فرح پهلوی

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



فرح دیبا در ۲۲ مهر ۱۳۱۷ هجری شمسی در تبریز متولد شد، پس از اخذ مدرک دیپلم به فرانسه رفت و در رشتۀ معماری در دانشکدۀ هنرهای زیبا مشغول تحصیل شد. او با ازدواج با محمد‌رضا شاه به عنوان همسر سوم شاه و ملکه ایران و بعدا با وضع قانونی به سمت نایب‌السلطنه رسید، از جمله اصلی‌ترین فعالیت‌های فرح بعد از مرگ شاه متوجه براندازی نظام جمهوری اسلامی‌ و حمایت مالی از راه‌اندازی رسانه‌ها و نشریات و گروه‌های سلطنت طلب بود.


بیوگرافی فرح دیبا

[ویرایش]

فرح دیبا همسر سوم محمدرضا شاه پهلوی در ۲۲ مهر ۱۳۱۷ هجری شمسی در تبریز متولد شد.
[۱] خاطرات فریده دیبا، دخترم فرح، مترجم الهه رئیس فیروز، ص۱۸، تهران، به آفرین، چاپ چهارم، ۱۳۸۰.

فرح علت انتخاب نام خانوادگی دیبا را مربوط به شغل اجدادش در خرید و فروش پارچه‌های ابریشمی‌ می‌داند که آنها را دیباج‌چی می‌نامیدند.
[۲] فرح پهلوی، دختر یتیم، مصحح احمد پیرانی، ج۱، ص۲۵، تهران، به آفرین، ۱۳۸۲.

پدرش سهراب دیبا، متولد محلۀ ششکلان در تبریز، یک افسر درجه‌دار ارتش شاهنشاهی بود که در پایان عمر خود در ادارۀ دادستانی ارتش خدمت می‌کرد. او در عملیات سرکوب اسماعیل آقاسمیتقو (از شورشیان معروف آذربایجان غربی) شرکت داشت که در این جریان مجروح هم شده بود.
[۳] خاطرات فریده دیبا، دخترم فرح، مترجم الهه رئیس فیروز، ص۱۲، تهران، به آفرین، چاپ چهارم، ۱۳۸۰.
در سال ۱۳۱۴ به قوای ارتش گیلان منتقل شد و برای خدمت به رشت آمد و با مادر فرح آشنا شد. مادرش، فریده قطبی از خاندان‌های قدیمی‌ گیلان بود. پدر فرح به علت سرطان معده زمانیکه فرح ۴ سال داشت، درگذشت.
[۴] خاطرات فریده دیبا، دخترم فرح، مترجم الهه رئیس فیروز، ص۱۹، تهران، به آفرین، چاپ چهارم، ۱۳۸۰.

پس از مرگ سهراب دیبا، فریده دیبا به تبریز باز می‌گردد و به مدت ۲ سال به ازدواج موقت تاجری به نام (رحیم آقا اپیکچی) در می‌آید. مادرش ذکر می‌کند که در این مدت، فرح را به علت علاقۀ به تحصیلش، نزد برادرش (محمدعلی قطبی) در تهران می‌فرستد.
[۵] خاطرات فریده دیبا، دخترم فرح، مترجم الهه رئیس فیروز، ص۱۹، تهران، به آفرین، چاپ چهارم، ۱۳۸۰.
اما خود فرح گفته که من فقط دو بار در دو تابستان به تهران آمدم و برای اقامت دائم پس از جدایی کامل مادر از اپیکچی و با پولی که از او گرفت، به تهران آمدیم.
[۶] فرح پهلوی، دختر یتیم، مصحح احمد پیرانی، ج۱، ص۳۴، تهران، به آفرین، ۱۳۸۲.
و تا زمانیکه فرح به دبستان می‌رفت در خانۀ دایی زندگی می‌کردند؛ اما بعدها خانه‌ای در حوالی بهارستان گرفتند.
[۷] خاطرات فریده دیبا، دخترم فرح، مترجم الهه رئیس فیروز، ص۲۴، تهران، به آفرین، چاپ چهارم، ۱۳۸۰.


تحصیلات

[ویرایش]

فرح در کنار تنها فرزند دایی خود رضا قطبی بزرگ شد و تحصیلات خود را در مدرسۀ ایتالیایی‌ها و سپس مدرسۀ فرانسوی ژاندارک که راهبه‌های فرانسوی آن را اداره می‌کردند، ادامه داد. او در فعالیت‌های ورزشی ـ هنری مدرسه شرکت و کاپیتان تیم بسکتبال مدرسه بود. وی در مراسم ویژۀ روز یکشنبه در کلیسای کوچک مدرسه، نواختن پیانو را به عهدۀ داشت.
فرح تا سن ۱۶ سالگی در مدرسۀ ژاندارک به تحصیل پرداخت و پس از اخذ مدرک دیپلم به دنبال پسر دایی خود به فرانسه رفت و در رشتۀ معماری در دانشکدۀ هنرهای زیبا مشغول تحصیل شد.
فرح در دوران تحصیل در فرانسه جذب سازمان دانشجویی حزب توده شد و مادرش دلیل آن را روحیۀ حساس و مردم‌دوستی و عدالت‌خواهی و فقر و محرومیت در دوران کودکی می‌داند. انوشیروان رئیس فیروز (از فعالان حزب تودۀ ایران) فرح را به حزب معرفی کرد.
[۸] فردوست، حسین، ظهور و سقوط خاندان پهلوی، ص۴۵۴ـ۴۵۵، تهران، اطلاعات، ۱۳۷۳.

فرح در اواخر دوران تحصیل در فرانسه، تصمیم گرفته بود که با کریم پاشا بهادری (یکی از دانشجویان ایران مقیم پاریس) ازدواج کند و آنها در یک جشن کوچک نامزدی خود را اعلام کرده بودند.
[۹] خاطرات فریده دیبا، دخترم فرح، مترجم الهه رئیس فیروز، ص۲۸، تهران، به آفرین، چاپ چهارم، ۱۳۸۰.
فرح پس از ۴ سال به ایران بازگشت؛ اما پس از آشنایی با شاه، این نامزدی را به فراموشی سپرد و بعدها کریم پاشا به ریاست دفتر مخصوص شهبانو فرح انتخاب شد.
[۱۰] خاطرات فریده دیبا، دخترم فرح، مترجم الهه رئیس فیروز، ص۲۹، تهران، به آفرین، چاپ چهارم، ۱۳۸۰.
[۱۱] خاطرات فریده دیبا، دخترم فرح، مترجم الهه رئیس فیروز، ص۳۰، تهران، به آفرین، چاپ چهارم، ۱۳۸۰.

مادر فرح می‌گوید: «من در فرح تغییرات کلی احساس کردم. عجیب نبود دختری که در مدرسۀ ژاندارک تحصیل کرده و برای ادامۀ تحصیل به فرانسه رفته و همۀ دوران کودکی و نوجوانی خویش را تحت نظر معلمه‌ها و اساتید فرانسوی گذرانده، این قدر تربیت غربی و البته فرانسوی پیدا کرده باشد.»
[۱۲] خاطرات فریده دیبا، دخترم فرح، مترجم الهه رئیس فیروز، ص۲۹، تهران، به آفرین، چاپ چهارم، ۱۳۸۰.


آشنایی فرح با محمدرضا

[ویرایش]

در مورد این موضوع روایت‌های مختلفی وجود دارد و علیرغم تفاوت‌هایی در جزئیات یک نقطۀ اشتراک و شروعی مشترک دارند. در همۀ آنها سر نخ آشنایی شاه و فرح به داماد ذی نفوذ شاه؛ یعنی اردشیر زاهدی می‌رسد.
فریده دیبا می‌گوید: فرح که بعد از آمدن به ایران قصد بازگشت به فرانسه و ازدواج داشت، با مشکل روبرو شد؛ زیرا نامش در لیست مخالفین شاه قرار داشت و به واسطۀ دایی‌اش و احمدعلی ابتهاج به اردشیر زاهدی (رئیس امور دانشجویان ایرانی مقیم خارج) معرفی شد. یک هفته بعد از اولین ملاقات، زاهدی فرح را به ویلای حصارک دعوت می‌کند و در آنجا با شاه آشنا می‌شود.
[۱۳] خاطرات فریده دیبا، دخترم فرح، مترجم الهه رئیس فیروز، ص۳۲-۴۱، تهران، به آفرین، چاپ چهارم، ۱۳۸۰.

فردوست می‌گوید: فرح از فرط استیصال برای اخذ کمک مالی به سراغ اردشیر زاهدی در حصارک می‌رود تا بتواند در پاریس، تحصیل و زندگی کند. اگر ندانیم حصارک چیست، شاید مسئله مفهوم نشود. در حصارک ویلایی بود که زاهدی و دوستانش، منتظر شکار دخترها و زن‌ها بودند و اگر زنی مورد پسند زاهدی نبود، او را به رفقایش می‌داد. حال این دختر با اطلاع از چنین وضعیتی برای درخواست پول به سراغ زاهدی می‌رود؛ یعنی این که خود را تقدیم زاهدی می‌کند. لابد زاهدی از این دختر خوشش نیامده بود که او را به محمدرضا معرفی کرد.
[۱۴] فردوست، حسین، ظهور و سقوط خاندان پهلوی، ص۲۱۱، تهران، اطلاعات، ۱۳۷۳.

به هر حال شاه در هواپیما از فرح به زبان فرانسوی خواستگاری می‌کند و فرح هم بلافاصله قبول می‌کند.
در ۲۹ آذرماه ۱۳۳۸ در کاخ گلستان جشن عروسی مفصل محمدرضا و فرح دیبا با حضور بیش از ۴۰۰ میهمان برگزار می‌شود.
مهریه فرح ۵ میلیون تومان‌ تعیین شد و به دستور محمدرضا یک حساب بانکی به مبلغ ۲ میلیون تومان برای فرح باز شد.
[۱۵] زاهدی، اردشیر، ۲۵ سال در کنار شاه، ص۱۸۳، تهران، عطایی ۱۳۸۱.

در ۹ آبان ۱۳۳۹ ولیعهد شاه (رضا پهلوی) به دنیا آمد. تولد رضا انقلابی در کاخ سلطنتی پدید آورد.
[۱۶] خاطرات فریده دیبا، دخترم فرح، مترجم الهه رئیس فیروز، ص۶۰، تهران، به آفرین، چاپ چهارم، ۱۳۸۰.


فعالیت‌ها و اقدامات فرح

[ویرایش]

به گفتۀ اردشیر زاهدی فرح تا تولد رضا بسیار محافظه‌کارانه برخورد می‌کرد و در مراسم‌های رسمی‌ و محافل دربار فقط گوش می‌داد و جز جملات عادی چیزی بر زبان نمی‌آورد؛ اما بعد از تولد رضا و اطمینان وی از ثبات زندگی خانوادگی و بر طرف شدن خطر طلاق و جدایی فعالیت‌های سیاسی ـ اجتماعی فرح آغاز می‌شود.
نخستین گام در این راه تشکیل دفتر مخصوص ملکه بود و اولین رئیس دفتر مخصوص ملکه کسی نبود، جز نامزد سابق فرح (کریم پاشا بهادری) مینو صمیمی‌ (از اعضای دفتر مخصوص فرح) می‌گوید: دفتر دارای دو بخش امور خصوصی ملکه و بخش دبیرخانه بود. ریاست بر کلیۀ موزه‌های کشور و کلیۀ مراکز فرهنگی ـ هنری در سراسر کشور بر عهدۀ فرح بود. آنها نیز وظیفه داشتند با برقراری یک پل ارتباطی بین ایران متجدد و فرهنگ غربی، هویّت فرهنگی جدیدی برای ایران به وجود آورند. بنابراین هر ساله بودجۀ هنگفتی در اختیار روئسای سازمان‌های فرهنگی و هنری قرار می‌گرفت تا اهداف بلند پروازانۀ شهبانو را توسعه دهند.
[۱۷] صمیمی، مینو، پشت پردۀ تخت طاووس، تهران، اطلاعات، ۱۳۷۴، ص۱۸۸.

در واقع با ورود فرح به دربار پهلوی دفتر ملکه از وضعیت تشریفاتی به کانون فعال سیاست گذاری‌های سیاسی ـ فرهنگی ـ اجتماعی به ویژه با هدف ترویج اباحه‌گری و فساد در عرصۀ ادب و هنر ایران تبدیل شد.
از جمله کارهای به اصطلاح فرهنگی فرح، برگزاری جشنواره‌ها و از جمله جشن ۲۵۰۰ سالۀ شاهنشاهی و جشن هنر شیراز بود.
دومین حرکت زیرکانۀ فرح وادار کردن شاه به تاسیس کاخ نیاوران بود، چون نمی‌خواست تحت نظر و نفوذ تاج‌الملوک و دو خواهر شاه باشد.
اردشیر زاهدی می‌گوید که احداث کاخ نیاوران به ابتکار شخصی فرح صورت گرفت و کمتر از یکسال بعد از ازدواج شاه و فرح آغاز شد و طرح اولیۀ نقشۀ کاخ را خود فرح طراحی کرده بود.
فرح که می‌خواست تهران مانند پاریس، دارای یک نماد و سمبل فرهنگی مخصوص باشد، طرح میدان شهیاد (آزادی فعلی) را ارائه داد. طرح اولیۀ کاخ شکار شاه در قصر فیروزه و ساختمان تئاتر شهر را نیز فرح شخصا تهیه کرد.
[۱۸] زاهدی، اردشیر، ۲۵ سال در کنار شاه، ص۱۸۴، تهران، عطایی ۱۳۸۱.


فساد مالی فرح

[ویرایش]

در این قسمت به نمونه‌هایی از فساد مالی فرح دیبا می‌پردازیم.

← جشن عروسی کذایی


برای جشن عروسی فرح هواپیمای اختصاصی به طور مرتب بین تهران و پاریس پرواز می‌کرد تا لوازم مورد نیاز مجلس جشن را به تهران بیاورد. گاهی اوقات خیاط فرانسوی که فراموش کرده بود، یک نوار یا روبان را به تهران بیاورد، هواپیما را به فرانسه برمی‌گرداند، در حالی که همین روبان در تهران هم وجود داشت!
[۱۹] خاطرات فریده دیبا، دخترم فرح، مترجم الهه رئیس فیروز، ص۵۸، تهران، به آفرین، چاپ چهارم، ۱۳۸۰.


← خرید قصر‌های چند ده هکتاری


قصر بسیار مجللی در اطراف لندن وجود داشت که از بناهای تاریخی دوره ویکتوریا به شمار می‌آمد و یکی از قصرهای عمده لندن بود. این قصر در یک محوطه چند ده هکتاری قرار داشت. فرح فورا آن را پسندید و این کاخ به نام رضا خریداری شد.
همچنین فرح آپارتمانی در حدود یک زمین فوتبال در غرب لندن که محلات اعیان‌نشین در آن محدوده قرار داشت، برای خود خرید و از این خرید بسیار خوشحال شد؛ زیرا آپارتمان درست شبیه آپارتمان اشرف در نیویورک بود.! ! !
[۲۰] خاطرات فریده دیبا، دخترم فرح، مترجم الهه رئیس فیروز، ص۱۷۹، تهران، به آفرین، چاپ چهارم، ۱۳۸۰.
[۲۱] خاطرات فریده دیبا، دخترم فرح، مترجم الهه رئیس فیروز، ص۱۸۰، تهران، به آفرین، چاپ چهارم، ۱۳۸۰.


← دست‌و‌دل‌باز در خرج بیت‌المال


فرح در خرج کردن نیز دست و دلباز بود، به عنوان نمونه برای تامین هزینه خروج غیرقانونی فریدون جوادی از ایران به فرانسه مبلغ ۳ میلیون دلار خرج کرد.
[۲۲] مسعود انصاری، احمد علی، پس از سقوط، ص۱۷۹، موسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، ۱۳۷۱.

نمونه‌های دیگر مثل دستور شهبانو برای ترخیص یک دستگاه ماشین مرسدس بنز با معافیت از حقوق و عوارض گمرکی برای لیلی امیر ارجمند (۱۳۴۹/۰۶/۲۶).
[۲۳] مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، زنان دربار به روایت اسناد ساواک، ص۷۳، ۱۳۸۳.

و همین‌طور ترخیص ماشین بنز برای چهار نفر از مدیران دفتر ملکه با معافیت از پرداخت حقوق و عوارض گمرکی.
[۲۴] مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، زنان دربار به روایت اسناد ساواک، ص۱۸۳.

رئیس دانشگاه فرح پهلوی، شاهرخ امیرارجمند بود که دارای انحرافات اخلاقی است و با اتکا به شغل زنش توانسته مشاغل عالی در دانشگاه تهران علیرغم نداشتن صلاحیت علمی‌ لازم با کمک دکتر نهاوندی بدست آورد و علاوه بر داشتن این شغل در زد و بندها و کارهای مقاطه‌ای نیز دست داشته است.
[۲۵] مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، زنان دربار به روایت اسناد ساواک، ص۲۰۲.

فردوست در مورد فساد مالی فرح می‌گوید: از دیگر کارهای فرح، خرید خانه‌ها و ساختمان‌های قدیمی‌ بود و پول هم از طرف دفتر فرح پرداخت می‌شد. از این قسمت‌ها در دفتر فرح زیاد بود، یک بخش برای قلمدان، تابلو، کتب خطی، اسناد تاریخی که به امضای مقامات مهم گذشته رسیده بود، یک قسمت برای فرش که بسیار وسیع بود و سوء استفاده در آن بسیار وسیع بود و غیره ...
همۀ این بساط برای سرگرمی‌خانم فرح بود و میلیاردها تومان از بودجۀ کشور هزینه می‌شد. (هزینۀ شخصی فرح و جواهرات و بذل و بخشش‌های او، هزینۀ ایجاد کاخ نیاوران و مرمت کاخ زمان قاجار، هزینه‌های سنگین مسافرت‌های محمدرضا و فرح، هزینۀ جشن‌های ۲۵۰۰ ساله و تاجگذاری و جشن هنر شیراز و...) که همه سلیقۀ فرح بود، اگر محاسبه شود، ارقامی‌ عجیب و غیر قابل تصور بدست می‌آید. بنابر این اگر دوران فرح را اوج فساد و چپاول و غارتگری بخوانم، سخن گزافی نگفته‌ام.
[۲۶] فردوست، حسین، ظهور و سقوط خاندان پهلوی، ص۲۱۴، تهران، اطلاعات، ۱۳۷۳.


← برگزاری جشن شیراز


جشن هنر شیراز زائیده فکر غربی‌ها و به نام فرح پهلوی بود. این جشن بخش عظیمی‌ از دستگاه اجرایی حکومت را به خود مشغول نمود. لیست هیئت امنا در سال ۱۳۴۶شامل نخست وزیر، ۷ وزیر، ۷ رئیس سازمان، استاندار، شهردار و... که همگی در اختیار سازمان جشن هنر بودند.
[۲۷] مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، جشن هنر شیراز به روایت اسناد ساواک، ص۱۰، ۱۳۸۱.

اوامر ریاست هیئت امناء؛ یعنی فرح پهلوی را اجرا می‌کردند. در ماده ۷ اساسنامه همه کس را فرح باید معین می‌کرد.
[۲۸] مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، جشن هنر شیراز به روایت اسناد ساواک، ص۵، ۱۳۸۱.


← جشن تاج‌گذاری


از دیگر جشن‌ها جشن تاجگذاری بود که به مثابه سایر جشن‌های شاهنشاهی با الگوپذیری از بیگانگان و به خاطر نمایش قدرت و جلال سلطنت نزد آنان به منصه ظهور رسید و در این راستا فرح که خود را ناظم و کارفرمای امور فرهنگی رژیم پهلوی می‌انگاشت، اولین گام‌ها را در سال ۴۵ با مکاتبه به سفارتخانه‌های ایران در کشورهای اروپایی برداشت.
[۲۹] مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، جشن تاجگذاری به روایت اسناد ساواک، ص۱تا۶، ۱۳۸۵.

روزنامه کیهان می‌نویسد: تاجی که علیا حضرت فرح در روز جشن تاجگذاری بر سر خواهند گذاشت، تقریبا ۲ کیلو وزن دارد و جواهرات آن در میان طلا و طلای سفید کار گذاشته شده است. قیمت این تاج را به هیچ وجه نمی‌توان تخمین زد، این تاج میلیون‌ها دلار ارزش دارد.
[۳۰] روزنامه کیهان، ۱۹ مهر۱۳۴۶.
[۳۱] روزنامه کیهان، ۲۶ مهر۱۳۴۶.

فرح برای حضور داشتن معلم فرانسوی‌اش در مراسم تاجگذاری، دستور تهیه بلیط داد.
[۳۲] مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، جشن تاجگذاری به روایت اسناد ساواک، ص۳۲۶، ۱۳۸۵.

این تبذیر و اسراف سرمایه‌های ملی در حالی صورت می‌گرفت که مردم ایران دارای مشکلات فراوانی بودند. نمونه‌ای از این مشکلات مسئله سیل مازندران در مهر ۱۳۴۶ بود، یک ماه قبل از برگزاری جشن تاجگذاری.
[۳۳] روزنامه کیهان، ۲ آبان ۱۳۴۶.

خلاصه اینکه فرح قدرت زیادی در دربار پیدا کرد، تا حدی که در سال ۱۳۴۶ نایب‌السلطنه شد و آن طور که مادر شاه می‌گوید: نایب‌السلطنه شدن به اصرار خود او بوده است، موقعی که پزشکان فرانسوی تشخیص دادند که در محمد رضا آثار بیماری پروستات پیدا شده، فرح، محمدرضا را وادار کرد تا قانون وضع کند و فرح را نایب‌السلطنۀ خود قرار دهد.
[۳۴] پهلوی، تاج الملوک، خاطرات تاج الملوک، ص۶۶، تهران، به آفرین ۱۳۸۰.

قدرت دفتر شهبانو در سال‌های آخر رزیم پهلوی بسیار افزایش یافت، به طوری که گاه در عزل و نصب وزرا و روسای ادارات دخالت می‌کرد.
راجی از قول هویدا نقل می‌کند که به هنگام استعفا از تخت وزارت اعلی‌حضرت فرمود، وزیر دربار باشم؛ ولی هیچ تمایلی نداشتم، چون می‌دانستم، دفتر مخصوص شهبانو تبدیل به نوعی قدرت رقیب برای دولت شده و در عزل و نصب وزرا دخالت می‌کند.
[۳۵] راجی، پرویز، خدمتگزار تخت طاووس، ترجمه ح. ا. مهران، ص۸۹، تهران، اطلاعات ۱۳۷۴، چاپ دهم.

در اسناد ساواک آمده: برای صدور حوالجات ارزی دفتر مخصوص علیا حضرت شهبانوی ایران و حقوق ارزی فرزندان والا حضرت‌ها و پرداخت مطالبات سفارتخانه مبلغ ۵۰ هزار دلار مورد احتیاج است.
[۳۶] مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، زنان دربار به روایت اسناد ساواک، اشرف پهلوی، ۱۳۸۱، ص۲۹۴.


← فساد تحت عنوان خیریه


از دیگر امور دفتر شهبانو، بنیاد امور خیریۀ فرح بود که به جهت ایجاد وجه‌ه‌ای مردمی‌ و انسان دوستانه صورت می‌گرفت، و در سال ۱۳۳۹ شروع به فعالیت نمود. چند نمونه از جمعیت‌ها و سازمان‌هایی که فرح عهده‌دار ادارۀ آنها بود: حمایت از مادران و نوزادان، کنگره‌های پزشکی، آموزشگاه نابینایان، دانشگاه و بیمارستان، ایجاد چند دارالایتام و پرورشگاه، تاسیس کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و..
[۳۷] کسری، نیلوفر، زنان ذی نفوذ در خاندان پهلوی، ص۲۴۰، تهران، نامک ۱۳۷۹، چاپ اول.

آنچه تحت عنوان امور خیریه انجام می‌گرفت، فی‌الواقع چیزی بیش از یک نمایش نبود که غالبا هم برای جلب توجه کشورهای غربی به اجرا در می‌آمد. تشکیلات خیریۀ شهبانو ظاهرا آنچنان جلوه و آب و رنگی داشت که از دور همه را به شدت تحت تاثیر قرار می‌داد. تشکیلاتی که در عمل واقعا ناقص و بی‌ثمر و بی‌کفایت بود.
[۳۸] صمیمی، مینو، زنان ذی نفوذ در خاندان پهلوی، ص۱۳۶-۱۳۷، تهران، نامک ۱۳۷۹، چاپ اول.


← سوءاستفاده مالی اطرافیان فرح


مسئلۀ دیگری که در موسسات تحت ریاست فرح وجود داشت، سوء استفاده و رشوه‌های کلان و اختلاس‌هایی بود که توسط دوستان و یاران او صورت می‌گرفت. به این ترتیب اعانه‌ها و کمک‌های مردمی‌ که به این سازمان می‌شد، اکثرا در جیب حضرات انباشته می‌گشت و مبلغ‌ اندکی صرف خانواده‌های بی‌بضاعت می‌گشت.
[۳۹] صمیمی، مینو، زنان ذی نفوذ در خاندان پهلوی، ص۱۴۰، تهران، نامک ۱۳۷۹، چاپ اول.

فخر روحانی می‌گوید: در سازمان حمایت از کودکان وابسته به اصطلاح بنگاه خیریه شهبانو به شیرخشکی نیاز داشتیم که برای مصرف کودکان معلول ذهنی مفید باشد و از نظر بودجه نیز کاملا تامین بودیم؛ اما مدیر عامل ارزانترین شیر خشک را که از نظر کیفیت در پایینترین حد قرار داشت، انتخاب کرد و آن محصولی بود که در سوئد برای تغذیه گوساله‌ها استفاده می‌شد.
[۴۰] روحانی، فخر، اهرم‌ها سقوط شاه و پیروزی انقلاب اسلامی، ج۱، ص۳۷۱-۳۷۵، نشر بلیغ، ۱۳۷۰.


فساد اخلاقی فرح

[ویرایش]

فرح دوست داشت که محیط دربار بی‌بند‌و‌بار و در ید او و مطابق میلش باشد. از وقتی که زن محمدرضا شد، پای افراد عاطل و باطل به دربار باز شد.
[۴۱] پهلوی، تاج الملوک، خاطرات تاج الملوک، ص۴۵۷، تهران، به آفرین ۱۳۸۰.


← ترویج بی‌بندوباری و اباحه‌گری


چون فرح در فرانسه بزرگ شده بود و فرانسه در عالم، مهد بی‌بندوباری و ولنگاری است، مجالس رقص و طرب ترتیب می‌داد و در این مجلس رفقایش مثل فریدون جوادی و فرهاد ریاحی و امثالهم را می‌آورد و حرکات سخیف می‌کردند و اسم آن را تنوع طلبی می‌گذاشتند.
[۴۲] پهلوی، تاج الملوک، خاطرات تاج الملوک، ص۴۶۳، تهران، به آفرین ۱۳۸۰.

شهبازی دلیل صمیمیت فرح با استوار پنجه شیر را در این دانسته که پنجه شیر یکبار فرح را در حال معاشقه با مربی سوئیسی‌اش، دیده بود؛ ولی به روی خودش نیاورده بود.
[۴۳] شهبازی، علی، محافظ شاه، ص۲۰۶، تهران، اهل قلم، ۱۳۷۷، چاپ اول.


← مبارزه با دین و مذهب


فرح معتقد است مذهب و دیانت به وسیله‌ای برای تحمیق توده‌های مردم تبدیل شده و همین مذهب عامل عقب ماندگی ایران است.
[۴۴] فرح پهلوی، دختر یتیم، مصحح احمد پیرانی، ج۱، ص۴۵، تهران، به آفرین، ۱۳۸۲.
و می‌گوید حرف کارل ماکس درست است که از بشر خواسته تا به جای پرداختن به مقولۀ خداشناسی که راه به جایی نمی‌برد، عمر کوتاه خود را صرف ساختن دنیای زمینی خود کند و ریشۀ همۀ ادیان، همان آیین‌های موهوم خرافه‌پرستی و موهوم‌ پرستی و جادوگری است.
[۴۵] فرح پهلوی، دختر یتیم، مصحح احمد پیرانی، ج۱، ص۴۸، تهران، به آفرین، ۱۳۸۲.
[۴۶] فرح پهلوی، دختر یتیم، مصحح احمد پیرانی، ج۱، ص۴۹، تهران، به آفرین، ۱۳۸۲.


← مبارزه با حجاب و چادر


او می‌گوید: وقتی به مقام شهبانویی رسیدم و شروع به مداخله در امور اجتماعی ایران کردم، جزو اولین برنامه‌هایی که به شدت دنبال کردم، مبارزه با حجاب زنان و به ویژه دانش‌آموزان و دانشجویان بود.
[۴۷] فرح پهلوی، دختر یتیم، مصحح احمد پیرانی، ج۱، ص۵۰، تهران، به آفرین، ۱۳۸۲.

بخشی از طرح رژیم شاه در برخورد با حجاب ممنوعیت زنان چادری از استفاده از خدمات سازمان‌های اجتماعی؛ مانند جمعیت بهزیستی و آموزشی فرح پهلوی، جمعیت شیر و خورشید سرخ ایران و انجمن ملی حمایت کودکان بود.
[۴۸] ظهیری، علیرضا، عصر پهلوی به روایت اسناد، ص۲۸۶، دفتر نشر و پخش معارف، ۱۳۷۹.


سرانجام فرح پهلوی

[ویرایش]

در ۲۶ آذر ۱۳۵۷ شاه و فرح از ایران فرار کردند. ابتدا به مصر و سپس به مراکش، مکزیک، پاناما و دوباره به مصر رفتند. ۵ مرداد ۱۳۵۹ شاه در بیمارستان قاهره مرد. پس از مرگ شاه، نزدیک یک سال فرح و فرزندانش در مصر ماندند و فرح برای چند ماه نایب‌السلطنه شد. در سال ۱۳۶۰ فرح به همراه فرزندانش (به غیر از رضا) به آمریکا رفت؛ ولی بلافاصله بعد از اینکه وضعیت تحصیل و اقامت فرزندانش را سر و سامان داد، خود دوباره به پاریس (شهر رویایی‌اش) بازگشت.
فرح در پاریس تشکیلاتی شبیه دفتر مخصوص ملکه ایجاد کرد که هم اکنون مسئولیت دفتر در اروپا بر عهدۀ فریدون جوادی است.
از جمله اصلی‌ترین فعالیت‌های فرح بعد از مرگ شاه متوجه براندازی نظام جمهوری اسلامی‌ و حمایت مالی از راه‌اندازی رسانه‌ها و نشریات و گروه‌های سلطنت طلب بود.

عناوین مرتبط

[ویرایش]

احسان نراقی؛ احمد بهارمست؛ احمد زیرک زاده؛ احمدعلی سپهر؛ اردشیر تاجبخش؛ اردشیر زاهدی؛ الهیار صالح؛ امیرحسین خزیمه علم؛ تیمور بختیار؛ حاج علی کیا؛ حسن اخوی؛ حسن علوی‌کیا؛ خاندان ابتهاج؛ خاندان اخوی؛ خاندان ادهم؛ خاندان اقبال؛ خاندان حکیمی؛ خاندان دولتشاهی؛ خاندان شقاقی ضرغامی؛ خاندان ضیایی؛ خاندان عدل؛ خاندان قوام؛ خاندان مسعود انصاری؛ داریوش فروهر؛ سید حسن مدرس؛ سیدمحمد بیرجندی‌تدین؛ سیدنصرالله تقوی؛ شاپور بختیار؛ صفی اصفیا؛ صمد صمدیان پور؛ عبدالحسین احمدی بختیاری؛ عبدالکریم ایادی؛ فرج الله بهرامی

پانویس

[ویرایش]
 
۱. خاطرات فریده دیبا، دخترم فرح، مترجم الهه رئیس فیروز، ص۱۸، تهران، به آفرین، چاپ چهارم، ۱۳۸۰.
۲. فرح پهلوی، دختر یتیم، مصحح احمد پیرانی، ج۱، ص۲۵، تهران، به آفرین، ۱۳۸۲.
۳. خاطرات فریده دیبا، دخترم فرح، مترجم الهه رئیس فیروز، ص۱۲، تهران، به آفرین، چاپ چهارم، ۱۳۸۰.
۴. خاطرات فریده دیبا، دخترم فرح، مترجم الهه رئیس فیروز، ص۱۹، تهران، به آفرین، چاپ چهارم، ۱۳۸۰.
۵. خاطرات فریده دیبا، دخترم فرح، مترجم الهه رئیس فیروز، ص۱۹، تهران، به آفرین، چاپ چهارم، ۱۳۸۰.
۶. فرح پهلوی، دختر یتیم، مصحح احمد پیرانی، ج۱، ص۳۴، تهران، به آفرین، ۱۳۸۲.
۷. خاطرات فریده دیبا، دخترم فرح، مترجم الهه رئیس فیروز، ص۲۴، تهران، به آفرین، چاپ چهارم، ۱۳۸۰.
۸. فردوست، حسین، ظهور و سقوط خاندان پهلوی، ص۴۵۴ـ۴۵۵، تهران، اطلاعات، ۱۳۷۳.
۹. خاطرات فریده دیبا، دخترم فرح، مترجم الهه رئیس فیروز، ص۲۸، تهران، به آفرین، چاپ چهارم، ۱۳۸۰.
۱۰. خاطرات فریده دیبا، دخترم فرح، مترجم الهه رئیس فیروز، ص۲۹، تهران، به آفرین، چاپ چهارم، ۱۳۸۰.
۱۱. خاطرات فریده دیبا، دخترم فرح، مترجم الهه رئیس فیروز، ص۳۰، تهران، به آفرین، چاپ چهارم، ۱۳۸۰.
۱۲. خاطرات فریده دیبا، دخترم فرح، مترجم الهه رئیس فیروز، ص۲۹، تهران، به آفرین، چاپ چهارم، ۱۳۸۰.
۱۳. خاطرات فریده دیبا، دخترم فرح، مترجم الهه رئیس فیروز، ص۳۲-۴۱، تهران، به آفرین، چاپ چهارم، ۱۳۸۰.
۱۴. فردوست، حسین، ظهور و سقوط خاندان پهلوی، ص۲۱۱، تهران، اطلاعات، ۱۳۷۳.
۱۵. زاهدی، اردشیر، ۲۵ سال در کنار شاه، ص۱۸۳، تهران، عطایی ۱۳۸۱.
۱۶. خاطرات فریده دیبا، دخترم فرح، مترجم الهه رئیس فیروز، ص۶۰، تهران، به آفرین، چاپ چهارم، ۱۳۸۰.
۱۷. صمیمی، مینو، پشت پردۀ تخت طاووس، تهران، اطلاعات، ۱۳۷۴، ص۱۸۸.
۱۸. زاهدی، اردشیر، ۲۵ سال در کنار شاه، ص۱۸۴، تهران، عطایی ۱۳۸۱.
۱۹. خاطرات فریده دیبا، دخترم فرح، مترجم الهه رئیس فیروز، ص۵۸، تهران، به آفرین، چاپ چهارم، ۱۳۸۰.
۲۰. خاطرات فریده دیبا، دخترم فرح، مترجم الهه رئیس فیروز، ص۱۷۹، تهران، به آفرین، چاپ چهارم، ۱۳۸۰.
۲۱. خاطرات فریده دیبا، دخترم فرح، مترجم الهه رئیس فیروز، ص۱۸۰، تهران، به آفرین، چاپ چهارم، ۱۳۸۰.
۲۲. مسعود انصاری، احمد علی، پس از سقوط، ص۱۷۹، موسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، ۱۳۷۱.
۲۳. مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، زنان دربار به روایت اسناد ساواک، ص۷۳، ۱۳۸۳.
۲۴. مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، زنان دربار به روایت اسناد ساواک، ص۱۸۳.
۲۵. مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، زنان دربار به روایت اسناد ساواک، ص۲۰۲.
۲۶. فردوست، حسین، ظهور و سقوط خاندان پهلوی، ص۲۱۴، تهران، اطلاعات، ۱۳۷۳.
۲۷. مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، جشن هنر شیراز به روایت اسناد ساواک، ص۱۰، ۱۳۸۱.
۲۸. مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، جشن هنر شیراز به روایت اسناد ساواک، ص۵، ۱۳۸۱.
۲۹. مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، جشن تاجگذاری به روایت اسناد ساواک، ص۱تا۶، ۱۳۸۵.
۳۰. روزنامه کیهان، ۱۹ مهر۱۳۴۶.
۳۱. روزنامه کیهان، ۲۶ مهر۱۳۴۶.
۳۲. مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، جشن تاجگذاری به روایت اسناد ساواک، ص۳۲۶، ۱۳۸۵.
۳۳. روزنامه کیهان، ۲ آبان ۱۳۴۶.
۳۴. پهلوی، تاج الملوک، خاطرات تاج الملوک، ص۶۶، تهران، به آفرین ۱۳۸۰.
۳۵. راجی، پرویز، خدمتگزار تخت طاووس، ترجمه ح. ا. مهران، ص۸۹، تهران، اطلاعات ۱۳۷۴، چاپ دهم.
۳۶. مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، زنان دربار به روایت اسناد ساواک، اشرف پهلوی، ۱۳۸۱، ص۲۹۴.
۳۷. کسری، نیلوفر، زنان ذی نفوذ در خاندان پهلوی، ص۲۴۰، تهران، نامک ۱۳۷۹، چاپ اول.
۳۸. صمیمی، مینو، زنان ذی نفوذ در خاندان پهلوی، ص۱۳۶-۱۳۷، تهران، نامک ۱۳۷۹، چاپ اول.
۳۹. صمیمی، مینو، زنان ذی نفوذ در خاندان پهلوی، ص۱۴۰، تهران، نامک ۱۳۷۹، چاپ اول.
۴۰. روحانی، فخر، اهرم‌ها سقوط شاه و پیروزی انقلاب اسلامی، ج۱، ص۳۷۱-۳۷۵، نشر بلیغ، ۱۳۷۰.
۴۱. پهلوی، تاج الملوک، خاطرات تاج الملوک، ص۴۵۷، تهران، به آفرین ۱۳۸۰.
۴۲. پهلوی، تاج الملوک، خاطرات تاج الملوک، ص۴۶۳، تهران، به آفرین ۱۳۸۰.
۴۳. شهبازی، علی، محافظ شاه، ص۲۰۶، تهران، اهل قلم، ۱۳۷۷، چاپ اول.
۴۴. فرح پهلوی، دختر یتیم، مصحح احمد پیرانی، ج۱، ص۴۵، تهران، به آفرین، ۱۳۸۲.
۴۵. فرح پهلوی، دختر یتیم، مصحح احمد پیرانی، ج۱، ص۴۸، تهران، به آفرین، ۱۳۸۲.
۴۶. فرح پهلوی، دختر یتیم، مصحح احمد پیرانی، ج۱، ص۴۹، تهران، به آفرین، ۱۳۸۲.
۴۷. فرح پهلوی، دختر یتیم، مصحح احمد پیرانی، ج۱، ص۵۰، تهران، به آفرین، ۱۳۸۲.
۴۸. ظهیری، علیرضا، عصر پهلوی به روایت اسناد، ص۲۸۶، دفتر نشر و پخش معارف، ۱۳۷۹.


منبع

[ویرایش]
سایت پژوهه، برگرفته از مقاله «فرح دیبا»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۵/۰۴/۱۰.    






جعبه ابزار