ماه رمضان

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



‌رمضان ماهی از ماههای قمری که بین شعبان و شوال قرار گرفته است و بنابر قولی آغاز سال قمری است. از احکام و آداب آن در بابهاى طهارت، صلات، صوم، نکاح و حدود سخن گفته‌اند.


تعریف رمضان

[ویرایش]

ماه رمضان از ماههاى قمرى است که بین ماههاى شعبان و شوّال قرار گرفته و بر اساس برخى روایات- که گروهى از دانشمندان اسلامى بدانها عمل کرده‌اند- آغاز سال قمرى است؛ هر چند معروف و مشهور آغاز سال قمری را محرم مى‌دانند.

وجه تسمیه رمضان

[ویرایش]

در اینکه رمضان عَلَم و اسم براى ماه است یا نامى از نامهاى خداى متعال، اختلاف است.

معنای لغوی رمضان

[ویرایش]

چنانکه در ریشه آن نیز اختلاف است که آیا از «رَمْض» به سکون «م» به معناى بارانى که در پاییز مى‌بارد و باعث از بین رفتن گرد و غبار پاییزى مى‌گردد، گرفته شده یا از «رَمَض» به فتح «م» به معناى شدت گرماى پدید آمده از تابش خورشید؟

رمضان از نامهای خداوند

[ویرایش]

در برخى روایات، رمضان از نامهاى خداوند متعال برشمرده شده است. از این رو، از اطلاق عبارت رمضان بدون ماه- مثل اینکه گفته شود: این رمضان است یا رمضان آمده است- نهى و به گفتن «ماه رمضان» با اضافه ماه به رمضان امر شده است.

فضیلت ماه مضان در قرآن

[ویرایش]

ماه رمضان تنها ماه قمرى است که در قرآن کریم به صراحت از آن نام برده و گرامى داشته شده است: «شَهْرُ رَمَضانَ الذّى أُنزِلَ فِیهِ القُرْآنُ هُدًى لِلنّاس...؛ ماه رمضان ماهى است که قرآن در آن نازل شده براى هدایت بشر».

ماه رمضان در روایات

[ویرایش]

در روایات نیز از ماه رمضان با عظمت یاد شده است. در روایتى آمده است: با نزدیک شدن ماه رمضان، رسول خدا صلّى اللَّه علیه و آله خطبه‌ای ایراد کرد و در فرازى از آن فرمود: «اى مردم! این ماه، ماهى است که خداوند متعال شما را از میان امتها بدان اختصاص داده است. این ماه سرور و بزرگ همه ماهها است. در این ماه شبى (لیلة القدر) است که بهتر از هزار ماه مى‌باشد. در این ماه درهاى آتش بسته و درهاى بهشت باز است».
در روایتى دیگر، ماه رمضان، ماه استجابت دعا، آمرزش گناهان، زیاد شدن روزی، و چند برابر شدن پاداش اعمال نیک و عبادت، معرفى شده است.

ایام ماه رمضان

[ویرایش]

بر اساس روایات متعددى، ماه رمضان، پیوسته سى روز است و هیچ زمان کمتر از آن نمى‌شود.
گروهى از قدما نیز بدان قائل بودند.
در مقابل، مفاد روایات متعددى چنین است که ماه رمضان همچون دیگر ماهها در نوسان است؛ مى‌تواند سى روزه و یا ۲۹ روزه باشد.
معروف و مشهور فقها قائل به این دیدگاه‌اند.

وجوب روزه در ماه رمضان

[ویرایش]

از ضروریات آیین اسلام وجوب روزه این ماه بر مکلفان است، مگر آنکه معذور باشند، مانند بیمار و مسافر.

مستحبات ماه رمضان

[ویرایش]

آماده شدن براى ورود به این ماه به استغفار، توبه، تلاوت قرآن و اداى حقوق الناس، بویژه تلاوت قرآن، دعا، استغفار و صدقه دادن، بخصوص در شب قدر و دهه آخر ماه،دعا هنگام رؤیت هلال ماه و نیز خواندن دعاى وارد شده در نخستین شب ماه، همچنین دیگر شبها و روزهاى این ماه،افطاری دادن به مؤمنان، آمیزش با همسر در شب نخست از مستحبات این ماه شریف است.

← غسلهای مستحب در ماه رمضان


غسل کردن در شبهاى اول، نیمه، نوزدهم، بیست و یکم و بیست و سوم و نیز دیگر شبهاى فرد، همچنین شبهاى دهه آخر و روز نخست مستحب است.

← نماز مستحب در شبهای ماه رمضان


بنابر قول مشهور، کیفیت آن بدین گونه است که در دو دهه نخست، هرشب بیست رکعت و در دهه آخر هر شب سى رکعت، در شبهاى نوزده، بیست و یکم و بیست و سوم، هر شب صد رکعت، علاوه بر مقررى آن شب که جمعاً مى‌شود هزار رکعت. مستحب است در دو دهه اول، هشت رکعت بعد از نماز مغرب و دوازده رکعت بعد از نماز عشا و در دهه آخر، هشت رکعت بعد از نماز مغرب و ۲۲ رکعت پس از نماز عشا خوانده شود.

مکروهات ماه رمضان

[ویرایش]

گفتن «رمضان» بدون افزودن «ماه» و همچنین شعر خواندن در این ماه کراهت دارد. بسیارى از فقها اشعار مشتمل بر مدایح و مراثى معصومان علیهم‌السّلام و نیز حکمت و موعظه را استثنا کرده‌اند.

تشدید کیفر

[ویرایش]

ماه رمضان، ماهى با عظمت و مقدس است؛ از این رو، ارتکاب بزه در این ماه موجب تشدید کیفر دنیوی و عقوبت اخروی است.

تغلیظ در قسم

[ویرایش]

براى حاکم شرع، تغلیظ در سوگند دادن مستحب است. از جمله اسباب تغلیظ، سوگند دادن در زمان شریف، همچون ماه رمضان است.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. الإقبال، ج۱، ص۳۱- ۳۳.    
۲. بحار الأنوار، ج۵۵، ص۳۷۶    .
۳. جواهر الکلام، ج۵، ص۲۵.    
۴. مدارک الأحکام، ج۶، ص۱۵-۱۶.    
۵. وسائل الشیعة، ج۱۰، ص۳۱۹.    
۶. بقره/ سوره۲، آیه۱۸۵.    
۷. الکافی (کلینی)، ج۴، ص۶۷.    
۸. الکافی (کلینی)، ج۴، ص۶۶-۶۷.    
۹. وسائل الشیعة، ج۱۰، ص۲۶۸-۲۷۴.    
۱۰. الإقبال، ج۱، ص۳۳-۳۵.    
۱۱. وسائل الشیعة، ج۱۰، ص۲۶۱-۲۶۸.    
۱۲. الحدائق الناضرة، ج۱۳، ص۲۷۰-۲۷۱.    
۱۳. مصباح الهدی‌، ج۸، ص۳۸۴.    
۱۴. وسائل الشیعة، ج۱۰، ص۳۰۱.    
۱۵. وسائل الشیعة، ج۱۰، ص۳۰۳.    
۱۶. وسائل الشیعة، ج۱۰، ص۳۵۰.    
۱۷. وسائل الشیعة، ج۱۰، ص۳۲۱-۳۲۷.    
۱۸. وسائل الشیعة، ج۱۰، ص۱۳۷.    
۱۹. وسائل الشیعة، ج۱۰، ص۳۴۹.    
۲۰. جواهر الکلامف ج۵، ص۲۴-۲۶.    
۲۱. جواهر الکلام، ج۱۲، ص۱۸۲-۱۹۰.    
۲۲. وسائل الشیعة، ج۱۰، ص۳۱۹.    
۲۳. الحدائق الناضرة، ج۱۳، ص۱۳-۱۴.    
۲۴. کشف الغطاء، ج۴، ص۱۷.    
۲۵. الحدائق الناضرة، ج۱۳، ص۱۶۲.    
۲۶. جواهر الکلام، ج۴۱، ص۳۷۳-۳۷۴.    
۲۷. جواهر الکلام، ج۴۰، ص۲۳۰-۲۳۱.    


منبع

[ویرایش]
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، ج۴، ص۱۴۲-۱۴۵.    






جعبه‌ابزار