فرشته وحیذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



جبرئیل از فرشتگان بزرگ الهی و نقش آفرینان در قیام جهانی حضرت مهدی (علیه السلام) می‌باشد و یکی از چهار فرشته مقرب (علاوه بر میکائیل، اسرافیل و عزرائیل) است. او رابط میان خداوند سبحانه و تعالی و پیامبران است. و در کتاب‌های دینی یهودیت، مسیحیت و اسلام از نقش جبرئیل بسیار یاد شده است.


صفات فرشته وحی

[ویرایش]

قرآن کریم، افزون بر این که جبرئیل را پیک و واسطه نزول معرفی می‌کند، صفاتی نیز برای وی بر‌می‌شمارد، از جمله:
۱. روح الامین، چنان که فرمود: «انه لتنزیل رب العالمین نزل به الروح الامین علی قلبک» [۱]این واسطه نزول، فردی امین و درستکار است و این خود، گواهی بر صیانت قرآن از دگرگونی در مسیر نزول و حراست از دستبرد شیاطین است. روح القدس، چنان‌که در جای دیگر از قرآن فرمود: «قل نزّله روح القدس من ربک بالحق لیثبت الذین آمنوا و هدی و بشری للمسلمین». [۲] یعنی واسطه روحی، پاک و طاهر از آلودگی‌های مادی و منزه از اشتباه است.
۲. شدید القوی، چنان‌که می‌فرماید: «و ما ینطق عن الهوی ان هو الا وحی یوحی علمه شدید القوی» [۳]. ضمیر «هو» که درحقیقت بر می‌گردد به گفتار و نطق پیامبر(ص)‌، در این‌جا، مبتدا و وحی، خبر آن است. یعنی خداوند، قرآن را به وسیله نیروی عظیم -جبرئیل امین- بر قلب پیامبر(ص) نازل کرده است.
۳. رسول
۴. کریم
۵. مکین
۶. عند ذی العرش
۷. مطاع
۸. امین
چنان‌که می‌فرماید:«انه لقول رسول کریم ذی قوة عند ذی العرش مکین مطاع ثم امین» [۴]. یعنی این پیک وحی و واسطه نزول، خود رسولی است بزرگوار، نیرومند، دارای مقام و جایگاه، مورد اطاعت و پیروی و امین.
۹. مقری، این صفت از آیه شریفه «اقرا باسم ربک الذی... اقرا و ربک الاکرم» [۵] و آیه «سنقرئک فلا تنسی» [۶] مأخوذ است چرا که جبرئیل، قرآن را بر [[پیامبر (ص) قرائت نمود.

دستیاران فرشته وحی

[ویرایش]

با تأمل در برخی از آیات قرآن کریم، می‌توان دریافت که جبرئیل در نزول وحی تنها نبوده است، بلکه همراهانی نیز داشته است و بسا مقام و وصف مطاع، اشارت به این حقیقت داشته باشد که این فرشته با عظمت الهی، فرمانروای فرشتگان تحت امرش می‌باشد. علامه طباطبایی در تفسیر آیه: «ینزل الملائکه بالروح من امره...» [۷]، می‌نویسد: باء در آیه برای مصاحبت است و منظور از ملائکه، فرشتگان وحی هستند که یاران جبرئیل می‌باشند. [۸]

واسطه یا وسائط

[ویرایش]

چنان که پیش از این نیز گفته شد؛ واسطه نزول قرآن بر پیامبر(ص) به نص خود قرآن، حضرت جبرئیل است. در این مطلب و در این‌که وی از خدا دریافت می‌کند تا به پیامبر(ص) برساند، تردیدی نیست، زیرا می‌فرماید: «... لجبریل فانه نزله علی قلبک باذن الله » [۹]، و نیز فرمود: «قل نَزَّلَهُ روح القدس من ربک» [۱۰]. بسا بتوان از جمله «من ربک» دریافت مستقیم جبرئیل از مبدأ ربوبی را برداشت نمود.
اما با تأمل بیشتر در آیات قرآن، چنین استفاده می‌شود که جمله «من ربک» و «باذن الله» منشا و مبدا وحی است و از جهت وجود واسطه‌ای غیر از جبرئیل‌، ساکت است، بنابراین، واسطه‌ای بین جبرئیل و خدا، بعید نمی‌نماید. آن‌گونه که برخی از مفسران نیز احتمال آن را داده‌اند.فخررازی، معتقد است ممکن است بین جبرئیل و خدا وسائطی وجود داشته باشند. [۱۱] و ممکن است، این نظریه را به روایتی که مجلسی در بحار الانوار از پیامبر (ص) نقل می‌کند، تائید نمود که آن حضرت، خطاب به ابن سلام می‌فرماید: آیا این آیه را نشنیدی که می‌گوید: «و السماء بنیناها باید و انا لموسعون» [۱۲]. وی در پاسخ گفت: آری. پرسید چه کسی این آیه را آورده است؟ فرمود جبرئیل. گفت از چه کسی؟ فرمود: از میکائیل. گفت: او از چه کسی؟ فرمود: از اسرافیل. گفت: او از چه کجا آورد؟ فرمود: از لوح محفوظ. گفت: لوح از کجا دریافت نمود؟ فرمود از قلم. گفت: قلم از کجا گرفته است؟ فرمود: «عن رب العالمین» [۱۳]

جبرئیل در سنت اسلامی

[ویرایش]

در سنت اسلامی و قرآن کریم، جبرئیل همان روح القدس است.
دلیل صریح این مطلب، آیه ۱۰۲ سوره نحل است: قل نزله روح القدس من ربک [۱۴]؛ «بگو آن (قرآن) را روح القدس از سوی پروردگارت نازل کرده است.» در آیۀ ۹۷ سوره بقره نیز آمده است: قل من کان عدوا لجبریل فانه نزله علی قلبک باذن الله [۱۵]؛ «بگو هرکس دشمن جبرئیل شد(بداند) که جبرئیل آن (قرآن) را به دستور الهی بر دل تو نازل کرده است.»
همچنین در قرآن با نام‌های «روح»، [۱۶] «الروح الامین»، [۱۷] «شدید القوی» [۱۸] و «رسول کریم» [۱۹] از او یاد شده است.

جبرئیل در روایات

[ویرایش]

روایاتی چند، از نقش آن فرشتۀ بزرگ الهی در قیام عظیم و جهانی حضرت مهدی(عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف)، به روشنی سخن گفته و از او به عنوان نخستین کسی که با حضرت مهدی(علیه‌السّلام) بیعت خواهد کرد، نام برده‌اند.
در بعضی از روایات گفته شده: او به همراه گروه بزرگی از فرشتگان، هنگام ظهور در محضر واپسین حجت الهی حاضر شده و به یاری آن حضرت خواهند شتافت. امام صادق(علیه‌السّلام) در قسمتی از یک روایت طولانی فرمود:

← بیعت جبرئیل با حضرت مهدی


نخستین کس که با او بیعت می‌کند، حضرت جبرئیل است «اول من یبایعه جبرئیل...». [۲۰] [۲۱]
این، بدان معناست که یکی از امدادهای غیبی خداوند سبحانه و تعالی در آن قیام جهانی، یاری دادن جبرئیل به حضرت مهدی(عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف) است. همان‌گونه که این فرشتۀ بزرگ الهی، به یاری پیامبران دیگر نیز آمده بود.

عناوین مرتبط

[ویرایش]

ظهور، بیعت، امدادهای غیبی.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. شعراء/سوره۲۶، آیه۱۹۲و ۱۹۳.    
۲. نحل/سوره۱۶، آیه۱۰۲.    
۳. نجم/سوره۵۳، آیه۳-۵.    
۴. تکویر/سوره۸۱، آیه۱۹ تا ۲۱.    
۵. علق/سوره۹۶، آیه۱تا۴.    
۶. اعلی/سوره۸۷، آیه۶.    
۷. نحل/سوره۱۶، آیه۲.    
۸. طباطبایی، محمدحسین، تفسیر المیزان، ج۱۲، ص۲۰۶ و ۲۰۸.    
۹. بقره/سوره۲، آیه۹۷.    
۱۰. نحل/سوره۱۶، آیه۱۰۲.    
۱۱. فخر رازی، التفسیر الکبیر، ج۲۷، ص۱۸۹.
۱۲. طور/سوره۵۲، آیه۴۷.    
۱۳. مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج۹، ص۳۳۸.    
۱۴. نحل/سوره۱۶، آیه۱۰۲.    
۱۵. بقره/سوره۲، آیه۹۷.    
۱۶. غافر/سوره۴۰، آیه۱۵.    
۱۷. شعراء/سوره۲۶، آیه۱۹۳.    
۱۸. نجم/سوره۵۳، آیه۵۰.    
۱۹. تکویر/سوره۸۱، آیه۱۹-۲۱.    
۲۰. قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر قمی، ج۲، ص۲۰۴.    
۲۱. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۴، ص۱۸۴، ح۳.    


منبع

[ویرایش]

فرهنگ نامه مهدویت، سلیمان، خدامراد، ص۱۴۹، برگرفته از مقاله «جبرئیل».    
سایت معارف قرآن.    



جعبه‌ابزار