غیر منقول

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



غیر منقول به معنای شی‌ء ثابت و غیر قابل جابه جایی می‌باشد.


مراد از غیر منقول

[ویرایش]

مراد از غیر منقول هر چیز ثابتی است که جابه جا کردن آن بر حسب عادت ممکن نباشد، مانند زمین، ساختمان، درخت کاشته شده در زمین و آلات به کار رفته در ساختمان همچون در و پنجره تا زمانی که متصل است.

احکام مرتبط

[ویرایش]

از احکام آن در بابهای طهارت، زکات، خمس، جهاد، تجارت، اجاره، غصب، شفعه و ارث سخن گفته‌اند.

← در طهارت


خورشید از مطهِّرات است که با شرایطی بعضی اشیای نجس، از جمله اشیای غیر منقول، همچون زمین و ساختمان را پاک می‌کند. زمین از دیگر مطهّراتی است که کف پا و ته کفش با راه رفتن روی آن پاک می‌شود.

← در زکات


به تصریح جمعی، پرداخت زکات درآمد املاکی که برای سود آوری نگهداری می‌شود، همچون باغ و مغازه مستحب است.

← در خمس


خمس در غنایم واجب است و در این حکم بنابر قول مشهور تفاوتی میان غنایم منقول و غیر منقول نیست؛ لیکن برخی، غنایم غیر منقول را مشمول وجوب خمس ندانسته‌اند.

← در جهاد


زمین آباد هنگام فتح و پیروزی مسلمانان بر کافران، از آنِ همه مسلمانان است، به شرط آنکه جنگ با اذن امام علیه السّلام صورت گرفته باشد؛ اما اگر جنگ بدون اذن امام علیه السّلام باشد یا زمین بدون جنگیدن به دست سپاهیان اسلام بیفتد، جزء انفال به شمار رفته و از آنِ امام علیه السّلام است.

← در تجارت


در عقود لازمِ مالی، همچون بیع و اجاره و نیز غیر مالی که در آن تعهد مالی شده، مانند مهر در عقد ازدواج، تحویل مال به طرف مقابل واجب است. تحویل دادن اموال غیر منقول، با تخلیه آن و تحویل کلید و متمکن ساختن طرف مقابل در تصرف، تحقق می‌یابد..

← در اجاره


اجاره ملک برای سکونت یا غرضی دیگر، همچون کشاورزی و کسب و کار تنها با تعیین آن به مشاهدهیا مشخص کردن مکان آن، همراه با بیان ویژگیهایش در حدّ رفع جهالت صحیح است. در غیر این صورت، اجاره باطل خواهد بود

← در غصب


عنوان غصب با استیلای غاصب بر مال غصبی محقق می‌شود. استیلا در غصب خانه و مانند آن از اموال غیر منقول به سکونت در آن با بیرون راندن مالک و یا عدم حضور وی و نیز گرفتن کلید خانه از مالکش به زور و باز و بست کردن در و تردد در آن تحقق می‌یابد.
غصب باغ دارای حصار با گرفتن کلید آن از مالکش به زور و آمد و شد در آن و در صورت حصار نداشتن، با بیرون راندن مالک از محوطه باغ و تصرف در آن محقق می‌شود. همچنین است غصب مزارع و مراتع و غیر آن.
[۱۳] وسیلة النجاة، ص۶۳۷ - ۶۳۸.


← در شفعه


حق شفعه در اموال غیر منقولِ قسمت پذیر، مانند زمین، خانه و حتی درختان به تبع زمین، ثابت است؛ لیکن ثبوت آن در اموال منقول و نیز اموال غیر منقول غیر قابل تقسیم که تقسیم آن موجب ضرر می‌شود مانند حمام و راه، اختلافی است. در مسئله اخیر، قول به عدم ثبوت به اکثر متأخران، بلکه مشهور نسبت داده شده است.
[۱۸] مهذب الاحکام، ج۱۸، ص۱۲۹.


← در ارث


شوهر از تمامی داراییهای همسرش؛ اعم از منقول و غیر منقول، ارث می‌برد؛ لیکن در باره زن مسئله اختلافی است. به قول مشهور، زن از عین زمین مطلقا ارث نمی‌برد؛ بایر باشد یا دایر. همچنین از عین ساختمان و مصالح و ابزار به کار رفته در آن ارث نمی‌برد؛ لیکن از قیمت آنها ارث می‌برد.
برخی گفته‌اند: زوجه تنها از زمینی که در آن ساختمان بنا شده است ارث نمی‌برد؛ اما از زمین باغ و کشاورزی ارث می‌برد. چنان که از قیمت ساختمان و ابزار و مصالح به کار رفته در آن ارث می‌برد.
برخی دیگر گفته‌اند: ارث نبردن زوجه تنها از عین زمین است، اما از قیمت آن همچون قیمت ساختمان و ابزار و مصالح به کار رفته در آن، ارث می‌برد.
[۲۰] غایة المرام، ج۴، ص۱۸۲ - ۱۸۳.
[۲۲] مهذب الاحکام، ج۳۰، ص۲۰۹.
آیا حکم یاد شده (ارث نبردن زوجه از بعض ترکه) اختصاص به زوجه بی بچه از شوهر دارد و در نتیجه زن بچه دار از تمامی ترکه شوهر ارث می‌برد، یا زن فرزند دار از شوهر را نیز در بر می‌گیرد؟ مسئله اختلافی است. قول نخست به مشهور، بویژه متأخران نسبت داده شده است؛ هرچند برخی، شهرت را ثابت ندانسته‌اند.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. جواهرالکلام، ج۶، ص۲۶۱.    
۲. العروة الوثقی، ج۱، ص۲۴۴ - ۲۴۵.    
۳. جواهر الکلام، ج۱۵، ص۲۹۱.    
۴. جواهر الکلام، ج۱۶، ص۵ - ۶.    
۵. مستمسک العروة، ج۹، ص۴۴۳- ۴۴۴.    
۶. الحدائق الناضرة، ج۱۲، ص۳۲۴- ۳۲۷.    
۷. جواهر الکلام، ج۲۱، ص۱۵۶ - ۱۵۷.    
۸. جواهر الکلام، ج۲۴، ص۲۲۹.    
۹. مستندالشیعة، ج۱۰، ص۱۳۹.    
۱۰. مستندالشیعة، ج۱۰، ص۱۶۰.    
۱۱. جواهر الکلام، ج۲۳، ص۱۴۸ - ۱۵۶.    
۱۲. جواهر الکلام، ج۲۷، ص۲۸۹.    
۱۳. وسیلة النجاة، ص۶۳۷ - ۶۳۸.
۱۴. مسالک الافهام، ج۱۲، ص۲۶۱ -۲۶۵.    
۱۵. جواهر الکلام، ج۳۷، ص۲۴۱- ۲۴۷.    
۱۶. جامع المقاصد، ج۶، ص۳۴۵.    
۱۷. جواهر الکلام، ج۳۷، ص۲۵۱- ۲۵۲.    
۱۸. مهذب الاحکام، ج۱۸، ص۱۲۹.
۱۹. جواهر الکلام ۳۹، ص۲۰۷.    
۲۰. غایة المرام، ج۴، ص۱۸۲ - ۱۸۳.
۲۱. جواهر الکلام، ج۳۹، ص۲۱۲ - ۲۱۵.    
۲۲. مهذب الاحکام، ج۳۰، ص۲۰۹.
۲۳. مسالک الافهام، ج۱۳، ص۱۹۰ - ۱۹۱.    
۲۴. جواهر الکلام، ج۳۹، ص۲۱۰ - ۲۱۱.    


منبع

[ویرایش]

فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام، ج۵، ص۶۲۶، برگرفته از مقاله «غیر منقول».    



جعبه ابزار