از:

← ابليس‌

ابلیس، از متکبّران، در برابر خداوند است.
[۲۱] به مقاله تکبر ابلیس (قرآن) رجوع شود.


← اشراف‌


سران كفرپيشه قوم نوح، داراى روحيّه تکبّر:
فَقالَ المَلَا الَّذينَ كَفَروا مِن قَومِهِ ما نَركَ الّا بَشَرًا مِثلَنا وما لَنَركَ اتَّبَعَكَ الَّا الَّذينَ هُم اراذِلُنا بادِىَ الرَّأىِ وما نَرى‌ لَكُم عَلَينا مِن فَضلٍ بَل نَظُنُّكُم كذِبين. اشراف کافر قومش (در پاسخ او) گفتند: «ما تو را جز بشری همچون خودمان نمی‌بینیم! و کسانی را که از تو پیروی کرده‌اند، جز گروهی اراذل ساده لوح، مشاهده نمی‌کنیم؛ و برای شما فضیلتی نسبت به خود نمی‌بینیم؛ بلکه شما را دروغگو تصور می‌کنیم! »

← اهل‌كتاب‌


اشخاصى متكبّر، در ميان اهل‌کتاب
[۲۳] برای توضیح بیشتر به مقاله تکبر اهل‌کتاب (قرآن) رجوع شود.
:
ومِن اهلِ الكِتبِ من ان تأمنهُ بِقِنطارٍ يُؤدّهِ اليك‌ومِنهُم من‌ان تأمنهُ بِدينارٍ لايُؤدّهِ اليك الّا مادُمت عليهِ قامًا ذلِك بِانَّهُم قالوا لَيسَ علينا فى الامّيّين سبيلٌ ....و در میان اهل کتاب، کسانی هستند که اگر ثروت زیادی به رسم امانت به آنها بسپاری، به تو باز می‌گردانند؛ و کسانی هستند که اگر یک دینار هم به آنان بسپاری، به تو باز نمی‌گردانند؛ مگر تا زمانی که بالای سر آنها ایستاده (و بر آنها مسلط) باشی! این بخاطر آن است که می‌گویند: «ما در برابر امیین(غیر یهود)، مسؤول نیستیم.» و بر خدا دروغ می‌بندند؛ در حالی که می‌دانند (این سخن دروغ است).

← باغ‌دار متكبّر


تكبّر صاحب باغ، به علّت فراوانى مال و نيرومندى بستگان خود
[۲۵] برای توضیح بیشتر به مقاله باغدار متکبر (قرآن) رجوع شود.
:
واضرِب لَهُم مَثَلًا رَجُلَينِ جَعَلنا لِاحَدِهِما جَنَّتَينِ مِن‌اعنبٍ وحَفَفنهُما بِنَخلٍ وجَعَلنا بَينَهُما زَرعا• وكانَ لَهُ ثَمَرٌ فَقالَ لِصحِبِهِ وهُوَ يُحاوِرُهُ انا اكثَرُ مِنكَ مالًا واعَزُّ نَفَرا. (ای پیامبر! ) برای آنان مثالی بزن: آن دو مرد، که برای یکی از آنها دو باغ از انواع انگورها قرار دادیم؛ و گرداگرد آن دو (باغ) را با درختان نخل پوشاندیم؛ و در میانشان زراعت پر برکتی قراردادیم.... صاحب این باغ، درآمد فراوانی داشت؛ به همین جهت، به دوستش -در حالی که با او گفتگو می‌کرد- چنین گفت: «من از نظر ثروت از تو برتر، و از نظر نفرات نیرومندترم! »

← بنى‌اسرائيل‌


بنی‌اسرائیل مردمى متكبّر و داراى خوى خودبرتربينى:
۱. وكَتَبنا لَهُ فِى الالواحِ مِن كُلّ شَى‌ءٍ مَوعِظَةً ... فَخُذها بِقُوَّةٍ وأمُر قَومَكَ يَأخُذوا بِاحسَنِها سَاوريكُم دارَ الفسِقين‌• سَاصرِفُ عَن ءايتِىَ الَّذينَ يَتَكَبَّرونَ فِى الارضِ بِغَيرِ الحَقّ .... و برای او در الواح اندرزی از هر موضوعی نوشتیم؛ و بیانی از هر چیز کردیم - «پس آن را با جدیت بگیر! و به قوم خود بگو: به نیکوترین آنها عمل کنند! (و آنها که به مخالفت برخیزند، کیفرشان دوزخ است؛) و بزودی جایگاه فاسقان را به شما نشان خواهم داد! »... بزودی کسانی را که در روی زمین بناحق تکبر می‌ورزند، از (ایمان به) آیات خود، منصرف می‌سازم! آنها چنانند که اگر هر آیه و نشانه‌ای را ببینند، به آن ایمان نمی‌آورند؛ اگر راه هدایت را ببینند، آن را راه خود انتخاب نمی‌کنند؛ و اگر طریق گمراهی را ببینند، آن را راه خود انتخاب می‌کنند! (همه اینها) بخاطر آن است که آیات ما را تکذیب کردند، و از آن غافل بودند!

۲. وقَضَينا الى‌ بَنى اسرءيلَ فِى الكِتبِ لَتُفسِدُنَّ فِى‌الارضِ مَرَّتَينِ ولَتَعلُنَّ عُلُوًّا كَبيرا.ما به بنی اسرائیل در کتاب (تورات) اعلام کردیم که دوبار در زمین فساد خواهید کرد، و برتری‌جویی بزرگی خواهید نمود.

← فرعون‌


فرعون، مردى مغرور و متكبّر:
۱. فَما ءامَنَ لِموسى‌ الّا ذُرّيَّةٌ مِن قَومِهِ عَلى‌ خَوفٍ مِن فِرعَونَ ومَلَإِهِم ان يَفتِنَهُم وانَّ فِرعَونَ لَعالٍ فِى الارضِ وانَّهُ لَمِنَ المُسرِفين. (در آغاز،) هیچ کس به موسی ایمان نیاورد، مگر گروهی از فرزندان قوم او؛ (آن هم) با ترس از فرعون و اطرافیانش، مبادا آنها را شکنجه کنند؛ زیرا فرعون، برتری جویی در زمین داشت؛ و از اسرافکاران بود!

۲. قالَ ءامَنتُم لَهُ قَبلَ ان ءاذَنَ لَكُم انَّهُ لَكَبيرُكُمُ الَّذى عَلَّمَكُمُ السّحرَ فَلَاقَطّعَنَّ ايدِيَكُم وارجُلَكُم مِن خِلفٍ ولَاصَلّبَنَّكُم فى جُذوعِ النَّخلِ ولَتَعلَمُنَّ ايُّنا اشَدُّ عَذابًا وابقى‌. (فرعون) گفت: «آیا پیش از آنکه به شما اذن دهم به او ایمان آوردید؟! مسلما او بزرگ شماست که به شما سحر آموخته است! به یقین دستها و پاهایتان را بطور مخالف قطع می‌کنم؛ و شما را از تنه‌های نخل به دار می‌آویزم؛ و خواهید دانست مجازات کدام یک از ما دردناکتر و پایدارتر است! »

۳. وقالَ فِرعَونُ ذَرونى اقتُل موسى‌ وليَدعُ رَبَّهُ انّى اخافُ ان يُبَدّلَ دينَكُم او ان يُظهِرَ فِى الارضِ الفَساد• وقالَ موسى‌ انّى عُذتُ بِرَبّى ورَبّكُم مِن كُلّ مُتَكَبّرٍ لا يُؤمِنُ بِيَومِ الحِساب‌ آیا آنها روی زمین سیر نکردند تا ببینند عاقبت کسانی که پیش از آنان بودند چگونه بود؟! آنها در قدرت و ایجاد آثار مهم در زمین از اینها برتر بودند؛ ولی خداوند ایشان را به گناهانشان گرفت، و در برابر عذاب او مدافعی نداشتند! موسی گفت: «من به پروردگارم و پروردگار شما پناه می‌برم از هر متکبری که به روز حساب ایمان نمی‌آورد! »

۴. ونادى‌ فِرعَونُ فى قَومِهِ قالَ يقَومِ الَيسَ لى مُلكُ مِصرَ وهذِهِ الانهرُ تَجرى مِن تَحتى افَلا تُبصِرون‌• ام انا خَيرٌ مِن هذا الَّذى هُوَ مَهينٌ ولا يَكادُ يُبين. فرعون در میان قوم خود ندا داد و گفت: «ای قوم من! آیا حکومت مصر از آن من نیست، و این نهرها تحت فرمان من جریان ندارد؟ آیا نمی‌بینید؟مگر نه این است که من از این مردی که از خانواده و طبقه پستی است و هرگز نمی‌تواند فصیح سخن بگوید برترم؟

← فرعونيان‌


فرعونیان، گروهى متكبّر و خودخواه:
۱. وقالَ فِرعَونُ ذَرونى اقتُل موسى‌ وليَدعُ رَبَّهُ انّى اخافُ ان يُبَدّلَ دينَكُم او ان يُظهِرَ فِى الارضِ الفَساد• وقالَ موسى‌ انّى عُذتُ بِرَبّى ورَبّكُم مِن كُلّ مُتَكَبّرٍ لا يُؤمِنُ بِيَومِ الحِساب.

۲. وقالَ الَّذى ءامَنَ يقَومِ انّى اخافُ عَلَيكُم مِثلَ يَومِ الاحزاب‌• ولَقَد جاءَكُم يوسُفُ مِن قَبلُ بِالبَيّنتِ فَما زِلتُم فى شَكٍّ مِمّا جاءَكُم بِهِ حَتّى‌ اذا هَلَكَ قُلتُم لَن يَبعَثَ اللَّهُ مِن بَعدِهِ رَسولًا كَذلِكَ يُضِلُّ اللَّهُ مَن هُوَ مُسرِفٌ مُرتاب‌• الَّذينَ يُجدِلونَ فى ءايتِ اللَّهِ بِغَيرِ سُلطنٍ اتهُم كَبُرَ مَقتًا عِندَ اللَّهِ وعِندَ الَّذينَ ءامَنوا كَذلِكَ يَطبَعُ اللَّهُ عَلى‌ كُلّ قَلبِ مُتَكَبّرٍ جَبّار. ای قوم من! من بر شما از روزی همانند روز (عذاب) اقوام پیشین بیمناکم!...پیش از این یوسف دلایل روشن برای شما آورد، ولی شما همچنان در آنچه او برای شما آورده بود تردید داشتید؛ تا زمانی که از دنیا رفت، گفتید: هرگز خداوند بعد از او پیامبری مبعوث نخواهد کرد! این گونه خداوند هر اسرافکار تردیدکننده‌ای را گمراه می‌سازد! همانها که در آیات خدا بی آنکه دلیلی برایشان آمده باشد به مجادله برمی خیزند؛ (این کارشان) خشم عظیمی نزد خداوند و نزد آنان که ایمان آورده‌اند به بار می‌آورد؛ این گونه خداوند بر دل هر متکبر جباری مهر می‌نهد!

← قارون‌


تكبّر قارون در ميان قوم خويش:
انَّ قرونَ كانَ مِن قَومِ موسى‌ فَبَغى‌ عَلَيهِم وءاتَينهُ مِنَ الكُنوزِ ما انَّ مَفاتِحَهُ لَتَنوا بِالعُصبَةِ اولِى القُوَّةِ اذ قالَ لَهُ قَومُهُ لا تَفرَح انَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ الفَرِحين‌• قالَ انَّما اوتيتُهُ عَلى‌ عِلمٍ عِندى .... قارون از قوم موسی بود، اما بر آنان ستم کرد؛ ما آنقدر از گنجها به او داده بودیم که حمل کلیدهای آن برای یک گروه زورمند مشکل بود! (به خاطر آورید) هنگامی را که قومش به او گفتند: «این همه شادی مغرورانه مکن، که خداوند شادی کنندگان مغرور را دوست نمی‌دارد!... (قارون) گفت: «این ثروت را بوسیله دانشی که نزد من است به دست آورده‌ام! » آیا او نمی‌دانست که خداوند اقوامی را پیش از او هلاک کرد که نیرومندتر و ثروتمندتر از او بودند؟! (و هنگامی که عذاب الهی فرا رسد،) مجرمان از گناهانشان سؤال نمی‌شوند.

← كافران‌

کافران از روحیه تکبر برخوردار هستند.
[۴۴] به مقاله تکبر کافران (قرآن) رجوع شود.


← مترفان‌


مترفان و خوشگذرانان کافر، گروهى متكبّر:
وما ارسَلنا فى قَريَةٍ مِن نَذيرٍ الّا قالَ مُترَفوها انّا بِما ارسِلتُم بِهِ كفِرون‌• وقالوا نَحنُ اكثَرُ امولًا واولدًا وما نَحنُ بِمُعَذَّبين.

← مشركان‌

مشرکان، گرفتار تکبر و خودبينى هستند.
[۴۷] به مقاله تکبر مشرکان (قرآن) رجوع شود.


← منافقان‌

منافقان، مردمى متكبّر و خودبرتربین هستند.
[۴۸] به مقاله تکبر منافقان (قرآن) رجوع شود.


پانویس

[ویرایش]
 
۱. برای توضیح بیشتر به مقاله استعاذه از متکبران (قرآن) رجوع شود.
۲. غافر/سوره۴۰، آیه۲۷.    
۳. نساء/سوره۴، آیه۳۶.    
۴. نساء/سوره۴، آیه۳۷.    
۵. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۳، ص۸۴.    
۶. حدید/سوره۵۷، آیه۲۳.    
۷. حدید/سوره۵۷، آیه۲۴.    
۸. طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه موسوی همدانی، ج۱۹، ص۲۹۵.    
۹. نساء/سوره۴، آیه۳۶.    
۱۰. نساء/سوره۴، آیه۳۷.    
۱۱. حدید/سوره۵۷، آیه۲۳.    
۱۲. حدید/سوره۵۷، آیه۲۴.    
۱۳. غافر/سوره۴۰، آیه۳۵.    
۱۴. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، ص ۸۶، «جبر».    
۱۵. زمر/سوره۳۹، آیه۷۱.    
۱۶. زمر/سوره۳۹، آیه۷۲.    
۱۷. غافر/سوره۴۰، آیه۲۷.    
۱۸. طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه موسوی همدانی، ج۱۷، ص۴۹۸.    
۱۹. به مقاله کیفر متکبران (قرآن) رجوع شود.
۲۰. به مقاله متکبران و آیات خدا (قرآن) رجوع شود.
۲۱. به مقاله تکبر ابلیس (قرآن) رجوع شود.
۲۲. هود/سوره۱۱، آیه۲۷.    
۲۳. برای توضیح بیشتر به مقاله تکبر اهل‌کتاب (قرآن) رجوع شود.
۲۴. آل‌عمران/سوره۳، آیه۷۵.    
۲۵. برای توضیح بیشتر به مقاله باغدار متکبر (قرآن) رجوع شود.
۲۶. کهف/سوره۱۸، آیه۳۲.    
۲۷. کهف/سوره۱۸، آیه۳۴.    
۲۸. اعراف/سوره۷، آیه۱۴۵.    
۲۹. اعراف/سوره۷، آیه۱۴۶.    
۳۰. اسراء/سوره۱۷، آیه۴.    
۳۱. یونس/سوره۱۰، آیه۸۳.    
۳۲. طه/سوره۲۰، آیه۷۱.    
۳۳. غافر/سوره۴۰، آیه۲۶.    
۳۴. غافر/سوره۴۰، آیه۲۷.    
۳۵. زخرف/سوره۴۳، آیه۵۱.    
۳۶. زخرف/سوره۴۳، آیه۵۲.    
۳۷. غافر/سوره۴۰، آیه۲۶.    
۳۸. غافر/سوره۴۰، آیه۲۷.    
۳۹. غافر/سوره۴۰، آیه۳۰.    
۴۰. غافر/سوره۴۰، آیه۳۴.    
۴۱. غافر/سوره۴۰، آیه۳۵.    
۴۲. قصص/سوره۲۸، آیه۷۶.    
۴۳. قصص/سوره۲۸، آیه۷۸.    
۴۴. به مقاله تکبر کافران (قرآن) رجوع شود.
۴۵. سبأ/سوره۳۴، آیه۳۴.    
۴۶. سبأ/سوره۳۴، آیه۳۵.    
۴۷. به مقاله تکبر مشرکان (قرآن) رجوع شود.
۴۸. به مقاله تکبر منافقان (قرآن) رجوع شود.


منبع

[ویرایش]

مرکز فرهنگ و معارف قرآن، فرهنگ قرآن، ج۸، ص۴۲۸، برگرفته از مقاله «متکبران».    


رده‌های این صفحه : تکبر | موضوعات قرآنی




جعبه ابزار