فرقه بدعیه

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



‌بِدْعِیّه یا بِدَعِیّه، نام گروهی از خوارج بوده و پیرو یحیی بن اصدم هستند.


عقاید و آراء

[ویرایش]

اطّلاع مبسوط و دقیق از عقاید ایشان و کسی که این فرقه به او منسوب است، در دست نیست.
سخنان بدعیّه مانند اَزارِقه است، جز آن‌که می‌گویند: نماز دو رکعت در بامداد و دو رکعت در شامگاه است،
[۱] علی بن اسماعیل اشعری، کتاب مقالات الاسلامیین و اختلاف المصلین، ج۱، ص۱۲۶، چاپ هلموت ریتر، ویسبادن ۱۴۰۰/۱۹۸۰.
[۲] مطهر بن طاهر مقدسی، کتاب البَدء والتاریخ، ج۵، ص۱۳۸، پاریس ۱۸۹۹ـ۱۹۱۹، چاپ افست تهران ۱۹۶۲.
و از قرآن دلیل می‌آورند که «وَأَقِمِ الصَّلو'ه طَرَفیِ النَّهارِ وَ زُلَفا مِنَ اللَّیْلِ. . . » و در جواز اسیرکردن زنان ( مسلمان ) و قتل کودکان کفار ، به دلیل قول نوح «لا تَذَر عَلَی الاْ َرضِ مِنَ الْکافِرینَ دَیّاراً» (بر روی زمین هیچ‌یک از کافران را مگذار) با ازارقه موافق‌اند.
[۵] عبدالقادر بن ابی صالح عبدالقادر گیلانی، الغُنیَه لطالبی طریق الحق، ج۱، ص۸۶، قاهره ۱۳۷۵/۱۹۵۶.

نَشْوان حِمْیَری (متوفی ۵۷۳)
[۶] نشوان بن سعید حمیری، الحورالعین، ج۱، ص۱۷۸، چاپ کمال مصطفی، تهران ۱۹۷۲.
همان سخن بدعیّه درباره نماز و استدلالشان به آیه مذکور را می‌آورد و می‌گوید که بر خودشان و موافقانشان (در اصل به جای «موافقیهم»، «موافقتهم») بقطع گواهی می‌دهند که از اهل بهشت‌اند، بدون شرط و استثنا.
ابوالمعالی محمدحسینی علوی از رجال قرن پنجم گوید: «بدعیّه: اصحاب یحیی بن اَصْرَم و بر خویشتن تقطیع بهشت گواهی دهند»
[۷] محمد بن عبیدالله ابوالمعالی، کتاب بیان الادیان، ج۱، ص۴۹، چاپ عباس اقبال، تهران (تاریخ مقدمه ۱۳۱۲ ش).
که درستِ آن، مطابق گفته نشوان، باید «بقطع به بهشت» باشد.
بدعیه ابداع کردند این قول را که ما بر نفس خود قطع و مسلم داریم هر که بر اعتقاد من اعتقاد کند، او از اهل بهشت است و نگوئیم: اگر خدا بخواهد، زیرا این چنین گفتنی شک در اعتقاد است، و کسی که بگوید: من مؤمن هستم ان شاء اللّه او شک ‌کننده است پس ما قطعا از مردم بهشت هستیم، بی‌شک.
[۸] توضیح الملل ص۱۷۱.
ایشان می‌گفتند که نماز جز دو رکعت در صبح و دو رکعت در شب نباشد.

رئیس بدعیه

[ویرایش]

آنچه در بیان الادیان تازگی دارد نام رئیس بدعیّه است که به قول مؤلف آن، «یحیی بن اصرم» بوده است.
از این یحیی بن اصرم اطلاعی به دست نیامد، جز آن‌که تقی الدّین مقریزی (متوفی ۸۴۵)
[۹] احمد بن علی مقریزی، المواعظ والاعتبار بذکرالخطط والا´ثار، ج۲، ص۳۵۵، بولاق ۱۲۷۰/۱۸۵۳.
گوید: «والاصْوَمیّه أتباع یحیی بن اَصوَم» که قطعاً اَصْرَم و اَصْرَمیّه است؛ و شاید غلط چاپی طبع بولاق (۱۲۷۰) باشد که در دسترس نگارنده است.
بنابراین، باید گفت که بدعیّه را اصرمیّه نیز می‌خوانده‌اند.

احکام بدعیه

[ویرایش]

احمد بن یحیی مهدی لِدین الله (متوفی ۸۴۰) می گوید که بدعیّه نماز را سه رکعتی می‌دانند و می‌گویند در نماز یک رکعت یا دو رکعت وجود ندارد و حج را در هر سال جایز می‌شمارند (ظاهراً در هر ماه از سال) و به زن حائض امر می‌کنند که روزه بگیرد.
[۱۰] احمد بن یحیی مهدی لِدین الله، کتاب الملل و النحل، ج۱، ص۱۳۲، چاپ محمد جواد مشکور، در نشریه دانشکده ادبیات تبریز، سال ۱۱، ش ۲ (تابستان ۱۳۳۸)، ص ۱۱۷ـ۱۵۰.


پیروان ابواسماعیل

[ویرایش]

ابن حَزم (متوفی ۴۵۶)
[۱۱] ابن حزم، الفصل فی الملل والاهواء والنحل، ج۴، ص۱۸۹، مصر ۱۳۲۱/۱۹۰۳.
از جمله خوارج ابواسماعیل بطیحی و یارانش را نام می‌برد که می‌گفتند: نماز واجب فقط یک رکعت در بامداد و یک رکعت در شامگاه است.
ابن حزم گوید: این ابواسماعیل بَطیحی از ازارقه بود؛ جز آن‌که چیزهای دیگری بر عقاید ایشان افزود.
از مقایسه گفته ابن حزم با گفته اشعری، این احتمال پیش می‌آید که ممکن است فرقه بدعیّه و پیروان بطیحی یکی باشند؛ جز آن‌که در بیان الادیان ـ که ذکر کردیم ـ بدعیّه را اصحاب یحیی بن اصرم خوانده است.

پیروان ابواسماعیل و بدعیه

[ویرایش]

ابن حزم عقاید دیگری هم به ابواسماعیل بطیحی نسبت می‌دهد، از جمله این‌که حج در همه ماه‌های سال جایز است، گوشت ماهی بدون ذبح حرام است، از «مجوس» نباید جزیه گرفت، خواندن خطبه در عید اضحی و عید فطر کفر است، و دوزخیان در آتش، در لذت و نعمت باشند.
این عقاید همه بدعت‌های بزرگ محسوب می‌شود و شاید به همین جهت معتقدان آن با بدعیّه یکی هستند.

بدعیه جزو ازارقه

[ویرایش]

نتیجه آن‌که بدعیه دسته‌ای از خوارج‌اند که جزو فرقه بزرگ اَزارقه (اصحاب نافع بن ازرق) بوده‌اند و در آن فرقه بزرگ، عقاید خاصی برای خویش بدعت نهاده و به همین جهت بدعیه خوانده شده‌اند و ایشان را اَصْرمیّه نیز می‌خوانده‌اند و احتمال هم هست که پیروان بطیحی و یحیی بن اصرم یا یکی یا به یکدیگر خیلی نزدیک بوده باشند.
و قول احمد بن یحیی مهدی لدین الله تا اندازه‌ای این معنی را تأیید می‌کند.

فهرست منابع

[ویرایش]

(۱) علاوه بر قرآن.
(۲) ابن حزم، الفصل فی الملل والاهواء والنحل، مصر ۱۳۲۱/۱۹۰۳.
(۳) محمد بن عبیدالله ابوالمعالی، کتاب بیان الادیان، چاپ عباس اقبال، تهران (تاریخ مقدمه ۱۳۱۲ ش).
(۴) علی بن اسماعیل اشعری، کتاب مقالات الاسلامیین و اختلاف المصلین، چاپ هلموت ریتر، ویسبادن ۱۴۰۰/۱۹۸۰.
(۵) عبدالقادر بن ابی صالح عبدالقادر گیلانی، الغُنیَه لطالبی طریق الحق، قاهره ۱۳۷۵/۱۹۵۶.
(۶) مطهر بن طاهر مقدسی، کتاب البَدء والتاریخ، پاریس ۱۸۹۹ـ۱۹۱۹، چاپ افست تهران ۱۹۶۲.
(۷) احمد بن علی مقریزی، المواعظ والاعتبار بذکرالخطط والا´ثار، بولاق ۱۲۷۰/۱۸۵۳.
(۸) احمد بن یحیی مهدی لِدین الله، کتاب الملل و النحل، چاپ محمد جواد مشکور، در نشریه دانشکده ادبیات تبریز، سال ۱۱، ش ۲ (تابستان ۱۳۳۸)، ص ۱۱۷ـ۱۵۰.
(۹) نشوان بن سعید حمیری، الحورالعین، چاپ کمال مصطفی، تهران ۱۹۷۲.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. علی بن اسماعیل اشعری، کتاب مقالات الاسلامیین و اختلاف المصلین، ج۱، ص۱۲۶، چاپ هلموت ریتر، ویسبادن ۱۴۰۰/۱۹۸۰.
۲. مطهر بن طاهر مقدسی، کتاب البَدء والتاریخ، ج۵، ص۱۳۸، پاریس ۱۸۹۹ـ۱۹۱۹، چاپ افست تهران ۱۹۶۲.
۳. هود/سوره۱۱، آیه۱۱۴.    
۴. نوح/سوره۷۱، آیه۲۶.    
۵. عبدالقادر بن ابی صالح عبدالقادر گیلانی، الغُنیَه لطالبی طریق الحق، ج۱، ص۸۶، قاهره ۱۳۷۵/۱۹۵۶.
۶. نشوان بن سعید حمیری، الحورالعین، ج۱، ص۱۷۸، چاپ کمال مصطفی، تهران ۱۹۷۲.
۷. محمد بن عبیدالله ابوالمعالی، کتاب بیان الادیان، ج۱، ص۴۹، چاپ عباس اقبال، تهران (تاریخ مقدمه ۱۳۱۲ ش).
۸. توضیح الملل ص۱۷۱.
۹. احمد بن علی مقریزی، المواعظ والاعتبار بذکرالخطط والا´ثار، ج۲، ص۳۵۵، بولاق ۱۲۷۰/۱۸۵۳.
۱۰. احمد بن یحیی مهدی لِدین الله، کتاب الملل و النحل، ج۱، ص۱۳۲، چاپ محمد جواد مشکور، در نشریه دانشکده ادبیات تبریز، سال ۱۱، ش ۲ (تابستان ۱۳۳۸)، ص ۱۱۷ـ۱۵۰.
۱۱. ابن حزم، الفصل فی الملل والاهواء والنحل، ج۴، ص۱۸۹، مصر ۱۳۲۱/۱۹۰۳.


منبع

[ویرایش]
دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «بدعیه»، شماره۷۷۰.    
کتاب فرهنگ علم کلام، احمد خاتمی، ص۷۶.






جعبه ابزار