قیام در نماز

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



یکی از واجبات یازدهگانه و یکی از ارکان پنجگانه نماز قیام است.


آیه قیام

[ویرایش]

• «یا ایها الذین آمنوا اذا قمتم الی الصلاة... ؛ ‌ای کسانی که ایمان آورده‌اید، چون برای نماز برخیزید...»
واژه‌ «قيام»، هرگاه با حرف الی همراه شود، به معناى اراده كردن است. «إِذا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلاةِ» يعنى هرگاه تصميم به نماز خواندن گرفتيد. وجه اين استعمال اين است كه خواستن نماز ملازم با قيام و بر خاستن است، چون خواستن هر چيز بدون حرکت به سوى آن صورت نمى‌گيرد، مثلا اگر انسانى را فرض كنيم كه نشسته و دارد حالت رفع خستگى و سكون خود را بسر مى‌برد، و فرض كنيم كه بعد از رفع خستگى در همين حال كه نشسته بخواهد كارى انجام دهد كه عادتا لازم است حركتى كند، چون آن كار را نشسته نمى‌تواند انجام دهد، بلكه احتياج به قيام دارد، چنين كسى شروع مى‌كند به ترك سكون و به حركت در آوردن خود، و بر خاستن از زمين، همين حالت برخاستن را قيام الى الفعل مى‌خوانيم، و اين حالت قيام الى الفعل ملازم است با اراده، نظير اين آيه شريفه، آيه زير است كه مى‌فرمايد: وَ إِذا كُنْتَ فِيهِمْ فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلاةَ؛ كه جمله‌ فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلاةَ را معنا مى‌كنيم، به اينكه و خواستى برايشان نماز بپا دارى، پس در اينگونه استعمال‌ها با اينكه شخص مورد گفتگو هنوز نماز را نخوانده، و تنها اراده خواندن نماز را كرده، مى‌گوئيم اقام الى الصلاة و به عكس اين استعمال گاه مى‌شود كه شخص نامبرده كارى را انجام داده، بجاى اينكه بگوئيم انجام داده، در مقام تعبير مى‌گوئيم خواست انجام دهد.

فلسفه قیام در نماز

[ویرایش]

فلسفه قیام در نماز چیست؟ قیام و ایستادن برای خواندن حمد و سوره، یکی از مراحل اقامه نماز است. نمازگزار هنگام خواندن نماز از جای برمی خیزد و با فروتنی، وقار و آرامش، در محضر الهی حاضر می‌شود. قیام، آمادگی برای تحرک، فعالیت و رشد و بالندگی است. قیام، بر پای خاستن و دوری از سکون و خموشی است. قیام،جهاد علیه هواهای نفسانی و آماده شدن برای توبه و استغفار است.
حاج میرزا جواد ملکی تبریزی در کتاب گران سنگ خود به نام اسرار الصلاه می‌فرماید:
و اما قیام، حقیقت قیام عبارت از ایستادن در پیشگاه پروردگار برای ادای حق عبودیت و بندگی او و جلب خیرات پروردگاری، و انس گرفتن با او و لذت بردن به مخاطبات و گفت وگوی با او در کلام، و به مناجات با او در دعا است... و می‌بایست که انسان از اینکه در نماز می‌بایست بر هر دو پا بایستد، به این حقیقت پی ببرد که مسلمان باید در مقام خوف و رجا باشد و از پایین افکندن سر در هنگام نماز، الزام قلب را بر تذلل و خشوع و تواضع و دوری از ریاست طلبی و خود بزرگ‌بینی فهم نماید و بداند که در فردای قیامت، او را در پیشگاه ذات اقدس خود ایستادنی است که چگونگی آن را این ایستادن تعیین می‌کند، و لذا سزاوار است که انسان آنچه در توان دارد، در تصحیح قیام نماز خود به کار گیرد و بداند که تمام پنهانی‌ها و خاطرات و ضمایرش، نزد حضرت حق مکشوف و آشکار است، و پروردگار حتی به چیزهایی که خود از آن بی خبر است و در باطن اوست، آگاه است. و لذا خیلی مراقب باشد که مبادا باطنش مخالف با رضای پروردگار باشد. به ناچار در چنین مقام خطیری تواضع و فروتنی او، لااقل همچون تواضع در محضر سلطانی از سلاطین دنیا خواهد بود. چگونه کسی که در مقابل حاکمی قرار می‌گیرد، مراقب تمام حرکات و گفته‌های خود می‌باشد، که مبادا سخنی بر خلاف رضای او بر زبان آورد و یا از معنای آنچه می‌گوید، غافل باشد و یا اشارات مخاطبات سلطان را درنیابد، و خدایی که ملک الملوک و جبارالجبابره است، هرگز نزد مسلمان از بشری مثل خود بی مقدارتر خواهد بود.
[۶] ملکی تبریزی، میرزا جواد، اسرار الصلوة، ج۱، ص۳۲۳.
درباره اسرار و حکمت‌های «قیام» می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

← ایستادن در مقابل خدا


قیام، یعنی ایستادن جسم و روح در مقابل خدا. در این حالت، سر، که بالاترین عضو بدن است، افتاده و افکنده می‌شود. پایین آمدن سر، نشانه فروتنی در مقابل خدا و دوری از تکبر و ریاست طلبی است.
[۷] الاخلاق، ص۷۰.
قیام در حال نماز برای این است که انسان در پیشگاه خدای متعال بایستد و حق بندگی او را ادا کند و از خیرات پروردگار بهره مند شود و بداند که در قیامت نیز در پیشگاه او قیامی خواهد داشت.

← آمادگی برای عبادت


همان گونه که می‌دانیم، همه موجودات به عبادت و تسبیح خداوند مشغولند: «یسبح لله ما فی السماوات وما فی الارض.» قیام انسان و خواندن نماز، نوعی هم آوایی است. بنده نیز با این کار، آمادگی خود را برای عبادت الهی نشان می‌دهد.

← نشانه تلاش و فعالیت


قیام نشانه تلاش و فعالیت همیشگی انسان در جبهه رشد و تکامل است. نمازگزار سستی، رخوت، سکون و بی تحرکی را کنار می‌گذارد و با شادابی، طراوت و امید بر پای می‌خیزد و آماده تلاشی نو می‌گردد؛ حرکتی برای رسیدن به خدا و کسب فضایل انسانی.

← آمادگی برای مبارزه با شیطان


معنای دیگر قیام، آمادگی نمازگزار برای مبارزه با شیطان و هواهای نفسانی و مفسدان و ستمگران است. قیام نماد جهاد اکبر و جهاد اصغر است.

← تجلی مساوات و برابری


قیام تجلی مساوات، برابری و همگونگی است. در نماز، همه یکسان در محضر الهی قیام می‌کنند: سیاه و سفید، فقیر و غنی، پیر و جوان، رئیس و مرئوس و بزرگ و کوچک هیچ یک تفاوتی ندارند. قیام بیانگر این است که هیچ کس بر دیگری برتری ندارد؛ همه بنده ناتوان درگاه الهی‌اند. در قیام، دیوار تکبرها، منیت‌ها و خودخواهی‌ها فرو می‌ریزد و افراد فقیر و عالی مرتبه، در کنار افراد معمولی حاضر می‌شوند و به ادای تکلیف می‌پردازند.

← رعایت احترام و ادب


قیام رعایت احترام، ادب و متانت در پیشگاه آفریدگار تواناست. نمازگزار، به احترام نام و یاد خدا برمی خیزد و با ادب و فروتنی تمام می‌ایستد و با متانت و آرامش به عبادت می‌پردازد.

انواع قیام در نماز

[ویرایش]

چهار مورد از کارهای نماز، در حال قیام انجام می شود که عبارتند از:
۱. قیام در هنگام تکبیره الاحرام ؛
۲. قیام قبل از رکوع (قیام متصل به رکوع)؛
۳. قیام هنگام خواندن حمد و سوره و تسبیحات اربعه؛
۴. قیام بعد از رکوع.
از این اقسام قسم اول و دوم رکن نمازند، یعنی اگر عمدا و یا سهوا کم یا زیاد شوند، نماز باطل است. اما قسم سوم و چهارم از واجبات نماز است، یعنی اگر چنانچه سهوا کم و زیاد شوند نماز را باطل نمی کنند.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. إمام خمینی، توضیح المسائل، ج‌۱، ص۱۳۰.    
۲. مائده/سوره۵، آیه۶.    
۳. طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۳، ص۲۸۲.    
۴. نسا/سوره۴، آیه۱۰۲.    
۵. طباطبایی، سید محمدحسین، ترجمه تفسیر المیزان، ج۵، ص۳۵۴.    
۶. ملکی تبریزی، میرزا جواد، اسرار الصلوة، ج۱، ص۳۲۳.
۷. الاخلاق، ص۷۰.
۸. جمعه/سوره۶۲، آیه۱.    
۹. تغابن/سوره۶۴، آیه۱.    
۱۰. إمام خمینی، توضیح المسائل، ج‌۱، ص۵۳۱.    
۱۱. طباطبائی یزدی، سید محمد کاظم، عروة الوثقی، ج۲، ص۴۷۳.    


منبع

[ویرایش]
پایگاه موسسه فرهنگی و هنری نور راسخون، برگرفته از مقاله «قیام».    
پایگاه اطلاع رسانی حوزه، برگرفته از مقاله «انواع قیام در نماز».    


رده‌های این صفحه : احکام نماز | فقه | قیام




جعبه‌ابزار