قطع موضوعی طریقی

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



قطع ماخوذ در موضوع، به سبب طریق به واقع بودن آن را قطع موضوعی طریقی گویند.


تعریف

[ویرایش]

قطع موضوعی طریقی، مقابل قطع موضوعی وصفی بوده و عبارت است از قطعی که به سبب طریق به واقع بودنش در موضوع دلیل شرعی اخذ شده است.

بررسی قطع در موضوع حکم شرعی

[ویرایش]

قطعی که در موضوع حکم شرعی اخذ شده است به دو لحاظ قابل بررسی است:
۱. به لحاظ صفت بودن؛ ۲. به لحاظ طریق بودن. در نظر گرفتن خاصیت طریق بودن و کاشفیت به این معنا است که قطعی که در موضوع دلیل اخذ شده (موضوع به آن مقید گردیده) کاشف و آینه تمام نمای واقع است بی آن که در جهت کشف و نشان دادن واقع نقصی در آن تصور شود؛ به خلاف شک و ظن.

طریقه تشخیص قطع طریقیت

[ویرایش]

از دو راه می‌توان فهمید قطعی که در دلیل شرعی آمده است، طریقیت دارد:
۱. از راه تصریح خود شارع، مانند آن که بگوید: «اذا قطعت بخمریة شی ء یجب علیک الاجتناب»، آن گاه به دنبال این خطاب، تصریح کند که این قطع تنها به سبب طریق و کاشف بودنش، در موضوع لحاظ شده است؛
۲. از راه دلیل خارجی؛ برای مثال، شارع می‌گوید: «مقطوع الخمریة حرام»، ولی اجماع که یک دلیل خارجی است دلالت می‌کند بر این که قطع طریقیت دارد نه وصفیت.

فرق قطع طریقی با موضوعی طریقی

[ویرایش]

فرق میان قطع طریقی محض با قطع موضوعی طریقی این است که در قطع طریقی محض هیچ گونه التفاتی به قطع وجود ندارد و قطع در موضوع حکم اخذ نشده و در ترتب حکم بر موضوع دخالتی ندارد و تنها طریق دست رسی به حکم واقعی است؛ به خلاف قطع موضوعی طریقی که به آن التفات می‌شود و از این نظر که طریق به واقع است، در ترتب حکم بر موضوع دخالت دارد.

نکته

[ویرایش]

این که گفته شده امارات و اصول عملی، قائم مقام قطع موضوعی نمی‌شوند، منظور قطع موضوعی وصفی است، نه قطع موضوعی طریقی، که جای گزین می‌پذیرد، زیرا در ظاهر، موضوعی است، ولی در واقع طریقیت دارد.
[۴] محمدی، علی، شرح رسائل، ج۱، ص ۲۴-۲۳.
[۵] ملکی، حبیب الله، تلخیص الاصول، ص ۱۴۹-۱۴۷.
[۷] صدر، محمد باقر، جواهر الاصول، ص ۸۸-۸۷.


پانویس

[ویرایش]
 
۱. خویی، ابوالقاسم، مصباح الاصول، ج۲، ص۳۵.    
۲. سبحانی تبریزی، جعفر، المحصول فی علم الاصول، ج۳، ص۴۸.    
۳. مشکینی، علی، اصطلاحات الاصول، ص۲۲۲.    
۴. محمدی، علی، شرح رسائل، ج۱، ص ۲۴-۲۳.
۵. ملکی، حبیب الله، تلخیص الاصول، ص ۱۴۹-۱۴۷.
۶. انصاری، مرتضی بن محمد امین، فرائد الاصول، ج۱، ص۳۳.    
۷. صدر، محمد باقر، جواهر الاصول، ص ۸۸-۸۷.
۸. خویی، ابوالقاسم، مصباح الاصول، ج۲، ص۴۷.    


منبع

[ویرایش]

فرهنگ‌نامه اصول فقه، تدوین توسط مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی، ص۶۴۳، برگرفته از مقاله «قطع موضوعی طریقی».    

رده‌های این صفحه : قطع موضوعی




جعبه ابزار