قبیله حرب

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



حرب، قبیله‌ای بزرگ و مقتدر در عربستان‌سعودی بود.


معرفی اجمالی

[ویرایش]

سرزمین این قبیله از مَرظَهران در نزدیکی مکه تا ماورای قَصیم، به شکل زاویه‌ای که رأس آن در وادی حَمْضْ در مغرب مدینه است، امتداد دارد. طول این
منطقه ۱۰۰ ۱ کیلومتر و عرض آن بین صد تا سیصد کیلومتر است.
[۱] عاتق بلادی، نسب حرب، ج۱، ص۱۹۸، مکه ۱۳۹۹/۱۹۷۹.
این قلمرو بخشهایی از نجد و حجاز را در بردارد. جمعیت آن حدود چهارصد هزار تن است.
[۲] سلطان طریخم سرحانی، جامع انساب قبائل العرب، ج۱، ص۵۴، دوحه: دارالثقافة.

نیای این خاندان سعدبن سعدبن خولان ، و حرب یکی از پنج فرزند او بود. حرب نیز چهار فرزند داشت. با افزایش و گسترش نسلها، قبیله حرب نیز گسترده‌تر و قوی‌تر شد.
[۳] بن‌حائک، کتاب الأکلیل، ج۱، ص۳۹۲ـ۳۹۳، چاپ محمدبن علی أکوع، بغداد ۱۳۹۷/۱۹۷۷.
[۴] فؤاد حمزه، قلب جزیرة العرب، ج۱، ص۱۴۸ـ۱۴۹، ریاض ۱۳۸۸/۱۹۶۸.
[۵] قلب جزیرة العرب، ریاض ۱۳۸۸/۱۹۶۸.
[۶] عمررضا کحّاله، معجم قبائل العرب القدیمة و الحدیثة، ج۲، ص۲۹۶، بیروت ۱۴۰۲/۱۹۸۲.
[۷] عمررضا کحّاله، معجم قبائل العرب القدیمة و الحدیثة، ج۲، ص۸۱۱، بیروت ۱۴۰۲/۱۹۸۲.
[۸] عمررضا کحّاله، معجم قبائل العرب القدیمة و الحدیثة، ج۲، ص۸۲۸، بیروت ۱۴۰۲/۱۹۸۲.
[۹] عمررضا کحّاله، معجم قبائل العرب القدیمة و الحدیثة، ج۱، ص۱۰۹۰، بیروت ۱۴۰۲/۱۹۸۲.
[۱۰] عاتق بلادی، نسب حرب، ج۱، ص۴۵ـ۴۶، مکه ۱۳۹۹/۱۹۷۹.
[۱۱] عاتق بلادی، نسب حرب، ج۱، ص۵۶ـ۵۸، مکه ۱۳۹۹/۱۹۷۹.
[۱۲] عاتق بلادی، نسب حرب، ج۱، ص۸۴ـ ۱۰۶، مکه ۱۳۹۹/۱۹۷۹.
[۱۳] محمد سلیمان طیب، موسوعة القبائل العربیة، ج۴، ص۸۱۵، قاهره ۱۴۲۱/۲۰۰۱.
[۱۴] محمد سلیمان طیب، موسوعة القبائل العربیة، ج۴، ص۸۱۸ـ۸۲۳، قاهره ۱۴۲۱/۲۰۰۱.
[۱۵] محمد سلیمان طیب، موسوعة القبائل العربیة، ج۴، ص۸۲۸ـ ۸۲۹، قاهره ۱۴۲۱/۲۰۰۱.
[۱۶] محمد سلیمان طیب، موسوعة القبائل العربیة، ج۴، ص۸۳۹ـ۸۴۳، قاهره ۱۴۲۱/۲۰۰۱.
[۱۷] محمد سلیمان طیب، موسوعة القبائل العربیة، ج۴، ص۸۵۲ـ ۸۵۳، قاهره ۱۴۲۱/۲۰۰۱.
[۱۸] عباس عزاوی، عشائر العراق، ج۱، ص۳۰۹ـ۳۱۰، بغداد ۱۹۳۷ـ۱۹۵۶، چاپ افست قم ۱۳۷۰ش.


پیشینه

[ویرایش]

سرزمین اصلی این قبیله نخست در اطراف صَعْدَه در یمن بود.
[۱۹] عاتق بلادی، نسب حرب، ج۱، ص۳۳، مکه ۱۳۹۹/۱۹۷۹.
جنگهای خونین خانوادگی بین سعد بن سعد و ربیعة بن سعد ، بنی‌حرب را به سوی حجاز راند و آن‌ها در عَرَج و فَرعْ و اطراف آن مستقر شدند.
[۲۰] عاتق بلادی، نسب حرب، ج۱، ص۱۱۸، مکه ۱۳۹۹/۱۹۷۹.
محدوده آن‌ها به ‌تدریج گسترش یافت. عده‌ای از آنان در وادی رُمَّه و وادی لِیث ساکن شدند و در منطقه میان خیبر و مدینه با قبایل بَلّی و جُهَینَه هم‌ جوار بودند.
[۲۱] ابن‌حائک، صفة جزیرةالعرب، ج۱، ص۲۴۴، چاپ محمدبن علی أکوع، صنعا ۱۴۰۳/۱۹۸۳.
[۲۲] عاتق بلادی، نسب حرب، ج۱، ص۴۲، مکه ۱۳۹۹/۱۹۷۹.
[۲۳] عاتق بلادی، نسب حرب، ج۱، ص۷۸، مکه ۱۳۹۹/۱۹۷۹.
[۲۴] عاتق بلادی، نسب حرب، ج۱، ص۸۴، مکه ۱۳۹۹/۱۹۷۹.
[۲۵] عاتق بلادی، نسب حرب، ج۱، ص۲۱۵، مکه ۱۳۹۹/۱۹۷۹.
بخشی از آنان نیز به عراق رفتند و اکنون برخی از رؤسای این قبیله در عراق و برخی در حجاز هستند.
[۲۶] سلطان طریخم سرحانی، جامع انساب قبائل العرب، ج۱، ص۵۵، دوحه: دارالثقافة.


← چشمه‌های فراوان


چشمه‌های فراوان بین مرظهران و مدینه ــ که هر یک می‌توانست آب حدود چهارصد تن را تأمین کند و چاههای متعدد موجود در منطقه، نیز امکان صید ماهی از دریای سرخ و مهم‌تر از همه کثرت حاجیانی که بین مکه و مدینه رفت و آمد می‌کردند و احتیاج به وسیله نقلیه‌ای چون شتر داشتند، سبب شد که این منطقه، قبیله حرب را، که پرورش‌دهندگان شتر بودند، به خود جذب کند.
[۲۷] عاتق بلادی، نسب حرب، ج۱، ص۲۲۷ـ۲۲۹، مکه ۱۳۹۹/۱۹۷۹.
به‌رغم سرکشیها و شورشهای این قبیله و نا امن کردن منطقه، که موجب درگیریهای مستمر شریفهای مکه با آن‌ها می‌شد،
[۲۸] محمد سلیمان طیب، ج۴، ص۸۸۶ـ ۸۸۹ محمد سلیمان طیب، ج ۴، ص ۸۹۷، محمد سلیمان طیب، موسوعة القبائل العربیة، قاهره ۱۴۲۱/۲۰۰۱.
[۲۹] محمد سلیمان طیب، ج ۴، ص ۸۹۴ ۸۸۹ محمد سلیمان طیب، ج ۴، ص ۸۹۷، محمد سلیمان طیب، موسوعة القبائل العربیة، قاهره ۱۴۲۱/۲۰۰۱.
[۳۰] احمد سباعی، تاریخ مکة: دراسات فی السیاسة و العلم و الاجتماع و العمران، ج۲، ص۳۶۹ـ۳۷۰، مکه ۱۴۲۰/ ۱۹۹۹.
[۳۱] احمد سباعی، تاریخ مکة: دراسات فی السیاسة و العلم و الاجتماع و العمران، ج۲، ص۳۹۳ـ۳۹۴، مکه ۱۴۲۰/ ۱۹۹۹.
[۳۲] احمد سباعی، تاریخ مکة: دراسات فی السیاسة و العلم و الاجتماع و العمران، ج۲، ص۴۴۱ـ۴۴۴، مکه ۱۴۲۰/ ۱۹۹۹.


← حراست و امنیت و حمل و نقل حاجیان


مسئولیت حراست و امنیت و حمل و نقل حاجیان نیز برعهده این قبیله گذاشته شد. هریک از شیوخ این قبیله از پنج تا شصت شتر داشتند و برای حمل هر مسافر از جده تا مکه چهار لیره طلا و از مکه تا مدینه هفت لیره طلا می‌گرفتند. آنان با درآمد کلانی که داشته‌اند، بیش از نُه قرن در این ناحیه زندگی کرده و به آبادانی آن پرداخته و برای تعلیم قرآن و نشر اسلام ، مساجدی در عُسْفان، غُران، خلیص، خوار، قُدَید، وادی فُرُع و وادی‌الصَفراء ساخته‌اند
[۳۳] عاتق بلادی، نسب حرب، ج۱، ص۲۲۷ـ۲۲۹، مکه ۱۳۹۹/۱۹۷۹.
و برای دفاع از سرزمین، قلعه‌های بَدر، حَمرا، خِیف و بئرعباس را بنا کرده‌اند.
[۳۴] احمد سباعی، تاریخ مکة: دراسات فی السیاسة و العلم و الاجتماع و العمران، ج۲، ص۵۳۱ـ ۵۳۲، مکه ۱۴۲۰/ ۱۹۹۹.


← سیل مهیب


در ۱۰۸۹، سیلی مهیب در اطراف مدینه، که محل سکونت قبایل حرب بود، خسارات جانی و مالی فراوانی به بار آورد.
[۳۵] عبدالملک ‌بن حسین عصامی مکی، سمط النجوم العوالی فی انباء الاوائل و التوالی، ج۴، ص۵۲۹ـ۵۳۰، قاهره ۱۳۸۰.
در ۱۲۲۶ که محمدعلی پاشا، والی مصر، با لشکری به فرماندهی فرزندش ینبع را اشغال کرد، سعودبن عبدالعزیر ، حاکم نجد ، به یاری افراد قبیله حرب، سپاهیان محمدعلی پاشا را شکست داد.
[۳۶] عبدالملک ‌بن حسین عصامی مکی، سمط النجوم العوالی فی انباء الاوائل و التوالی، ج۱، ص۱۵۶ـ ۱۵۷، قاهره ۱۳۸۰.
قبیله حرب افراد جنگجویی بودند و در انقلاب اعراب برضد عثمانیان نقش مهمی ایفا کردند.
[۳۷] عاتق بلادی، نسب حرب، ج۱، ص۱۴۶، مکه ۱۳۹۹/۱۹۷۹.


← تاثیرات جنگ جهانی‌دوم


پس ‌از جنگ جهانی‌دوم، اوضاع اقتصادی ـ اجتماعی در عربستان دگرگون شد که بر روی افراد قبیله حرب نیز تأثیر مستقیم گذاشت. برخی از دلایل این دگرگونی عبارت بودند از: خشکسالی که کشاورزی این منطقه را بسیار تضعیف کرد؛ استفاده از وسایل نقلیه موتوری به جای شتر ، که خسارات مالی بسیاری به شترداران وارد کرد؛ روی آوردن اهالی منطقه به تعمیر خودرو به جای کشاورزی و دامداری ؛ تورم و گرانی سبب شد برخی مواد غذایی یافت نشود و گاه اوضاع به‌ قدری وخیم می‌شد که دولت تازه تأسیس عربستان‌ سعودی مواد غذایی و پوشاک به روستاها می‌فرستاد. اما نهضت سوادآموزی و کشاورزی از ۱۳۳۰ش فعالیتش را آغاز کرد و اکنون در میان قبیله حرب، تعداد زیادی پزشک ، افسر ، آموزگار و اهل قلم از خود اهالی وجود دارد.
[۳۸] محمد سلیمان طیب، موسوعة القبائل العربیة، ج۴، ص۹۷۵ـ۹۷۶، قاهره ۱۴۲۱/۲۰۰۱.
[۳۹] عاتق بلادی، نسب حرب، ج۱، ص۲۳۰ـ۲۳۱، مکه ۱۳۹۹/۱۹۷۹.


فهرست منابع

[ویرایش]

(۱) ابن‌حائک، صفة جزیرةالعرب، چاپ محمدبن علی أکوع، صنعا ۱۴۰۳/۱۹۸۳.
(۲) بن‌حائک، کتاب الأکلیل، چاپ محمدبن علی أکوع، بغداد ۱۳۹۷/۱۹۷۷.
(۳) عاتق بلادی، نسب حرب، مکه ۱۳۹۹/۱۹۷۹.
(۴) احمد سباعی، تاریخ مکة: دراسات فی السیاسة و العلم و الاجتماع و العمران، مکه ۱۴۲۰/ ۱۹۹۹.
(۵) سلطان طریخم سرحانی، جامع انساب قبائل العرب، دوحه: دارالثقافة.
(۶) ایوب صبری‌ پاشا، مرآة جزیرة العرب، ترجمة و تعلیق احمد فؤاد متولّی و صفصافی احمد مرسی، قاهره ۱۴۱۹/۱۹۹۹.
(۷) عثمان‌ بن عبداللّه، عنوان المجد فی تاریخ النجد، ریاض: مکتبة الریاض الحدیثة.
(۸) عباس عزاوی، عشائر العراق، بغداد ۱۹۳۷ـ۱۹۵۶، چاپ افست قم ۱۳۷۰ش.
(۹) عبدالملک ‌بن حسین عصامی مکی، سمط النجوم العوالی فی انباء الاوائل و التوالی، قاهره ۱۳۸۰.
(۱۰) فؤاد حمزه، قلب جزیرة العرب، ریاض ۱۳۸۸/۱۹۶۸.
(۱۱) عمررضا کحّاله، معجم قبائل العرب القدیمة و الحدیثة، بیروت ۱۴۰۲/۱۹۸۲.
(۱۲) محمد سلیمان طیب، موسوعة القبائل العربیة، قاهره ۱۴۲۱/۲۰۰۱.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. عاتق بلادی، نسب حرب، ج۱، ص۱۹۸، مکه ۱۳۹۹/۱۹۷۹.
۲. سلطان طریخم سرحانی، جامع انساب قبائل العرب، ج۱، ص۵۴، دوحه: دارالثقافة.
۳. بن‌حائک، کتاب الأکلیل، ج۱، ص۳۹۲ـ۳۹۳، چاپ محمدبن علی أکوع، بغداد ۱۳۹۷/۱۹۷۷.
۴. فؤاد حمزه، قلب جزیرة العرب، ج۱، ص۱۴۸ـ۱۴۹، ریاض ۱۳۸۸/۱۹۶۸.
۵. قلب جزیرة العرب، ریاض ۱۳۸۸/۱۹۶۸.
۶. عمررضا کحّاله، معجم قبائل العرب القدیمة و الحدیثة، ج۲، ص۲۹۶، بیروت ۱۴۰۲/۱۹۸۲.
۷. عمررضا کحّاله، معجم قبائل العرب القدیمة و الحدیثة، ج۲، ص۸۱۱، بیروت ۱۴۰۲/۱۹۸۲.
۸. عمررضا کحّاله، معجم قبائل العرب القدیمة و الحدیثة، ج۲، ص۸۲۸، بیروت ۱۴۰۲/۱۹۸۲.
۹. عمررضا کحّاله، معجم قبائل العرب القدیمة و الحدیثة، ج۱، ص۱۰۹۰، بیروت ۱۴۰۲/۱۹۸۲.
۱۰. عاتق بلادی، نسب حرب، ج۱، ص۴۵ـ۴۶، مکه ۱۳۹۹/۱۹۷۹.
۱۱. عاتق بلادی، نسب حرب، ج۱، ص۵۶ـ۵۸، مکه ۱۳۹۹/۱۹۷۹.
۱۲. عاتق بلادی، نسب حرب، ج۱، ص۸۴ـ ۱۰۶، مکه ۱۳۹۹/۱۹۷۹.
۱۳. محمد سلیمان طیب، موسوعة القبائل العربیة، ج۴، ص۸۱۵، قاهره ۱۴۲۱/۲۰۰۱.
۱۴. محمد سلیمان طیب، موسوعة القبائل العربیة، ج۴، ص۸۱۸ـ۸۲۳، قاهره ۱۴۲۱/۲۰۰۱.
۱۵. محمد سلیمان طیب، موسوعة القبائل العربیة، ج۴، ص۸۲۸ـ ۸۲۹، قاهره ۱۴۲۱/۲۰۰۱.
۱۶. محمد سلیمان طیب، موسوعة القبائل العربیة، ج۴، ص۸۳۹ـ۸۴۳، قاهره ۱۴۲۱/۲۰۰۱.
۱۷. محمد سلیمان طیب، موسوعة القبائل العربیة، ج۴، ص۸۵۲ـ ۸۵۳، قاهره ۱۴۲۱/۲۰۰۱.
۱۸. عباس عزاوی، عشائر العراق، ج۱، ص۳۰۹ـ۳۱۰، بغداد ۱۹۳۷ـ۱۹۵۶، چاپ افست قم ۱۳۷۰ش.
۱۹. عاتق بلادی، نسب حرب، ج۱، ص۳۳، مکه ۱۳۹۹/۱۹۷۹.
۲۰. عاتق بلادی، نسب حرب، ج۱، ص۱۱۸، مکه ۱۳۹۹/۱۹۷۹.
۲۱. ابن‌حائک، صفة جزیرةالعرب، ج۱، ص۲۴۴، چاپ محمدبن علی أکوع، صنعا ۱۴۰۳/۱۹۸۳.
۲۲. عاتق بلادی، نسب حرب، ج۱، ص۴۲، مکه ۱۳۹۹/۱۹۷۹.
۲۳. عاتق بلادی، نسب حرب، ج۱، ص۷۸، مکه ۱۳۹۹/۱۹۷۹.
۲۴. عاتق بلادی، نسب حرب، ج۱، ص۸۴، مکه ۱۳۹۹/۱۹۷۹.
۲۵. عاتق بلادی، نسب حرب، ج۱، ص۲۱۵، مکه ۱۳۹۹/۱۹۷۹.
۲۶. سلطان طریخم سرحانی، جامع انساب قبائل العرب، ج۱، ص۵۵، دوحه: دارالثقافة.
۲۷. عاتق بلادی، نسب حرب، ج۱، ص۲۲۷ـ۲۲۹، مکه ۱۳۹۹/۱۹۷۹.
۲۸. محمد سلیمان طیب، ج۴، ص۸۸۶ـ ۸۸۹ محمد سلیمان طیب، ج ۴، ص ۸۹۷، محمد سلیمان طیب، موسوعة القبائل العربیة، قاهره ۱۴۲۱/۲۰۰۱.
۲۹. محمد سلیمان طیب، ج ۴، ص ۸۹۴ ۸۸۹ محمد سلیمان طیب، ج ۴، ص ۸۹۷، محمد سلیمان طیب، موسوعة القبائل العربیة، قاهره ۱۴۲۱/۲۰۰۱.
۳۰. احمد سباعی، تاریخ مکة: دراسات فی السیاسة و العلم و الاجتماع و العمران، ج۲، ص۳۶۹ـ۳۷۰، مکه ۱۴۲۰/ ۱۹۹۹.
۳۱. احمد سباعی، تاریخ مکة: دراسات فی السیاسة و العلم و الاجتماع و العمران، ج۲، ص۳۹۳ـ۳۹۴، مکه ۱۴۲۰/ ۱۹۹۹.
۳۲. احمد سباعی، تاریخ مکة: دراسات فی السیاسة و العلم و الاجتماع و العمران، ج۲، ص۴۴۱ـ۴۴۴، مکه ۱۴۲۰/ ۱۹۹۹.
۳۳. عاتق بلادی، نسب حرب، ج۱، ص۲۲۷ـ۲۲۹، مکه ۱۳۹۹/۱۹۷۹.
۳۴. احمد سباعی، تاریخ مکة: دراسات فی السیاسة و العلم و الاجتماع و العمران، ج۲، ص۵۳۱ـ ۵۳۲، مکه ۱۴۲۰/ ۱۹۹۹.
۳۵. عبدالملک ‌بن حسین عصامی مکی، سمط النجوم العوالی فی انباء الاوائل و التوالی، ج۴، ص۵۲۹ـ۵۳۰، قاهره ۱۳۸۰.
۳۶. عبدالملک ‌بن حسین عصامی مکی، سمط النجوم العوالی فی انباء الاوائل و التوالی، ج۱، ص۱۵۶ـ ۱۵۷، قاهره ۱۳۸۰.
۳۷. عاتق بلادی، نسب حرب، ج۱، ص۱۴۶، مکه ۱۳۹۹/۱۹۷۹.
۳۸. محمد سلیمان طیب، موسوعة القبائل العربیة، ج۴، ص۹۷۵ـ۹۷۶، قاهره ۱۴۲۱/۲۰۰۱.
۳۹. عاتق بلادی، نسب حرب، ج۱، ص۲۳۰ـ۲۳۱، مکه ۱۳۹۹/۱۹۷۹.


منبع

[ویرایش]

دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «حرب»، شماره ۶۰۰۸.    

رده‌های این صفحه : مقالات دانشنامه جهان اسلام




جعبه ابزار