قبلهذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



قبله، مکانی که در نماز به طرف آن مکان رو می‌کنند. تعیین مسجد‌الحرام و یا کعبه به عنوان قبله، حق و از جانب پروردگار است. خانه‌ کعبه که در مکه معظمه می‌باشد قبله است و باید روبروی آن نماز خواند ولی کسی که دور است اگر طوری بایستد که بگویند رو به قبله نماز می‌خواند کافی است. کارهای دیگری مانند سربریدن حیوانات باید رو به قبله انجام گیرد.


مفهوم‌شناسی قبله

[ویرایش]

استقبال و القبلة هر دو از یک ریشه هستند. استقبال الشیء یعنی محاذی و روبروی چیزی قرارگرفتن و استقبال القبلة یعنی رو به قبله قرارگرفتن. کلمه القبله در اصل اسم است برای حالت شخصی که به چیزی رو کرده است اما در عرف اسم شده است برای مکانی که در نماز به طرف آن مکان رو می‌کنند.
در اصطلاح هم استقبال القبله به همان معنای عرفی است یعنی رو به خانه خدا قرارگرفتن. نکته مهمی که وجود دارد این است كه مراد از قبله ساختمان کعبه معظمه نیست بلکه منظور مکان کعبه و فضای بالای آن است تا آسمان. استقبال در فقه مستقلاً مورد بحث قرار نمی‌گیرد بلکه همواره در ضمن بحث از امور دیگر در صورت ارتباط با آنها به آن پرداخته می‌شود.

موارد استقبال

[ویرایش]

آثاری که بر آن مترتب می‌شود نسبت به اعمال مختلف یکسان نیست. تفاوت این آثار باعث شده استقبال در رابطه با امور گوناگون احکام متضادی داشته باشد. تفاوت این احکام به اندازه‌ای است که از وجوب تا حرمت را شامل می‌شود.
تمام شئون و افعال انسان مورد توجه و نظر شارع مقدس قرار گرفته و از آن میان هر چه که برای رسیدن به رشد و سعادت حقیقی او لازم بوده [[|واجب]] گردیده و از خطرات و انحرافات پرهیز داده شده است. هر یک از اعمال انسان به گونه‌های مختلف قابل انجامند اما همه آنها از نظر دارا بودن اثر مطلوب یکسان نیستند. از این رو هر عمل دارای آداب و شرایط مخصوص به خود است که اگر رعایت نشوند عمل مورد نظر بی‌اثر خواهد بود یا اثر بخشي کمتری خواهد داشت. عنوان مورد بحث ما از اموری است که بود و نبود آن در برخی از اعمال تأثیر به‌سزایی دارد. تفصیل این موارد به شرح زیر است:

← واجب


مواردی که استقبال در آنها واجب است:
۱- در تمام نمازهای واجب و مستحب مگر نمازهای مستحبی که در حال حرکت خوانده می‌شود.
۲- برخی از توابع نماز مانند نماز احتیاط یا قضای سجده یا تشهد فراموش شده.
۳- رو به قبله‌بودن برای محتضر در حال احتضار.
۴- رو به قبله‌گذاردن میت هنگام دفن.
۵- رو به قبله‌کردن حیوان هنگام ذبح یا نحر.

← مستحب


مواردی که استقبال در آنها مستحب است:
هنگام قرائت قرآن ، هنگام دعا ، هنگام ذکر، هنگام تعقیب نماز، هنگام ایراد دعوی نزد حاکم، هنگام سجده شکر ، هنگام سجده واجب یا مستحب قرآن، هنگام وضو گرفتن، هنگام نشستن و غیره.

← مکروه


مواردی که استقبال مکروه است:
هنگام پوشیدن شلوار، هنگام جماع ، در هر حالی که رو به قبله بودن بی‌احترامی باشد.

← حرام


موردی که استقبال در آن حرام است:
هنگام تخلی که علاوه بر استقبال، استدبار هم حرام است. کیفیت استقبال هم در موارد مختلف یکسان نیست. برای شخص ایستاده و نشسته استقبال یک صورت دارد و آن رو به قبله‌بودن جلوی بدن اوست اما برای خوابیده به یک صورت نیست. کسی که خوابیده نماز می‌خواند باید روی دست راست بخوابد و جلوی بدن او رو به قبله باشد و اگر نمی‌تواند باید به همین صورت بر روی دست چپ بخوابد و اگر به این صورت هم نمی‌تواند باید به پشت بخوابد و پاهایش رو به قبله باشد به گونه‌ای که اگر بنشیند رو به قبله باشد.
استقبال شخص محتضر با میت هم یکسان نیست. محتضر باید پاهایش رو به قبله باشد اما میت را باید بر روی دست راست رو به قبله بخوابانند. علاوه بر این وقتی که می‌خواهند بر میت نماز بخوانند سر میت باید به طرف راست قبله و پاهایش به طرف چپ قبله باشد. نکته عامی که درباره نحوه استقبال وجود دارد این است که استقبال عرفی کافی است و لازم نیست با دقت بسیار همراه باشد برای کسی که در مسجدالحرام نماز می‌خواند استقبال عرفی به این است که دقیقاً رو به کعبه باشد اما برای کسی که در کشور دیگری است همین قدر که بگویند رو به قبله است کافی است.

جهت قبله

[ویرایش]

«و من حیث خرجت فولّ وجهک شطر المسجد الحرام و انّه للحقّ من ربّک و ما الله بغافل عمّا تعملون؛ [۱]از هر کجا (و از هر شهر و نقطه‌ای) خارج شدن (به هنگام نماز) روی خود را به جانب مسجد الحرام کن. این فرمان دستور حقی است از طرف پروردگار تو، و خداوند از کردار شما غافل نیست.»
در آیه فوق تغییر قبله و لزوم و توجه به کعبه تکرار شده و به عنوان یک فرمان مذکور و یک امر حق از طرف پروردگار معرفی گردیده است و در آیه بعدش برای سومین بار روی این مساله تکیه شده است. این تاکیدات پی در پی همگی حاکی از این حقیقت است که مساله تغییر قبله و نسخ این حکم در میان مسلمانان گران و سنگین و در میان دشمنان لجوج دست‌آویزی برای سمپاشی بود.

← پیام‌ها و نکته‌ها


۱ـ تغییر قبله موجب کوتاه‌شدن زبان مخالفان.
۲ـ تغییر قبله یک نوع تربیت و تکامل نعمت پروردگار بود.
۳ـ تغییر قبله سبب شد که مسلمانان با انضباط اسلامی آشنا شوند و از تقلید و تعصب دور گردند و هدایت یابند.
۴ـ تغییر قبله همزمان با تشکیل حکومت اسلامی بعد از هجرت پیامبر (صلّی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم) بود.
۵ـ تغییر قبله و نماز خواندن به سوی مسجد الحرام، زمینه‌ اتمام نعمت خدا بر مؤمنان.
۶ـ تغییر قبله باعث شد که مسلمانان متوجه قدیمی‌ترین خانه‌ توحید شدند و به این ترتیب یک مرحله‌ تکامل و تربیت تحقق یافت.

کعبه، قبله‌ مسلمانان

[ویرایش]

قبله‌بودن مسجد الحرام و یا کعبه جلوه‌ای از ربوبیت الهی.
کفایت جهت قبله به هنگام نماز.
نظارت دقیق و همه جانبه خداوند نسبت به اعمال انسان.
تهدید خداوند نسبت به متخلّفین از پیروی پیامبر (صلّی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم)در مورد قبله.
تعیین مسجد الحرام و یا کعبه به عنوان قبله، حق و از جانب پروردگار است. [۲]
مسلمانان هر جا که باشند هنگام اقامه نماز باید مسجد الحرام و یا کعبه را قبله قرار دهند.
تغییر قبله از مسجد‌الاقصی به مسجد‌الحرام از نقاط عطف تاریخ صدر اسلام است.
تغییر قبله و نماز خواندن به سوی مسجد الحرام زمینه‌ هدایت مؤمنان.
خانه‌ کعبه که در مکه معظمه می‌باشد قبله است و باید روبروی آن نماز خواند ولی کسی که دور است اگر طوری بایستد که بگویند رو به قبله نماز می‌خواند کافی است.
کارهای دیگری مانند سر بریدن حیوانات باید رو به قبله انجام گیرد.
مسلمانان باید در عبادت رو به کعبه کنند حتی در کارهایی همچون خواب، خوراک، هنگام وضو گرفتن وغیره.

منبع

[ویرایش]
سایت پژوهه.    
سایت اندیشه قم، برگرفته از مقاله «جهت قبله هنگام نماز»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۵/۱۰/۲۱.    


رده‌های این صفحه : احکام نماز | فقه | قبله | نماز




جعبه‌ابزار