فضایل آدم (قرآن)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



فضايل حضرت آدم علیه‌السلام که در قرآن کریم ذکر شده است عبارتند از:


برترى بر ملائكه‌

[ویرایش]

آدم علیه‌السلام، موجودى برتر از ملائکه:
۱. «و علّم ءادم الأسماء كلّها ثمّ عرضهم على الملئكة فقال أنبئونى بأسماء هؤلاء إن كنتم صدقين‌• قالوا سبحنك لاعلم لنا إلّاما علّمتنا ...؛ سپس علم اسماء (علم اسرار آفرينش و نامگذاري موجودات) را همگي به آدم آموخت بعد آنها را به فرشتگان عرضه داشت و فرمود اگر راست مي‌گوئيد اسامي اينها را برشماريد!فرشتگان عرض كردند: منزهي تو!، ما چيزي جز آنچه به ما تعليم داده‌ اي، نمي‌دانيم ....»
۲. «قال يا ءادم أنبئهم بأسمائهم فلمّا أنبأهم بأسمائهم قال ألم أقل لكم إنّى أعلم غيب السّموت و الأرض ...؛فرمود اي آدم آنها را از (اسامي و اسرار) اين موجودات آگاه كن، هنگامي كه آنها را آگاه كرد خداوند فرمود: نگفتم من غيب آسمانها و زمين را ميدانم....»آگاهى بيش‌تر و فراتر آدم علیه‌السلام، نشانه برترى او بر ملائكه است.
۳. «و إذ قلنا للملئكة اسجدوا لأدم ...؛و هنگامي كه به فرشتگان گفتيم براي آدم سجده كنيد....»
۴. «و لقد خلقنكم ثمّ صوّرنكم ثمّ قلنا للملئكة اسجدوا لأدم ...؛ما شما را آفريديم سپس صورت بندي كرديم سپس به فرشتگان گفتيم براي آدم سجده كنيد....»
۵. «فإذا سوّيته و نفخت فيه من روحى فقعوا له سجدين‌• فسجد الملئكة كلّهم أجمعون؛هنگامي كه كار آنرا بپايان رسانيدم و در او از روح خود (يك روح شايسته و بزرگ) دميدم همگي براي او سجده كنيد.فرشتگان همگي و بدون استثناء سجده كردند.»
۶. «و إذ قلنا للملئكة اسجدوا لأدم فسجدوا ...؛ به ياد آوريد زماني را كه به فرشتگان گفتيم براي آدم سجده كنيد، آنها همگي سجده كردند....»
۷. «إذ قال ربّك للملئكة إنّى خلق بشرا من طين‌• فإذا سوّيته و نفخت فيه من‌ روحى فقعوا له سجدين‌• فسجد الملئكة كلّهم أجمعون؛به خاطر بياور هنگامي را كه پروردگارت به ملائكه گفت: من بشري را از گل مي‌آفرينم.هنگامي كه آن را نظام بخشيدم و از روح خودم در آن دميدم براي او سجده كنيد. در آن هنگام همه فرشتگان سجده كردند.» فرمان خدا به ملائكه براى سجده بر آدم علیه‌السلام بيان‌گر منزلت برتر او است.

← راز برتری بر ملائکه


آگاهی بيش‌تر و فراتر آدم علیه‌السلام، راز برترى او بر فرشتگان:
«وعلّم ءادم الأسماء كلّها ثمّ عرضهم على الملئكة فقال أنبونى بأسماء هؤلاء إن كنتم صدقين؛سپس علم اسماء (علم اسرار آفرينش و نامگذاري موجودات) را همگي به آدم آموخت بعد آنها را به فرشتگان عرضه داشت و فرمود اگر راست مي‌گوئيد اسامي اينها را برشماريد!»

برترى بر همسر

[ویرایش]

آدم علیه‌السلام داراى شخصيّتى برجسته‌تر از همسرش حوّا:
۱. «و قلنا يا ءادم اسكن أنت و زوجك الجنّة ...؛و گفتيم اي آدم تو با همسرت در بهشت سكونت كن....»از اين‌كه حضرت آدم علیه‌السلام در خطاب‌ها و تكليف‌هاى مشترك بين او و همسرش مورد خطاب قرار گرفته، برمى‌آيد كه او از حوّا برتر است.
۲. «و يا ءادم اسكن أنت و زوجك الجنّة ...؛و اي آدم تو و همسرت در بهشت ساكن شويد ....»
۳. «فقلنا يا ءادم إنّ هذا عدوّ لك و لزوجك ...؛گفتيم: اي آدم اين دشمن تو و همسر تو است....»

برگزيدگى‌

[ویرایش]

آدم علیه‌السلام برگزیده خدا:
۱. «إنّ اللَّه اصطفى‌ ءادم ...؛خداوند، آدم برتري داد....»
۲.«ثمّ اجتبه ربّه ...؛سپس پروردگارش او را برگزيد ....»

تضرّع‌

[ویرایش]

تضرّع آدم علیه‌السلام در پيشگاه خدا به دليل ستم به نفس:
«قالا ربّنا ظلمنا أنفسنا و إن لم تغفرلنا و ترحمنا لنكوننّ من الخسرين؛گفتند: پروردگارا! ما به خويشتن ستم كرديم و اگر ما را نبخشي و بر ما رحم نكني از زيانكاران خواهيم بود.»

تكامل‌

[ویرایش]

راه يافتن آدم علیه‌السلام به تکامل و تعالی پس از آمرزش:
«ثمّ اجتبه ربّه فتاب عليه وهدى‌؛سپس پروردگارش او را برگزيد و توبه‌ اش را پذيرفت، و هدايتش ‌ كرد.»
در آيه پيشين آمده كه آدم علیه‌السلام در پى نافرمانى، از رشد و كمال و بازماند «غوى». فعل «هدى» در اين آيه دلالت مى‌كند كه خداوند آثار آن گمراهى را از ميان برد و راه كمال را به او نشان داد.

تكريم‌

[ویرایش]

تکریم آدم علیه‌السلام از سوى خدا:
۱. «و إذ قلنا للملئكة اسجدوا لأدم فسجدوا ...؛و هنگامي كه به فرشتگان گفتيم براي آدم سجده و خضوع كنيد، همگي سجده كردند....» امر خداوند به ملائكه براى سجده بر آدم علیه‌السلام طبق فرموده امام رضا علیه‌السلام نشانه تكريم او است.
۲. «و لقد خلقنكم ثمّ صوّرنكم ثمّ قلنا للملئكة اسجدوا لأدم ...؛ما شما را آفريديم سپس صورت بندي كرديم سپس به فرشتگان گفتيم براي آدم سجده كنيد....»
۳. «و إذ قال ربّك للملئكة إنّى خلق بشرا ...• ... فقعوا له سجدين‌• فسجد الملئكة ...؛بخاطر بياور هنگامي كه پروردگارت به فرشتگان گفت من بشر خلق مي‌كنم... در او از روح خود (يك روح شايسته و بزرگ) دميدم همگي براي او سجده كنيد.فرشتگان سجده كردند....»
۴. «و إذ قلنا للملئكة اسجدوا لأدم ...؛ به ياد آوريد زماني را كه به فرشتگان گفتيم براي آدم سجده كنيد....»
۵. «قال أرءيتك هذا الّذى كرّمت علىّ ...؛(سپس) گفت اين كسي را كه بر من ترجيح داده‌ اي....»
۶. «إذ قال ربّك للملئكة إنّى خلق بشرا ...• ... فقعوا له سجدين؛به خاطر بياور هنگامي را كه پروردگارت به ملائكه گفت: من بشري مي‌آفرينم... و از روح خودم در آن دميدم براي او سجده كنيد. »

← آثار تكريم حضرت آدم


••• تكريم آدم علیه‌السلام از سوى خدا مورد اعتراض ابلیس:
«قال أرءيتك هذا الَّذى كرَّمت علىَّ لئن‌ أخَّرتن إلى‌ يوم القيمة لأحتنكنّ ذرّيّته إلّاقليلا؛(سپس) گفت اين كسي را كه بر من ترجيح داده‌ اي اگر تا روز قيامت مرا زنده بگذاري همه فرزندانش را جز عده كمي گمراه و ريشه كن خواهم ساخت!!»

••• تكريم آدم علیه‌السلام از سوى خدا، برانگيزاننده ابليس بر دشمنی و بدخواهى براى ذّریّه آدم:
۱. «وإذ قلنا للملئكة اسجدوا لأدم فسجدوا إلآّ إبليس قال ءأسجد لمن خلقت طينا؛به ياد آوريد زماني را كه به فرشتگان گفتيم براي آدم سجده كنيد، آنها همگي سجده كردند جز ابليس كه گفت آيا براي كسي سجده كنم كه او را از خاك آفريده‌ اي؟! »
۲. «قال أرءيتك هذا الَّذى كرَّمت علىَّ لئن أخَّرتن إلى‌ يوم القيمة لأحتنكنّ ذرّيّته إلّاقليلا؛(سپس) گفت اين كسي را كه بر من ترجيح داده‌ اي اگر تا روز قيامت مرا زنده بگذاري همه فرزندانش را جز عده كمي گمراه و ريشه كن خواهم ساخت!!»

← فلسفه تكريم حضرت آدم


ابليس خواستار با خبر شدن از فلسفه بزرگداشت آدم بر وى:
«قال أرءيتك هذا الَّذى كرَّمت علىَّ لئن أخَّرتن إلى‌ يوم القيمة لأحتنكنّ ذرّيّته إلّاقليلا؛(سپس) گفت اين كسي را كه بر من ترجيح داده‌ اي اگر تا روز قيامت مرا زنده بگذاري همه فرزندانش را جز عده كمي گمراه و ريشه كن خواهم ساخت!!»
عبارت «ارايت» براى سؤال و به معناى «اخبرنى» است؛ بنابر اين مقصود از آن اين است كه خداوندا به من اطّلاع بده كه چرا آدم را بر من برترى دادى.

خلقت ويژه‌

[ویرایش]

آفرینش آدم علیه‌السلام، آفرينشى با عظمت و مورد عنايت ويژه خداوند:
«قال يابليس ما منعك أن تسجد لما خلقت بيدىّ ...؛گفت: اي ابليس چه چيز مانع تو از سجده كردن بر مخلوقي كه با قدرت خود او را آفريدم گرديد؟....»
از اسناد آفرينش آدم علیه‌السلام به خداوند با تعبير (خلقت بيدىّ) عظمت و عنايت ويژه استفاده مى‌شود.

عصمت‌

[ویرایش]

عصمت آدم علیه‌السلام پس از هبوط به زمین و انتخابش به نبوّت:
۱. «إنّ اللَّه اصطفى‌ ءادم ...؛خداوند، آدم برتري داد....» طبق روايت نقل شده از امام رضا علیه‌السلام عصیان آدم علیه‌السلام در بهشت بوده و آن‌گاه كه به زمين هبوط مى‌كند، مقام عصمت يافته و به نبوّت برگزيده شده است.
۲. «ثمّ اجتبه ربّه فتاب عليه ...؛سپس پروردگارش او را برگزيد و توبه‌ اش را پذيرفت....»

علم‌

[ویرایش]
آیات مرتبط با علم حضرت آدم علیه‌السلام عبارتند از:

← علم به حقیقت اشیا و حقایق غیب


آگاهی يافتن آدم علیه‌السلام از تمام اشيا و حقایق غيبى به تعلیم خدا:
۱. «و علّم ءادم الأسماء كلّها ...؛سپس علم اسماء (علم اسرار آفرينش و نامگذاري موجودات) را همگي به آدم آموخت ....»
۲. «قال يا ءادم أنبئهم بأسمائهم ...؛فرمود اي آدم آنها را از (اسامي و اسرار) اين موجودات آگاه كن ....»

← کلمات تعلیمی برای توبه


آگاه شدن آدم علیه‌السلام از كلمات تعلیمی از سوى خدا براى توبه:
«فتلقّى‌ ءادم من ربّه كلمت فتاب عليه ...؛سپس آدم از پروردگار خود كلماتي دريافت داشت (و با آنها توبه كرد) و خداوند توبه او را پذيرفت....»

← علمی گسترده‌تر از علم ملائکه


آدم علیه‌السلام، داراى علمى بس گسترده‌تر از علم فرشتگان:
«و علّم ءادم الأسماء كلّها ثمّ عرضهم على الملئكة فقال أنبئونى بأسماء هؤلاء إن كنتم صدقين‌• قالوا سبحنك لا علم لنا الا ما علمتنا ...• قال يا ءادم أنبئهم بأسمائهم فلمّا أنبأهم بأسمائهم قال ألم أقل لكم ...؛سپس علم اسماء (علم اسرار آفرينش و نامگذاري موجودات) را همگي به آدم آموخت بعد آنها را به فرشتگان عرضه داشت و فرمود اگر راست مي‌گوئيد اسامي اينها را برشماريد!فرشتگان عرض كردند: منزهي تو!، ما چيزي جز آنچه به ما تعليم داده‌ اي... فرمود اي آدم آنها را از (اسامي و اسرار) اين موجودات آگاه كن، هنگامي كه آنها را آگاه كرد خداوند فرمود: نگفتم برای شما ....»

پانویس

[ویرایش]
 
۱. بقره/سوره۲، آیه۳۱.    
۲. بقره/سوره۲، آیه۳۲.    
۳. بقره/سوره۲، آیه۳۳.    
۴. بقره/سوره۲، آیه۳۴.    
۵. اعراف/سوره۷، آیه۱۱.    
۶. حجر/سوره۱۵، آیه۲۹.    
۷. حجر/سوره۱۵، آیه۳۰.    
۸. اسراء/سوره۱۷، آیه۶۱.    
۹. کهف/سوره۱۸، آیه۵۰.    
۱۰. طه/سوره۲۰، آیه۱۱۶.    
۱۱. ص/سوره۳۸، آیات۷۱-۷۳.    
۱۲. بقره/سوره۲، آیه۳۱.    
۱۳. بقره/سوره۲، آیه۳۵.    
۱۴. اعراف/سوره۷، آیه۱۹.    
۱۵. طه/سوره۲۰، آیه۱۱۷.    
۱۶. آل‌عمران/سوره۳، آیه۳۳.    
۱۷. طه/سوره۲۰، آیه۱۲۲.    
۱۸. اعراف/سوره۷، آیه۲۳.    
۱۹. طه/سوره۲۰، آیه۱۲۲.    
۲۰. بقره/سوره۲، آیه۳۴.    
۲۱. عروسی حویزی، عبدعلی بن جمعه، تفسیر نورالثقلین، ج۱،ص۵۸.    
۲۲. اعراف/سوره۷، آیه۱۱.    
۲۳. حجر/سوره۱۵، آیات۲۸-۳۰.    
۲۴. اسراء/سوره۱۷، آیه۶۱.    
۲۵. کهف/سوره۱۸، آیه۵۰.    
۲۶. طه/سوره۲۰، آیه۱۱۶.    
۲۷. اسراء/سوره۱۷، آیه۶۲.    
۲۸. ص/سوره۳۸، آیه۷۱.    
۲۹. ص/سوره۳۸، آیه۷۲.    
۳۰. اسراء/سوره۱۷، آیه۶۲.    
۳۱. اسراء/سوره۱۷، آیه۶۱.    
۳۲. اسراء/سوره۱۷، آیه۶۲.    
۳۳. اسراء/سوره۱۷، آیه۶۲.    
۳۴. ص/سوره۳۸، آیه۷۵.    
۳۵. آل‌عمران/سوره۳، آیه۳۳.    
۳۶. عروسی حویزی، عبدعلی بن جمعه، تفسیر نورالثقلین، ج۱، ص۳۲۸.    
۳۷. طه/سوره۲۰، آیه۱۲۲.    
۳۸. بقره/سوره۲، آیه۳۱.    
۳۹. بقره/سوره۲، آیه۳۳.    
۴۰. بقره/سوره۲، آیه۳۷.    
۴۱. بقره/سوره۲، آیات۳۱-۳۳.    


منبع

[ویرایش]
مرکز فرهنگ و معارف قرآن، فرهنگ قرآن، ج۱، ص۲۰۴، برگرفته از مقاله «فضایل علیه‌السلام».    


رده‌های این صفحه : حضرت آدم | موضوعات قرآنی




جعبه ابزار