ماهیت‌ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



ماهیت به معنای حقیقت شیء ، یا پاسخ سؤال از چیستی شیء می‌باشد.


واژه‌شناسی ماهیت

[ویرایش]

کلمه ماهیت، در اصل «ماهویت» بوده که «یا»ی آن نسبت و «تا»ی آن مصدریه است. «واو» آن بدل به «یا» و «یا» در «یا» ادغام و «ها» مکسور گردیده است.
برخی نیز گفته اند:ماهیت از «ما هو» است. و نیز گفته اند:ماهیت، مرکب از «ما»ی استفهامیه و «یا»ی نسبت و «تای» مصدریه است و همزه زاید بعد از الف به «ها» تبدیل شده است، چنان که برخی اوقات به جای ماهیت «مائیت» گفته می‌شود.

تعریف ماهیت

[ویرایش]

ماهیت یا چیستی، آن است که در جواب «ما هو؟» (آن چیست؟) گفته می‌شود (الماهیة ما یقال فی جواب ما هو)، مثلاً وقتی متحرکی را از دور می‌بینیم و درست تشخیص نمی‌دهیم، می‌پرسیم:«آن چیست که حرکت می‌کند؟»، کسی که دید و بینایی قوی دارد، می‌گوید:«آهو است» و ماهیت آن را بیان می‌کند. «ما»یی که از ماهیت سؤال می‌کند، «ما»ی حقیقیه است نه «ما»ی شارحه. در فلسفه ، طرفداران نظریه اصالت وجود ، ماهیت را حد وجود و امری اعتباری می‌دانند.
ماهیت به معنای دیگری هم به کار می‌رود و آن «ما به الشیء هو هو» است؛ یعنی آن چه حقیقت شیء را تشکیل می‌دهد.
ماهیت به این معنا بر وجود هم قابل اطلاق است، ولی ماهیت به معنای اول در مقابل وجود است.

اعتبارات سه‌گانه ماهیت

[ویرایش]

برای ماهیت سه اعتبار لحاظ شده است:
۱. ماهیت به شرط شیء ؛ مثل: عتق رقبه به شرط مؤمنه بودن که به آن «ماهیت مخلوط» هم می‌گویند،
۲. ماهیت به شرط لا ؛ مثل:شکسته بودن نماز مسافر به شرط عدم عصیان ؛
۳. ماهیت لابشرط ؛ مثل لابشرط بودن وجوب نماز برای انسان آزاد، که به این قسم لابشرط قسمی‌و ماهیت مجرد و مطلق هم گفته می‌شود.
به اعتبار دیگر، ماهیت به ماهیت بسیطه و ماهیت مرکبه تقسیم می‌شود. [۱] [۲] [۳] [۴] [۵]

پانویس

[ویرایش]
 
۱. نائینی، محمد حسین، فوائد الاصول، ج ۲، ص ۵۶۶.    
۲. مظفر، محمد رضا، اصول الفقه، ج ۱، ص ۱۷۰.    
۳. خمینی، روح الله، تهذیب الاصول، ج ۱، ص ۵۲۶.    
۴. سجادی، جعفر، فرهنگ معارف اسلامی، ج۳، ص۱۶۶۲-۱۶۶۴.    
۵. صدر، محمد باقر، دروس فی علم الاصول، ج۲، ص۸۶.    


منبع

[ویرایش]

فرهنگ‌نامه اصول فقه، تدوین توسط مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی، ص۶۸۰، برگرفته از مقاله «ماهیت».    



جعبه‌ابزار