ماه رمضانذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



‌رمضان ماهی از ماههای قمری که بین شعبان و شوال قرار گرفته است و بنابر قولی آغاز سال قمری است. از احکام و آداب آن در بابهاى طهارت، صلات، صوم، نکاح و حدود سخن گفته‌اند.


تعریف رمضان

[ویرایش]

ماه رمضان از ماههاى قمرى است که بین ماههاى شعبان و شوّال قرار گرفته و بر اساس برخى روایات- که گروهى از دانشمندان اسلامى بدانها عمل کرده‌اند- آغاز سال قمرى است؛ هر چند معروف و مشهور آغاز سال قمری را محرم مى‌دانند. [۱] [۲] [۳]

وجه تسمیه رمضان

[ویرایش]

در اینکه رمضان عَلَم و اسم براى ماه است یا نامى از نامهاى خداى متعال، اختلاف است.

معنای لغوی رمضان

[ویرایش]

چنانکه در ریشه آن نیز اختلاف است که آیا از «رَمْض» به سکون «م» به معناى بارانى که در پاییز مى‌بارد و باعث از بین رفتن گرد و غبار پاییزى مى‌گردد، گرفته شده یا از «رَمَض» به فتح «م» به معناى شدت گرماى پدید آمده از تابش خورشید؟ [۴]

رمضان از نامهای خداوند

[ویرایش]

در برخى روایات، رمضان از نامهاى خداوند متعال برشمرده شده است. از این رو، از اطلاق عبارت رمضان بدون ماه- مثل اینکه گفته شود: این رمضان است یا رمضان آمده است- نهى و به گفتن «ماه رمضان» با اضافه ماه به رمضان امر شده است. [۵]

فضیلت ماه مضان در قرآن

[ویرایش]

ماه رمضان تنها ماه قمرى است که در قرآن کریم به صراحت از آن نام برده و گرامى داشته شده است: «شَهْرُ رَمَضانَ الذّى أُنزِلَ فِیهِ القُرْآنُ هُدًى لِلنّاس...؛ ماه رمضان ماهى است که قرآن در آن نازل شده براى هدایت بشر». [۶]

ماه رمضان در روایات

[ویرایش]

در روایات نیز از ماه رمضان با عظمت یاد شده است. در روایتى آمده است: با نزدیک شدن ماه رمضان، رسول خدا صلّى اللَّه علیه و آله خطبه‌ای ایراد کرد و در فرازى از آن فرمود: «اى مردم! این ماه، ماهى است که خداوند متعال شما را از میان امتها بدان اختصاص داده است. این ماه سرور و بزرگ همه ماهها است. در این ماه شبى (لیلة القدر) است که بهتر از هزار ماه مى‌باشد. در این ماه درهاى آتش بسته و درهاى بهشت باز است». [۷]
در روایتى دیگر، ماه رمضان، ماه استجابت دعا، آمرزش گناهان، زیاد شدن روزی، و چند برابر شدن پاداش اعمال نیک و عبادت، معرفى شده است. [۸]

ایام ماه رمضان

[ویرایش]

بر اساس روایات متعددى، ماه رمضان، پیوسته سى روز است و هیچ زمان کمتر از آن نمى‌شود. [۹]
گروهى از قدما نیز بدان قائل بودند. [۱۰]
در مقابل، مفاد روایات متعددى چنین است که ماه رمضان همچون دیگر ماهها در نوسان است؛ مى‌تواند سى روزه و یا ۲۹ روزه باشد. [۱۱]
معروف و مشهور فقها قائل به این دیدگاه‌اند. [۱۲] [۱۳]

وجوب روزه در ماه رمضان

[ویرایش]

از ضروریات آیین اسلام وجوب روزه این ماه بر مکلفان است، مگر آنکه معذور باشند، مانند بیمار و مسافر.

مستحبات ماه رمضان

[ویرایش]

آماده شدن براى ورود به این ماه به استغفار، توبه، تلاوت قرآن و اداى حقوق الناس، [۱۴] بویژه تلاوت قرآن، دعا، استغفار و صدقه دادن، بخصوص در شب قدر و دهه آخر ماه، [۱۵] [۱۶]دعا هنگام رؤیت هلال ماه و نیز خواندن دعاى وارد شده در نخستین شب ماه، همچنین دیگر شبها و روزهاى این ماه، [۱۷]افطاری دادن به مؤمنان، [۱۸] آمیزش با همسر در شب نخست از مستحبات این ماه شریف است. [۱۹]

← غسلهای مستحب در ماه رمضان


غسل کردن در شبهاى اول، نیمه، نوزدهم، بیست و یکم و بیست و سوم و نیز دیگر شبهاى فرد، همچنین شبهاى دهه آخر و روز نخست مستحب است. [۲۰]

← نماز مستحب در شبهای ماه رمضان


بنابر قول مشهور، کیفیت آن بدین گونه است که در دو دهه نخست، هرشب بیست رکعت و در دهه آخر هر شب سى رکعت، در شبهاى نوزده، بیست و یکم و بیست و سوم، هر شب صد رکعت، علاوه بر مقررى آن شب که جمعاً مى‌شود هزار رکعت. مستحب است در دو دهه اول، هشت رکعت بعد از نماز مغرب و دوازده رکعت بعد از نماز عشا و در دهه آخر، هشت رکعت بعد از نماز مغرب و ۲۲ رکعت پس از نماز عشا خوانده شود. [۲۱]

مکروهات ماه رمضان

[ویرایش]

گفتن «رمضان» بدون افزودن «ماه» [۲۲] [۲۳] و همچنین شعر خواندن در این ماه کراهت دارد. بسیارى از فقها اشعار مشتمل بر مدایح و مراثى معصومان علیهم‌السّلام و نیز حکمت و موعظه را استثنا کرده‌اند. [۲۴] [۲۵]

تشدید کیفر

[ویرایش]

ماه رمضان، ماهى با عظمت و مقدس است؛ از این رو، ارتکاب بزه در این ماه موجب تشدید کیفر دنیوی و عقوبت اخروی است. [۲۶]

تغلیظ در قسم

[ویرایش]

براى حاکم شرع، تغلیظ در سوگند دادن مستحب است. از جمله اسباب تغلیظ، سوگند دادن در زمان شریف، همچون ماه رمضان است. [۲۷]

پانویس

[ویرایش]
 
۱. الإقبال، ج۱، ص۳۱- ۳۳.    
۲. بحار الأنوار، ج۵۵، ص۳۷۶    .
۳. جواهر الکلام، ج۵، ص۲۵.    
۴. مدارک الأحکام، ج۶، ص۱۵-۱۶.    
۵. وسائل الشیعة، ج۱۰، ص۳۱۹.    
۶. بقره/ سوره۲، آیه۱۸۵.    
۷. الکافی (کلینی)، ج۴، ص۶۷.    
۸. الکافی (کلینی)، ج۴، ص۶۶-۶۷.    
۹. وسائل الشیعة، ج۱۰، ص۲۶۸-۲۷۴.    
۱۰. الإقبال، ج۱، ص۳۳-۳۵.    
۱۱. وسائل الشیعة، ج۱۰، ص۲۶۱-۲۶۸.    
۱۲. الحدائق الناضرة، ج۱۳، ص۲۷۰-۲۷۱.    
۱۳. مصباح الهدی‌، ج۸، ص۳۸۴.    
۱۴. وسائل الشیعة، ج۱۰، ص۳۰۱.    
۱۵. وسائل الشیعة، ج۱۰، ص۳۰۳.    
۱۶. وسائل الشیعة، ج۱۰، ص۳۵۰.    
۱۷. وسائل الشیعة، ج۱۰، ص۳۲۱-۳۲۷.    
۱۸. وسائل الشیعة، ج۱۰، ص۱۳۷.    
۱۹. وسائل الشیعة، ج۱۰، ص۳۴۹.    
۲۰. جواهر الکلامف ج۵، ص۲۴-۲۶.    
۲۱. جواهر الکلام، ج۱۲، ص۱۸۲-۱۹۰.    
۲۲. وسائل الشیعة، ج۱۰، ص۳۱۹.    
۲۳. الحدائق الناضرة، ج۱۳، ص۱۳-۱۴.    
۲۴. کشف الغطاء، ج۴، ص۱۷.    
۲۵. الحدائق الناضرة، ج۱۳، ص۱۶۲.    
۲۶. جواهر الکلام، ج۴۱، ص۳۷۳-۳۷۴.    
۲۷. جواهر الکلام، ج۴۰، ص۲۳۰-۲۳۱.    


منبع

[ویرایش]
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، ج۴، ص۱۴۲-۱۴۵.    






جعبه‌ابزار