متشابهات قرآن

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



متشابهات کتاب، آیات فاقد معانی روشن و قابل حمل بر وجوه مختلف می‌باشد. و در اصول فقه کاربرد دارد.


تعریف

[ویرایش]

متشابهات کتاب، مقابل محکماتِ کتاب می‌باشد. متشابه در لغت ، به چیزی گفته می‌شود که قسمت‌های مختلف آن به یک دیگر شباهت دارد، و در اصطلاح، کلامی است که دارای نوعی ابهام می‌باشد؛ به بیان دیگر، به آیاتی که دلالت آن‌ها بر معانی روشن نباشد، به گونه ای که وجوه مختلف و گوناگونی در آن راه داشته باشد، متشابه گویند.

بیان نمونه

[ویرایش]

این گونه موارد به بررسی عمیق نیاز دارد و چه بسا آن را باید به محکمات ارجاع داد، مانند آیه کریمه:﴿وَ الْمُطَلَّقاتُ یَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلاثَةَ قُرُوء...﴾ که کلمه «قرء» در فرهنگ لغت عرب دارای دو معنای متضاد است:یکی «حیض» و دیگری «طهر»، یا مانند آیه:﴿أَوْ یَعْفُوَا الَّذِی بِیَدِهِ عُقْدَةُ النِّکاحِ...﴾که مراد از کسی که می‌تواند عقد نماید، ولیّ یا زوج او است.
و یا مانند آیه:﴿... فَلَمْ تَجِدُوا ماءً فَتَیَمَّمُوا صَعِیداً طَیِّباً﴾
که مراد از کلمه «صعید»، یا مطلق روی زمین است یا خاک خالص.
در قرآن مجید آمده است:
﴿هُوَ الَّذِی أَنْزَلَ عَلَیْکَ الْکِتابَ مِنْهُ آیاتٌ مُحْکَماتٌ هُنَّ أُمُّ الْکِتابِ وَ أُخَرُ مُتَشابِهاتٌ...﴾.

مصادیق محکمات

[ویرایش]

میان اصولیون و مفسران بحث است که کدام آیات از محکمات قرآن و کدام آیات از متشابهات آن می‌باشد؛ برخی مانند مرحوم « شیخ انصاری » گفته اند:نصوص و ظواهر قرآن جزء محکمات، و بقیه از متشابهات می‌باشد.
نکته:
تشابه دارای اسبابی است، از جمله: اشتراک لفظی (مانند کلمه «قرء» در آیه یاد شده)، اشتراک معنوی (مانند آیه:﴿جاءَ رَجُلٌ مِنْ أَقْصَی الْمَدِینَةِ﴾ که رجل، بین افراد متفاوت مشترک است) و مردد بودن مرجع ضمیر یا موصوف و یا جمله موصول، مانند:﴿أَوْ یَعْفُوَا الَّذِی بِیَدِهِ عُقْدَةُ النِّکاحِ﴾.
[۶] فیض، علیرضا، مبادی فقه و اصول، ص۲۴.
[۹] مغنیه، محمد جواد، علم اصول الفقه فی ثوبه الجدید، ص۲۲۳.
[۱۰] جناتی، محمد ابراهیم، منابع اجتهاد (از دیدگاه مذاهب اسلامی)، ص۲۰-۱۵.


عنوان مرتبط

[ویرایش]

اسباب اجمال .

پانویس

[ویرایش]
 
۱. بقره/سوره۲، آیه۲۲۸..    
۲. بقره/سوره۲، آیه۲۳۷.    
۳. آل عمران/سوره۳، آیه۷.    
۴. مائده/سوره۵، آیه۶.    
۵. مائده/سوره۵، آیه۲۸.    
۶. فیض، علیرضا، مبادی فقه و اصول، ص۲۴.
۷. مشکینی، علی، اصطلاحات الاصول، ص۲۲۸.    
۸. میرزای قمی، ابوالقاسم بن محمد حسن، قوانین الاصول، ج۱، ص۳۹۴.    
۹. مغنیه، محمد جواد، علم اصول الفقه فی ثوبه الجدید، ص۲۲۳.
۱۰. جناتی، محمد ابراهیم، منابع اجتهاد (از دیدگاه مذاهب اسلامی)، ص۲۰-۱۵.
۱۱. آخوند خراسانی، محمد کاظم بن حسین، کفایة الاصول، ص۳۵.    


منبع

[ویرایش]

فرهنگ‌نامه اصول فقه، تدوین توسط مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی، ص۶۸۹، برگرفته از مقاله «متشابهات کتاب».    



جعبه‌ابزار