فرشته وحی

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



جبرئیل از فرشتگان بزرگ الهی و نقش آفرینان در قیام جهانی حضرت مهدی (علیه السلام) می‌باشد و یکی از چهار فرشته مقرب (علاوه بر میکائیل، اسرافیل و عزرائیل) است. او رابط میان خداوند سبحانه و تعالی و پیامبران است. و در کتاب‌های دینی یهودیت، مسیحیت و اسلام از نقش جبرئیل بسیار یاد شده است.


صفات فرشته وحی

[ویرایش]

قرآن کریم، افزون بر این که جبرئیل را پیک و واسطه نزول معرفی می‌کند، صفاتی نیز برای وی بر‌می‌شمارد، از جمله:
۱. روح الامین، چنان که فرمود: «انه لتنزیل رب العالمین نزل به الروح الامین علی قلبک»این واسطه نزول، فردی امین و درستکار است و این خود، گواهی بر صیانت قرآن از دگرگونی در مسیر نزول و حراست از دستبرد شیاطین است. روح القدس، چنان‌که در جای دیگر از قرآن فرمود: «قل نزّله روح القدس من ربک بالحق لیثبت الذین آمنوا و هدی و بشری للمسلمین». یعنی واسطه روحی، پاک و طاهر از آلودگی‌های مادی و منزه از اشتباه است.
۲. شدید القوی، چنان‌که می‌فرماید: «و ما ینطق عن الهوی ان هو الا وحی یوحی علمه شدید القوی». ضمیر «هو» که درحقیقت بر می‌گردد به گفتار و نطق پیامبر(ص)‌، در این‌جا، مبتدا و وحی، خبر آن است. یعنی خداوند، قرآن را به وسیله نیروی عظیم -جبرئیل امین- بر قلب پیامبر(ص) نازل کرده است.
۳. رسول
۴. کریم
۵. مکین
۶. عند ذی العرش
۷. مطاع
۸. امین
چنان‌که می‌فرماید:«انه لقول رسول کریم ذی قوة عند ذی العرش مکین مطاع ثم امین». یعنی این پیک وحی و واسطه نزول، خود رسولی است بزرگوار، نیرومند، دارای مقام و جایگاه، مورد اطاعت و پیروی و امین.
۹. مقری، این صفت از آیه شریفه «اقرا باسم ربک الذی... اقرا و ربک الاکرم» و آیه «سنقرئک فلا تنسی» مأخوذ است چرا که جبرئیل، قرآن را بر [[پیامبر (ص) قرائت نمود.

دستیاران فرشته وحی

[ویرایش]

با تأمل در برخی از آیات قرآن کریم، می‌توان دریافت که جبرئیل در نزول وحی تنها نبوده است، بلکه همراهانی نیز داشته است و بسا مقام و وصف مطاع، اشارت به این حقیقت داشته باشد که این فرشته با عظمت الهی، فرمانروای فرشتگان تحت امرش می‌باشد. علامه طباطبایی در تفسیر آیه: «ینزل الملائکه بالروح من امره...»، می‌نویسد: باء در آیه برای مصاحبت است و منظور از ملائکه، فرشتگان وحی هستند که یاران جبرئیل می‌باشند.

واسطه یا وسائط

[ویرایش]

چنان که پیش از این نیز گفته شد؛ واسطه نزول قرآن بر پیامبر(ص) به نص خود قرآن، حضرت جبرئیل است. در این مطلب و در این‌که وی از خدا دریافت می‌کند تا به پیامبر(ص) برساند، تردیدی نیست، زیرا می‌فرماید: «... لجبریل فانه نزله علی قلبک باذن الله »، و نیز فرمود: «قل نَزَّلَهُ روح القدس من ربک». بسا بتوان از جمله «من ربک» دریافت مستقیم جبرئیل از مبدأ ربوبی را برداشت نمود.
اما با تأمل بیشتر در آیات قرآن، چنین استفاده می‌شود که جمله «من ربک» و «باذن الله» منشا و مبدا وحی است و از جهت وجود واسطه‌ای غیر از جبرئیل‌، ساکت است، بنابراین، واسطه‌ای بین جبرئیل و خدا، بعید نمی‌نماید. آن‌گونه که برخی از مفسران نیز احتمال آن را داده‌اند.فخررازی، معتقد است ممکن است بین جبرئیل و خدا وسائطی وجود داشته باشند.
[۱۱] فخر رازی، التفسیر الکبیر، ج۲۷، ص۱۸۹.
و ممکن است، این نظریه را به روایتی که مجلسی در بحار الانوار از پیامبر (ص) نقل می‌کند، تائید نمود که آن حضرت، خطاب به ابن سلام می‌فرماید: آیا این آیه را نشنیدی که می‌گوید: «و السماء بنیناها باید و انا لموسعون». وی در پاسخ گفت: آری. پرسید چه کسی این آیه را آورده است؟ فرمود جبرئیل. گفت از چه کسی؟ فرمود: از میکائیل. گفت: او از چه کسی؟ فرمود: از اسرافیل. گفت: او از چه کجا آورد؟ فرمود: از لوح محفوظ. گفت: لوح از کجا دریافت نمود؟ فرمود از قلم. گفت: قلم از کجا گرفته است؟ فرمود: «عن رب العالمین»

جبرئیل در سنت اسلامی

[ویرایش]

در سنت اسلامی و قرآن کریم، جبرئیل همان روح القدس است.
دلیل صریح این مطلب، آیه ۱۰۲ سوره نحل است: قل نزله روح القدس من ربک؛ «بگو آن (قرآن) را روح القدس از سوی پروردگارت نازل کرده است.» در آیۀ ۹۷ سوره بقره نیز آمده است: قل من کان عدوا لجبریل فانه نزله علی قلبک باذن الله؛ «بگو هرکس دشمن جبرئیل شد(بداند) که جبرئیل آن (قرآن) را به دستور الهی بر دل تو نازل کرده است.»
همچنین در قرآن با نام‌های «روح»، «الروح الامین»، «شدید القوی» و «رسول کریم» از او یاد شده است.

جبرئیل در روایات

[ویرایش]

روایاتی چند، از نقش آن فرشتۀ بزرگ الهی در قیام عظیم و جهانی حضرت مهدی(عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف)، به روشنی سخن گفته و از او به عنوان نخستین کسی که با حضرت مهدی(علیه‌السّلام) بیعت خواهد کرد، نام برده‌اند.
در بعضی از روایات گفته شده: او به همراه گروه بزرگی از فرشتگان، هنگام ظهور در محضر واپسین حجت الهی حاضر شده و به یاری آن حضرت خواهند شتافت. امام صادق(علیه‌السّلام) در قسمتی از یک روایت طولانی فرمود:

← بیعت جبرئیل با حضرت مهدی


نخستین کس که با او بیعت می‌کند، حضرت جبرئیل است «اول من یبایعه جبرئیل...».
این، بدان معناست که یکی از امدادهای غیبی خداوند سبحانه و تعالی در آن قیام جهانی، یاری دادن جبرئیل به حضرت مهدی(عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف) است. همان‌گونه که این فرشتۀ بزرگ الهی، به یاری پیامبران دیگر نیز آمده بود.

عناوین مرتبط

[ویرایش]

ظهور، بیعت، امدادهای غیبی.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. شعراء/سوره۲۶، آیه۱۹۲و ۱۹۳.    
۲. نحل/سوره۱۶، آیه۱۰۲.    
۳. نجم/سوره۵۳، آیه۳-۵.    
۴. تکویر/سوره۸۱، آیه۱۹ تا ۲۱.    
۵. علق/سوره۹۶، آیه۱تا۴.    
۶. اعلی/سوره۸۷، آیه۶.    
۷. نحل/سوره۱۶، آیه۲.    
۸. طباطبایی، محمدحسین، تفسیر المیزان، ج۱۲، ص۲۰۶ و ۲۰۸.    
۹. بقره/سوره۲، آیه۹۷.    
۱۰. نحل/سوره۱۶، آیه۱۰۲.    
۱۱. فخر رازی، التفسیر الکبیر، ج۲۷، ص۱۸۹.
۱۲. طور/سوره۵۲، آیه۴۷.    
۱۳. مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج۹، ص۳۳۸.    
۱۴. نحل/سوره۱۶، آیه۱۰۲.    
۱۵. بقره/سوره۲، آیه۹۷.    
۱۶. غافر/سوره۴۰، آیه۱۵.    
۱۷. شعراء/سوره۲۶، آیه۱۹۳.    
۱۸. نجم/سوره۵۳، آیه۵۰.    
۱۹. تکویر/سوره۸۱، آیه۱۹-۲۱.    
۲۰. قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر قمی، ج۲، ص۲۰۴.    
۲۱. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۴، ص۱۸۴، ح۳.    


منبع

[ویرایش]

فرهنگ نامه مهدویت، سلیمان، خدامراد، ص۱۴۹، برگرفته از مقاله «جبرئیل».    
سایت معارف قرآن.    



جعبه‌ابزار