لعان (قرآن)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



لعان، در لغت به معناى طرد و دور كردن و در شرع، مباهله‌اى خاصّ بين زن و شوهر است و عامل آن اتّهام زنا به همسر از سوى شوهر است با ادّعاى مشاهده و نبود بيّنه يا نفى فرزند متولّد شده در فراش او كه شرايط الحاق به وى را داشته باشد. در اينكه لعان‌ شهادت است يا قسم دو قول وجود دارد. عدّه‌اى آن را شهادت و گروهى قسم دانسته‌اند. در اين مقاله از آيات ۶ تا ۹ سوره نور، كه مربوط به احكام لعان است، استفاده شده است.


کیفیت لعان

[ویرایش]
کیفیت لعان بدین صورت است:

← شاهد گرفتن از ناحیه زوج

در لعان زوج باید خداوند را شاهد بگیرد.

←← شاهد گرفتن بر صدق خود


لزوم چهار بار شاهد گرفتن خداوند، از سوى لعان‌كننده بر صدق خود در نسبت زنا به همسر:
«وَ الَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْواجَهُمْ وَ لَمْ يَكُنْ لَهُمْ شُهَداءُ إِلَّا أَنْفُسُهُمْ فَشَهادَةُ أَحَدِهِمْ أَرْبَعُ شَهاداتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنَ الصَّادِقِينَ‌ وَ يَدْرَؤُا عَنْهَا الْعَذابَ أَنْ تَشْهَدَ أَرْبَعَ شَهاداتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنَ الْكاذِبِينَ؛و كسانى كه زنان خود را به زنا متهم مى‌كنند، و گواهانى جز خودشان ندارند، هريك از آنها بايد چهار مرتبه به نام خدا شهادت دهد كه از راستگويان است؛ آن زن نيز مى‌تواند كيفر زنا را از خود دور كند، به اين طريق كه چهار بار خدا را به شهادت طلبد كه آن مرد در اين نسبتى كه به او داده از دروغگويان است.»
در اينكه لعان شهادت است يا قسم، دو قول است: عدّه‌اى آن را شهادت و گروهى قسم دانسته‌اند. برداشت بر اساس قول اوّل است و صاحب جواهر، شهادت را در كيفيّت لعان مطرح كرده است.

←← شاهد گرفتن بر لعنت خود


لزوم تقديم چهار بار شاهد گرفتن خداوند بر لعنت خود، از ناحيه لعان‌كننده:
«وَ الَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْواجَهُمْ وَ لَمْ يَكُنْ لَهُمْ شُهَداءُ إِلَّا أَنْفُسُهُمْ فَشَهادَةُ أَحَدِهِمْ أَرْبَعُ شَهاداتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنَ الصَّادِقِينَ‌ وَ الْخامِسَةُ أَنَّ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَيْهِ إِنْ كانَ مِنَ الْكاذِبِينَ؛ كسانى كه زنان خود را به زنا متهم مى‌كنند، و گواهانى جز خودشان ندارند، هريك از آنها بايد چهار مرتبه به نام خدا شهادت دهد كه از راستگويان است؛ و در پنجمين بار بگويد كه لعنت خدا بر او باد اگر از دروغگويان باشد.»

← شاهد گرفتن از ناحیه زوجه


لزوم تقديم چهار بار شاهد گرفتن خداوند بر درخواست غضب خدا بر فرد از ناحيه زوجه لعان كننده:
«وَ الَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْواجَهُمْ وَ لَمْ يَكُنْ لَهُمْ شُهَداءُ إِلَّا أَنْفُسُهُمْ فَشَهادَةُ أَحَدِهِمْ أَرْبَعُ شَهاداتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنَ الصَّادِقِينَ‌ وَ يَدْرَؤُا عَنْهَا الْعَذابَ أَنْ تَشْهَدَ أَرْبَعَ شَهاداتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنَ الْكاذِبِينَ‌ وَ الْخامِسَةَ أَنَّ غَضَبَ اللَّهِ عَلَيْها إِنْ كانَ مِنَ الصَّادِقِينَ؛و كسانى كه زنان خود را به زنا متهم مى‌كنند، و گواهانى جز خودشان ندارند، هريك از آنها بايد چهار مرتبه به نام خدا شهادت دهد كه از راستگويان است؛ آن زن نيز مى‌تواند كيفر زنا را از خود دور كند، به اين طريق كه چهار بار خدا را به شهادت طلبد كه آن مرد در اين نسبتى كه به او داده از دروغگويان است.و بار پنجم بگويد كه غضب خدا بر او باد اگر آن مرد از راستگويان باشد و در اين صورت مجازات از هر دو برداشته مى‌شود).»

← قسم بر اثبات زنا


لزوم چهار بار قسم به خداوند، در لعان براى اثبات زناى همسر:
«وَ الَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْواجَهُمْ وَ لَمْ يَكُنْ لَهُمْ شُهَداءُ إِلَّا أَنْفُسُهُمْ فَشَهادَةُ أَحَدِهِمْ أَرْبَعُ شَهاداتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنَ الصَّادِقِينَ‌ وَ يَدْرَؤُا عَنْهَا الْعَذابَ أَنْ تَشْهَدَ أَرْبَعَ شَهاداتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنَ الْكاذِبِينَ؛و كسانى كه زنان خود را به زنا متهم مى‌كنند، و گواهانى جز خودشان ندارند، هريك از آنها بايد چهار مرتبه به نام خدا شهادت دهد كه از راستگویان است؛ آن زن نيز مى‌تواند كيفر زنا را از خود دور كند، به اين طريق كه چهار بار خدا را به شهادت طلبد كه آن مرد در اين نسبتى كه به او داده از دروغگویان است.»
امكان دارد لعان، قسم باشد، نه شهادت.

لعان زوجه

[ویرایش]
زوجه می‌تواند از حق لعان خود علیه همسرش استفاده کند.

← اثر لعان زوجه


استفاده زوجه از حق لعان عليه شوهر خود، موجب برطرف شدن حدّ زنا از وى:
«وَ يَدْرَؤُا عَنْهَا الْعَذابَ أَنْ تَشْهَدَ أَرْبَعَ شَهاداتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنَ الْكاذِبِينَ؛آن زن نيز مى‌تواند كيفر زنا را از خود دور كند، به اين طريق كه چهار بار خدا را به شهادت طلبد كه آن مرد در اين نسبتى كه به او داده از دروغگويان است.»

← روش لعان زوجه

روش انجام لعان توسط زوجه علیه شوهرش عبارت است از:

←← چهار قسم


وجوب مشتمل بودن سوگند و قسمهاى زوجه در لعان، بر دروغگويى شوهر خويش:
«وَ يَدْرَؤُا عَنْهَا الْعَذابَ أَنْ تَشْهَدَ أَرْبَعَ شَهاداتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنَ الْكاذِبِينَ؛آن زن نيز مى‌تواند كيفر زنا را از خود دور كند، به اين طريق كه چهار بار خدا را به شهادت طلبد كه آن مرد در اين نسبتى كه به او داده از دروغگويان است.»

←← درخواست غضب الهی


وجوب مشتمل بودن لعان زوجه (پس از چهار قسم) بر درخواست غضب خداوند بر خود، در صورت راستگويى شوهر:
«وَ الَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْواجَهُمْ‌ ... وَ الْخامِسَةَ أَنَّ غَضَبَ اللَّهِ عَلَيْها إِنْ كانَ مِنَ الصَّادِقِينَ؛و كسانى كه زنان خود را به زنا متهم مى‌كنند، و گواهانى جز خودشان ندارند، هريك از آنها بايد چهار مرتبه به نام خدا شهادت دهد كه از راستگويان است؛ و بار پنجم بگويد كه غضب خدا بر او باد اگر آن مرد از راستگويان باشد و در اين صورت مجازات از هر دو برداشته مى‌شود).»

لعان شوهر

[ویرایش]
در آیات قرآن، در لعان مرد علیه همسرش به موارد ذیل اشاره شده است.

← به جای شهادت چهار مرد


لعان شوهر، كفايت‌كننده به جاى شهادت چهار نفر:
«وَ الَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْواجَهُمْ وَ لَمْ يَكُنْ لَهُمْ شُهَداءُ إِلَّا أَنْفُسُهُمْ فَشَهادَةُ أَحَدِهِمْ أَرْبَعُ شَهاداتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنَ الصَّادِقِينَ؛و كسانى كه زنان خود را به زنا متهم مى‌كنند، و گواهانى جز خودشان ندارند، هريك از آنها بايد چهار مرتبه به نام خدا شهادت دهد كه از راستگويان است.»

← سقوط حد قذف


چهار بار شهادت گواهى گرفتن خداوند از سوى شوهر و لعنت بر خود در مرحله پنجم، موجب سقوط حدّ قذف از وى:
«وَ الَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْواجَهُمْ وَ لَمْ يَكُنْ لَهُمْ شُهَداءُ إِلَّا أَنْفُسُهُمْ فَشَهادَةُ أَحَدِهِمْ أَرْبَعُ شَهاداتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنَ الصَّادِقِينَ‌ وَ الْخامِسَةُ أَنَّ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَيْهِ إِنْ كانَ مِنَ الْكاذِبِينَ؛ كسانى كه زنان خود را به زنا متهم مى‌كنند، و گواهانى جز خودشان ندارند، هريك از آنها بايد چهار مرتبه به نام خدا شهادت دهد كه از راستگويان است؛ و در پنجمين بار بگويد كه لعنت خدا بر او باد اگر از دروغگويان باشد.»

← تقدم بر لعان زن


لزوم تقدّم لعان شوهر، بر لعان زن:
«وَ الَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْواجَهُمْ وَ لَمْ يَكُنْ لَهُمْ شُهَداءُ إِلَّا أَنْفُسُهُمْ فَشَهادَةُ أَحَدِهِمْ أَرْبَعُ شَهاداتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنَ الصَّادِقِينَ‌ وَ الْخامِسَةُ أَنَّ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَيْهِ إِنْ كانَ مِنَ الْكاذِبِينَ‌ وَ يَدْرَؤُا عَنْهَا الْعَذابَ أَنْ تَشْهَدَ أَرْبَعَ شَهاداتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنَ الْكاذِبِينَ‌ وَ الْخامِسَةَ أَنَّ غَضَبَ اللَّهِ عَلَيْها إِنْ كانَ مِنَ الصَّادِقِينَ؛سانى كه زنان خود را به زنا متهم مى‌كنند، و گواهانى جز خودشان ندارند، هريك از آنها بايد چهار مرتبه به نام خدا شهادت دهد كه از راستگويان است؛ و در پنجمين بار بگويد كه لعنت خدا بر او باد اگر از دروغگويان باشد. آن زن نيز مى‌تواند كيفر زنا را از خود دور كند، به اين طريق كه چهار بار خدا را به شهادت طلبد كه آن مرد در اين نسبتى كه به او داده از دروغگويان است. و بار پنجم بگويد كه غضب خدا بر او باد اگر آن مرد از راستگويان باشد و در اين صورت مجازات از هر دو برداشته مى‌شود).»

← سوگند بر صدق خود


لزوم مشتمل بودن سوگند و قسمهاى شوهر لعان كننده، بر راستگويى خود:
«وَ الَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْواجَهُمْ وَ لَمْ يَكُنْ لَهُمْ شُهَداءُ إِلَّا أَنْفُسُهُمْ فَشَهادَةُ أَحَدِهِمْ أَرْبَعُ شَهاداتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنَ الصَّادِقِينَ؛و كسانى كه زنان خود را به زنا متهم مى‌كنند، و گواهانى جز خودشان ندارند، هريك از آنها بايد چهار مرتبه به نام خدا شهادت دهد كه از راستگويان است.»

← نفرین بر خود


لزوم لعن و نفرین بر خود (از سوى شوهر لعان كننده بعد از شهادت و يا قسم) در صورت دروغگويى خويش:
«وَ الَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْواجَهُمْ وَ لَمْ يَكُنْ لَهُمْ شُهَداءُ إِلَّا أَنْفُسُهُمْ‌ ... أَحَدِهِمْ أَرْبَعُ شَهاداتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنَ‌ الصَّادِقِينَ‌ وَ الْخامِسَةُ أَنَّ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَيْهِ إِنْ كانَ مِنَ الْكاذِبِينَ؛ كسانى كه زنان خود را به زنا متهم مى‌كنند، و گواهانى جز خودشان ندارند، هريك از آنها بايد چهار مرتبه به نام خدا شهادت دهد كه از راستگويان است؛ و در پنجمين بار بگويد كه لعنت خدا بر او باد اگر از دروغگويان باشد.»

موجبات لعان‌

[ویرایش]
موجبات لعان‌ با توجه به آیات قرآن عبارتند از:

← ادّعاى مشاهده زنا


ادعاى مشاهده از سوى شوهر، از موجبات لعان:
«وَ الَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْواجَهُمْ وَ لَمْ يَكُنْ لَهُمْ شُهَداءُ إِلَّا أَنْفُسُهُمْ فَشَهادَةُ أَحَدِهِمْ أَرْبَعُ شَهاداتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنَ الصَّادِقِينَ‌؛و كسانى كه زنان خود را به زنا متهم مى‌كنند، و گواهانى جز خودشان ندارند، هريك از آنها بايد چهار مرتبه به نام خدا شهادت دهد كه از راستگويان است.»
استثنا در جمله «ولم يكن لهم شهداء الّا انفسهم» استثناى متصل و معناى آيه چنين است. در مردانى كه همسران‌شان را قذف كنند اگر فقط خودشان ناظر و شاهد زنا بودند و به جز خودشان كسى نبود بايد سوگند ياد كنند، به اين معنا كه اگر خودشان هم شاهد نبودند نوبت به لعان نمى‌رسد.

← قذف‌


قذف به همسر، موجب لعان:
«وَ الَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْواجَهُمْ وَ لَمْ يَكُنْ لَهُمْ شُهَداءُ إِلَّا أَنْفُسُهُمْ فَشَهادَةُ أَحَدِهِمْ أَرْبَعُ شَهاداتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنَ الصَّادِقِينَ‌ وَ الْخامِسَةُ أَنَّ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَيْهِ إِنْ كانَ مِنَ الْكاذِبِينَ؛ كسانى كه زنان خود را به زنا متهم مى‌كنند، و گواهانى جز خودشان ندارند، هريك از آنها بايد چهار مرتبه به نام خدا شهادت دهد كه از راستگويان است؛ و در پنجمين بار بگويد كه لعنت خدا بر او باد اگر از دروغگويان باشد.»

← نبود گواه‌


عجز از اقامه شهود از سوى شوهر براى اثبات ادّعاى خويش (در قذف) همسرش، موجب لعان:
«وَ الَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْواجَهُمْ وَ لَمْ يَكُنْ لَهُمْ شُهَداءُ إِلَّا أَنْفُسُهُمْ فَشَهادَةُ أَحَدِهِمْ أَرْبَعُ شَهاداتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنَ الصَّادِقِينَ‌ وَ الْخامِسَةُ أَنَّ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَيْهِ إِنْ كانَ مِنَ الْكاذِبِينَ؛و كسانى كه زنان خود را به زنا متهم مى‌كنند، و گواهانى جز خودشان ندارند، هريك از آنها بايد چهار مرتبه به نام خدا شهادت دهد كه از راستگويان است؛ و در پنجمين بار بگويد كه لعنت خدا بر او باد اگر از دروغگويان باشد.»

عناوین مرتبط

[ویرایش]

تشریع لعان (قرآن)، حق لعان (قرآن)، حکم لعان (قرآن).

پانویس

[ویرایش]
 
۱. سیوری، مقداد بن عبدالله، کنز العرفان فی فقه القرآن، ج ۲، ص ۲۹۳.    
۲. نجفی جوهری، محمدحسن، جواهر الکلام، ج ۳۴، ص ۲.    
۳. نجفی جوهری، محمدحسن، جواهر الکلام، ج ۳۴، ص ۵.    
۴. نجفی جوهری، محمدحسن، جواهر الکلام، ج ۳۴، ص ۱۳.    
۵. خمینی، روح الله، تحریر الوسیله، ج ۲، ص ۳۸۶.    
۶. نجفی جوهری، محمدحسن، جواهر الکلام، ج ۳۴، ص ۶۳-۶۵.    
۷. نور/سوره۲۴، آیه۶.    
۸. نور/سوره۲۴، آیه۸.    
۹. نجفی جوهری، محمدحسن، جواهر الکلام، ج ۳۴، ص ۶۳-۶۵.    
۱۰. نجفی جوهری، محمدحسن، جواهر الکلام، ج ۳۴، ص ۵۹.    
۱۱. نور/سوره۲۴، آیه۶.    
۱۲. نور/سوره۲۴، آیه۷.    
۱۳. نور/سوره۲۴، آیه۶.    
۱۴. نور/سوره۲۴، آیه۸.    
۱۵. نور/سوره۲۴، آیه۹.    
۱۶. نور/سوره۲۴، آیه۶.    
۱۷. نور/سوره۲۴، آیه۸.    
۱۸. نجفی جوهری، محمدحسن، جواهر الکلام، ج ۳۴، ص ۶۳.    
۱۹. نور/سوره۲۴، آیه۸.    
۲۰. نور/سوره۲۴، آیه۸.    
۲۱. نور/سوره۲۴، آیه۶.    
۲۲. نور/سوره۲۴، آیه۹.    
۲۳. نور/سوره۲۴، آیه۶.    
۲۴. نور/سوره۲۴، آیه۶.    
۲۵. نور/سوره۲۴، آیه۷.    
۲۶. نور/سوره۲۴، آیات۶-۹.    
۲۷. نور/سوره۲۴، آیه۶.    
۲۸. نور/سوره۲۴، آیه۶.    
۲۹. نور/سوره۲۴، آیه۷.    
۳۰. نور/سوره۲۴، آیه۶.    
۳۱. نور/سوره۲۴، آیه۶.    
۳۲. نور/سوره۲۴، آیه۷.    
۳۳. نور/سوره۲۴، آیه۶.    
۳۴. نور/سوره۲۴، آیه۷.    


منبع

[ویرایش]
مرکز فرهنگ و معارف قرآن، فرهنگ قرآن، ج۲۵، ص۱۷۶، برگرفته از مقاله «لعان».    


رده‌های این صفحه : لعان | موضوعات قرآنی




جعبه ابزار