قصص قرآن

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



قصص قرآن، داستان‌های عبرت آموز قرآنی از سرگذشت واقعی نیکان و پلیدان را می‌گویند.


تعریف

[ویرایش]

قصص (بفتح قاف و صاد) به معنای سر گذشت و تعقیب و نقل قصه است که در شکل مصدر و اسم هر دو آمده است. برخی آن را مفرد دانسته‌اند: مانند طبرسی در مجمع البیان که ذیل "آیه ۶۲ سوره بقره " گفته: قصص بمعنی قصه و سر گذشت است و در ذیل " آیه ۱۱۱ سوره یوسف " گفته: قصص خبری است که بعضی پشت سر بعضی باشد از اخبار گذشتگان.
اما برخی آن را جمع دانسته‌اند: مانند راغب که در مفردات گوید: القص به معنای دنبال کردن و تتبع اثر است؛ و قصص اخباری است پی جوئی و پیروی شده. وی همچنین قصاص را از همین لغت به معنای پی جوئی دم و خون خواهی و " قص" را به معنای اخبار پیگیری شده می‌داند.

وجه تسمیه

[ویرایش]

بدین سان، سر گذشت را از آن روی قصص و قصه گویند که گوینده آنرا تعقیب می‌کند و در دنبال آنست. در قرآن آمده است:
"فلما جاءه و قص علیه القصص قال لا تخف نجوت من القوم الظالمین"؛ چون موسی پیش شعیب آمد و سرگذشت خویش را حکایت کرد گفت نترس از قوم ستمکار نجات یافتی. و نیز آمده: "نحن نقص علیک احسن القصص" . بعضی قصص را در آیه مصدر گرفته و برخی گفته‌اند اسم بودنش بهتر است؛ یعنی ما بهترین سرگذشت را برای تو حکایت می‌کنیم.
در قرآن کریم از راه‌های متعددی برای هدایت بشر استفاده گردیده که داستان‌های قرآنی یکی از آن روش هاست، قصص قرآن از نمونه‌های اعجاز قران کریم است؛ زیرا داستان سرایی از زمان‌های بسیار قدیم در میان انسان‌ها رایج بوده و آدمی پیوسته شیفته شنیدن وخواندن داستان بوده است و چون داستان نکات آموزشی را به نحو غیر مستقیم بیان می‌دارد، از لحاظ روانشناسی تربیتی، از مهم‌ترین ومؤثرترین انواع آموزش به حساب می‌آید.
از این روی، در کتاب‌های آسمانی به ویژه قرآن به قصه و استفاده از آن برای ابلاغ پیام و اتمام حجت توجه شده است؛ زیرا قصه و داستان گویی یکی از مهم‌ترین ابزار کتاب‌های آسمانی برای انذار و تبشیر است.

اقسام قصه‌های قرآن

[ویرایش]

قصه‌های قرآن سه گونه‌اند:
۱. قصص انبیا ؛
۲. قصص دوران پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم ؛
۳. قصه‌های دربردارنده حوادث گذشته؛ مانند: قصه طالوت و جالوت ، قصه اصحاب کهف ، اصحاب سبت و….

مزایای تبلیغ براساس داستان گویی

[ویرایش]

مزایایی برای شیوه تبلیغ بر اساس داستان گویی شمرده شده از جمله:

← تاثیر غیر مستقیم


همانگونه که اشاره شد، امروزه در روانشناسی نیز ثابت گردیده که نصیحت غیر مستقیم اثرش بیش از پند و اندرزهای مستقیم است. از این روی، اگر اشتباهات شخصی به گونه غیر مستقیم به او فهمانده شود، بدون شک اثرش بسیار بیش تر از بیان مستقیم آن‌ها می‌باشد، هنر قصه نویسی و داستان گویی نیز همین مزیت را دارا می‌باشد و با تشویق یا تنبیه قهرمانان و بدکاران داستان بطور غیر مستقیم خواننده را به خوبی‌ها دعوت کرده و از بدی‌ها، متنفر می‌سازد.

← دوام و ماندگاری تاثیر


از مزایای دیگر بکارگیری داستان به عنوان ابزار کمک آموزشی این است که در به یاد ماندن طولانی مدت مطالب یادگیری شده در ذهن مخاطبان نقش موثری ایفا می‌کند؛ چرا که ثابت شده مطالبی که در قالب داستان در زمان کودکی شنیده شده‌اند و یا در طول حیات انسان به آنان تعلیم داده شده‌اند، بیش تر از مطالب علمی و فلسفی و پند و اندرزهایی که بدون استفاده از داستان به انسان تعلیم داده می‌شود، در اذهان جای می‌گیرد.

← الگو سازی


از مزایای دیگر قصه‌ها، نشان دادن الگوها و قهرمان هاست؛ زیرا همچنان که ثابت گردیده، انسان‌ها به طور خودآگاه یا ناخودآگاه گرایش به قهرمانان دارند و سعی می‌کنند همیشه از آن‌ها برای خود در زندگی شان الگویی مناسب ساخته و حرکات و افکار خود را مطابق افکار، اعمال و رفتار آنان تنظیم نمایند. تا جائی که وقتی انسانی نمی‌تواند الگوی مناسب و دلخواه خود را پیدا کند، به ناچار به الگوهای پست و بی ارزش رو می‌آورد، و چون عمل قهرمان سازی در قصه‌ها بیش تر امکان پذیر است در اکثر داستان‌ها وجود قهرمان چه خوب و چه بد نقش اصلی را ایفا می‌کند.

← افاده نفع عام و فراگیر


داستان برای همه افراد جامعه مفید است برخلاف دلیل‌های عقلی و مطالب علمی که تنها مورد استفاده افراد خاصی قرار می‌گیرد.
قرآن مجید نیز به عنوان یک کتاب هدایت ، که از هر راه مفیدی برای کمال و هدایت انسان استفاده می‌کند از ابزار قصه با نظر به ویژگی‌های یاد شده، غافل نبوده و توجه ویژه‌ای به این روش تربیتی نموده، فلذا با بیان قصه‌های گذشتگان به این امر مهم در عرصه هدایت توجه کرده و معارف و آموزه‌های الهی خود را با داستان برای عموم ناس بیان نموده است.
[۳] ابو زهره، محمد، ۱۸۹۸-۱۹۷۴م، معجزه بزرگ ،پژوهشی درعلوم قرآن، ص(۱۹۷-۲۷۱).
[۴] خرمشاهی، بهاء الدین، ۱۳۲۴ -، قرآن پژوهی (هفتادبحث وتحقیق قرآنی)، ص(۵۲-۵۵).
[۶] قرشی بنابی، علی اکبر، ۱۳۰۷ -، قاموس قرآن، ج۶، ص۱۱.


عناوین مرتبط

[ویرایش]

حکمت قصص قرآن ؛ خصایص قصص قرآن .

پانویس

[ویرایش]
 
۱. قصص/سوره۲۸، آیه۲۵.    
۲. یوسف/سوره۱۲، آیه۳.    
۳. ابو زهره، محمد، ۱۸۹۸-۱۹۷۴م، معجزه بزرگ ،پژوهشی درعلوم قرآن، ص(۱۹۷-۲۷۱).
۴. خرمشاهی، بهاء الدین، ۱۳۲۴ -، قرآن پژوهی (هفتادبحث وتحقیق قرآنی)، ص(۵۲-۵۵).
۵. حکیم، محمد باقر، ۱۳۱۸- ۱۳۸۲، علوم القرآن، ص(۳۵۳-۴۳۶).    
۶. قرشی بنابی، علی اکبر، ۱۳۰۷ -، قاموس قرآن، ج۶، ص۱۱.


منبع

[ویرایش]

فرهنگ‌نامه علوم قرآنی، برگرفته از مقاله «قصص قرآن».    



جعبه ابزار