قیاس اولویت

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



قیاس اولویت به معنای اقوی و اشدّ بودن «علّت» در « فرع » قیاس فقهی است.


توضیح

[ویرایش]

قیاس اولویت، قیاسی است که در آن از راه اقوی و اشد بودن وجود علت (مناط حکم اصل) در فرع، حکم اصل به فرع سرایت داده می‌شود و حکم آن استنباط می‌گردد. بنابراین، در مواردی که علت حکم اصل در فرع به صورتی قوی تر از اصل موجود باشد، حکم اصل نیز به طریق اولی بر فرع بار شده و به آن سرایت می‌کند.
برای مثال، در آیه «لا تقل لهما افّ»، از اف گفتن به پدر و مادر نهی شده، و از آن جا که ملاک و علت این نهی، بی احترامی و ایذا است که در اف گفتن وجود دارد، دلالت آن بر زدن آنها، قوی تر است، زیرا در زدن، ایذای بیشتری است؛ یعنی علت حکم که همان ایذا باشد در زدن به صورت قوی تر وجود دارد.

اختلاف در حجیت قیاس اولویت

[ویرایش]

هر چند در حجیت این نوع قیاس اختلاف وجود دارد، اما بیشتر فقها آن را حجت دانسته و از قیاس باطل استثنا کرده‌اند.
برخی از دانشمندان اصولی شیعه و اهل سنت همانند مرحوم « علامه حلی »، « محقق قمی » و « غزالی » آن را از باب حجیت ظهور لفظ نه از باب قیاس معتبر دانسته و از آن به «مفهوم موافق»، «لحن خطاب» و «فحوای خطاب» تعبیر نموده‌اند.

نکته

[ویرایش]

قیاس اولویت در جایی محقق است که دو شرط زیر حاصل باشد:
۱. حکم در اصل و فرع از یک سنخ باشد؛ برای مثال، اگر حکم در اصل، وجوب است، در فرع نیز وجوب باشد و اگر حرمت است، در فرع نیز چنین باشد و از نظر ایجاب و سلب نیز یکسان باشند؛
۲. ملاک حکم در فرع از ملاک حکم در اصل اقوی باشد.
[۵] اصول الفقه الاسلامی، زحیلی، وهبه، ج۱، ص۷۰۲.
[۶] الوجیز فی اصول الفقه، زحیلی، وهبه، ص۸۳.
[۷] منابع اجتهاد (از دیدگاه مذاهب اسلامی)، جناتی، محمد ابراهیم، ص۲۹۹.
[۸] اصول الفقه، زهیرالمالکی، محمد ابوالنور، ج۴، ص۴۲.
[۹] اصول الفقه، ابو زهره، محمد، ص۲۳۱.
[۱۰] قیاس و سیر تکوین آن در حقوق اسلام، اصغری، محمد، ص۲۳۷.
[۱۲] قوانین الاصول، میرزای قمی، ابوالقاسم بن محمد حسن، ج۲، ص۸۷.
[۱۳] شرح اصول فقه، محمدی، علی، ج۳، ص۳۹۲-۳۹۰.


پانویس

[ویرایش]
 
۱. انوار الاصول، مکارم شیرازی، ناصر، ج۲، ص۵۱۹.    
۲. مجاهد، محمد بن علی، مفاتیح الاصول، ص۶۵۹.    
۳. الفصول الغرویة فی الاصول الفقهیة، اصفهانی، محمد حسین، ص۳۸۶.    
۴. اصول الفقه، مظفر، محمد رضا، ج۲، ص۱۸۵-۱۸۴.    
۵. اصول الفقه الاسلامی، زحیلی، وهبه، ج۱، ص۷۰۲.
۶. الوجیز فی اصول الفقه، زحیلی، وهبه، ص۸۳.
۷. منابع اجتهاد (از دیدگاه مذاهب اسلامی)، جناتی، محمد ابراهیم، ص۲۹۹.
۸. اصول الفقه، زهیرالمالکی، محمد ابوالنور، ج۴، ص۴۲.
۹. اصول الفقه، ابو زهره، محمد، ص۲۳۱.
۱۰. قیاس و سیر تکوین آن در حقوق اسلام، اصغری، محمد، ص۲۳۷.
۱۱. قوانین الاصول، میرزای قمی، ابوالقاسم بن محمد حسن، ج۱، ص۴۷۱.    
۱۲. قوانین الاصول، میرزای قمی، ابوالقاسم بن محمد حسن، ج۲، ص۸۷.
۱۳. شرح اصول فقه، محمدی، علی، ج۳، ص۳۹۲-۳۹۰.


منبع

[ویرایش]

فرهنگ‌نامه اصول فقه، تدوین توسط مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی، ص۶۵۱، برگرفته از مقاله «قیاس اولویت».    

رده‌های این صفحه : قیاس




جعبه ابزار