غزوه بنی‌المصطلق

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



در سال پنجم یا ششم طایفه‌ای از خزاعه که بنی‌المصطلق نام داشتند و در نزدیکی مدینه سکنا گزیده بودند، برای جنگ با مسلمانان آماده شده بودند که پیامبر پس از آگاهی از این امر با آنان پیکار نمود.


معنای غزوه

[ویرایش]

غزوه در اصطلاح به جنگی گفته می‌شود که پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) خود فرماندهی آن را به عهده داشت.

زمان و مکان غزوه

[ویرایش]

غزوه بنی‌مصطلق یا غزوه مریسیع در شعبان سال پنجم هجرت و یا سال ششم اتفاق افتاد. بنی‌مصطلق طایفه‌ای از «خزاعه» بودند که در ناحیه «فرع»، هشت منزلی مدینه سکونت می‌کردند.

علت غزوه

[ویرایش]

به پیامبر خبر رسید که حارث بن ابی ضرار، رئیس طایفه بنی مصطلق، قوم خود و گروه‌هایی از طوایف عرب را گردآورده و برای جنگ با مسلمانان آماده شده است. حضرت پس از آگاهی و اطمینان از درستی خبر به سوی آنان لشکر کشید. عده‌ای از منافقان نیز به دلیل نزدیکی محل جنگ و برای به دست آوردن غنایم به سپاه پیامبر پیوستند. کشته شدن یکی از جاسوس‌های بنی مصطلق به فرمان حضرت محمد صلی الله علیه وآله وسلم در محل بَقْعاء، نزدیک مدینه، سبب وحشت کافران و پراکندگی عده‌ای از آنان شد. پیامبر در کنار آب مریسیع آماده جنگ شد.

جانشین پیامبر در مدینه

[ویرایش]

در این جنگ که ۲۸ روز به طول انجامید، پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) " اباذر غفاری " را جانشین خود در مدینه قرار داده بود. البته برخی دیگر " زید بن حارثه " نام برده‌اند.

پرچمدار غزوه

[ویرایش]

پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) به همراه سپاهیان در دوم شعبان از مدینه حرکت کردند. در این جنگ پرچمدار انصار سعد بن عباده و پرچمدار مهاجران ابوبکر، یا عَمّار یاسر بود.

حضور همسران پیامبر

[ویرایش]

" ام‌سلمه " و " عایشه " نیز پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) را همراهی می‌کردند.
لازم به ذکر است، در این غزوه بسیاری از منافقان شرکت داشتند که هرگز تا آن زمان در هیچ جنگی همراه پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) شرکت نکرده بودند، آنان به امید غنیمت و به خاطر نزدیکی راه، همراه مسلمانان آمده بودند.

دستگیری جاسوس دشمن

[ویرایش]

در طول مسیر حرکت سپاه اسلام، در منطقه « بقعاء » یکی از جاسوسان بنی‌مصطلق، به دست مسلمانان اسیر شد. او گفت: «حارث سپاه زیادی فراهم کرده و آماده جنگ با شماست. » پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) از وی خواست تا اسلام را بپذیرد. او در پاسخ گفت که «تابع قوم خود است. » آن جاسوس بعد از عدم قبول اسلام کشته شد. خبر این حادثه به لشگرگاه حارث بن ابی ‌ضرار رسید و باعث شد تا ترس و وحشت شدیدی در دل بنی‌مصطلق و پیروانشان ایجاد شود. به دنبال این جریان بسیاری از هم‌پیمانان حارث بن ابی ‌ضرار از اطراف او و قبیله‌اش پراکنده شدند.

آغازگر جنگ

[ویرایش]

سرانجام دو سپاه کنار «آب‌گیر مریسیع» روبروی یکدیگر قرار گرفتند. پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) آنان را به اسلام دعوت کرد؛ اما آنان شروع به تیراندازی کردند، پس از آن جنگ تن به تن آغاز شد، صفوف دشمن به سرعت از هم پاشید. در این جنگ ده نفر از مشرکان بنی‌مصطلق کشته و بقیه به اسارت در آمدند. از مسلمانان تنها یک نفر از مهاجران به صورت اشتباهی در میدان جنگ، توسط یکی از انصار به شهادت رسید. شعار مسلمانان در این جنگ «یا منصور اَمِت اَمِت» بوده؛ یعنی‌ای پیروز بمیران، بمیران.

پیروزی سپاه اسلام در جنگ

[ویرایش]

همین که جنگ به فرمان پیامبر در گرفت، بنی مصطلق گریختند. عد‌ه‌ای از ایشان کشته شدند و زنان و فرزندان و اموالشان به دست سپاه اسلام افتادند. پس از پایان جنگ، پیامبر دستور داد با اسیران به نرمی رفتار کنند.
بازماندگان بنی‌مصطلق همگی اسیر شدند و حیوانات بسیاری به غنیمت مسلمانان درآمد. در مجموع دو هزار شتر و پنج هزار گوسفند نصیب مسلمانان شد. بعد از تقسیم غنائم که زنان و کودکان نیز در بین آنان وجود داشتند، شش شتر فدیه هر یک از آنان قرار داده شد. از این‌رو تمام اسراء با پرداخت فدیه آزاد شدند.

ازدواج پیامبر با جویریه

[ویرایش]

جُوَیریه دختر حارث بن ابی ضرار که از اسیران بود، سهم ثابت بن قیس و یا پسر عموی او شد. جویریه برای آزادی خویش از پیامبر یاری خواست. پیامبر نیز سهم مُکاتبه (بهای آزادی بنده) او را پرداخت و با او ازدواج کرد. پس از این ازدواج، مسلمانان اسیران بنی مصطلق را آزاد کردند.

شأن نزول سوره منافقون

[ویرایش]

ماجرای منافقان پس از پایان این جنگ اتفاق افتاد که در آن عبدالله بن ابی با طعنه‌های خود بین مهاجران و انصار اختلاف انداخت و پیامبر را به غضب آورد، هر چند به خاطر انکار ظاهری سخنانش عفو شد. سوره منافقون به همین مناسبت بر پیامبر نازل شد. خبر افک نیز در بازگشت از این سفر روی داد.

فهرست منابع

[ویرایش]

ابن اسحاق، کتاب السیرو المغازی، چاپ سهیل زکار، دمشق ۱۳۹۸/ ۱۹۷۸، چاپ افست قم ۱۳۶۸ ش.
ابن دُرَید، کتاب الاشتقاق، چاپ عبدالسلام محمد هارون، بغداد ۱۳۹۹/۱۹۷۹.
ابن هشام، السیرة النبویة، چاپ مصطفی سقا، ابراهیم ابیاری، و عبدالحفیظ شلبی، بیروت.
قاسم بن سلام ابوعبید، کتاب النسب، چاپ مریم محمد خیرالدرع، بیروت ۱۴۱۰/۱۹۸۹.
محمد بن عمر واقدی، کتاب المغازی للواقدی، چاپ مارسدن جونز، لندن ۱۹۶۶.
یاقوت حموی، معجم البلدان، بیروت ۱۳۹۹/۱۹۷۹.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. ابن هشام، عبدالملک، السیرة النبویة، ج۲، ص۲۹۷.    
۲. واقدی، محمد بن سعد، کتاب المغازی، تحقیق مارسدن جونس، مؤسسة الاعلمی، بیروت، ۱۹۸۹م، الطبعه الاولی، ج۳، ص۴۰۴.    
۳. واقدی، محمد بن سعد، کتاب المغازی، تحقیق مارسدن جونس، مؤسسة الاعلمی، بیروت، ۱۹۸۹م، الطبعه الاولی، ج۱، ص۴۰۴.    
۴. ابن هشام، عبدالملک، السیرة النبویة، ج۲، ص۲۸۹.    
۵. واقدی، محمد بن سعد، طبقات الکبری، تحقیق محمد عبدالقادر عطا، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۰ه. ق، الطبعه الاولی، ج۲، ص۴۸.    
۶. واقدی، محمد بن سعد، کتاب المغازی، تحقیق مارسدن جونس، مؤسسة الاعلمی، بیروت، ۱۹۸۹م، الطبعه الاولی، ج۱، ص۴۰۴.    
۷. واقدی، محمد بن سعد، کتاب المغازی، تحقیق مارسدن جونس، مؤسسة الاعلمی، بیروت، ۱۹۸۹م، الطبعه الاولی، ج۱، ص۴۰۴.    
۸. ابن هشام، السیرة النبویة، ج۲، ص۲۸۹.    
۹. واقدی، محمد بن سعد، طبقات الکبری، تحقیق محمد عبدالقادر عطا، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۰ه. ق، الطبعه الاولی، ج۲، ص۴۹.    
۱۰. واقدی، محمد بن سعد، طبقات الکبری، تحقیق محمد عبدالقادر عطا، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۰ه. ق، الطبعه الاولی، ج۲ ص۴۸.    
۱۱. واقدی، محمد بن سعد، طبقات الکبری، تحقیق محمد عبدالقادر عطا، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۰ه. ق، الطبعه الاولی، ج۲، ص۴۹.    
۱۲. واقدی، محمد بن سعد، کتاب المغازی، تحقیق مارسدن جونس، مؤسسة الاعلمی، بیروت، ۱۹۸۹م، الطبعه الاولی، ج۱، ص۴۰۵۴۰۶.    
۱۳. واقدی، محمد بن سعد، کتاب المغازی، تحقیق مارسدن جونس، مؤسسة الاعلمی، بیروت، ۱۹۸۹م، الطبعه الاولی، ج۱، ص۴۰۵.    
۱۴. ابن هشام، عبدالملک، السیرة النبویة، ج۲، ص۲۹۰.    
۱۵. واقدی، محمد بن سعد، کتاب المغازی، تحقیق مارسدن جونس، مؤسسة الاعلمی، بیروت، ۱۹۸۹م، الطبعه الاولی، ج۱، ص۴۰۴.    
۱۶. واقدی، محمد بن سعد، کتاب المغازی، تحقیق مارسدن جونس، مؤسسة الاعلمی، بیروت، ۱۹۸۹م، الطبعه الاولی، ج۱، ص۴۱۰.    
۱۷. واقدی، محمد بن سعد، طبقات الکبری، تحقیق محمد عبدالقادر عطا، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۰ه. ق، الطبعه الاولی، ج۲، ص۴۹.    
۱۸. ابن اسحاق، محمد بن اسحاق، السیر و المغازی، ص۲۶۳.    
۱۹. ابن اسحاق، محمد بن اسحاق، السیر و المغازی، ص۲۶۳.    
۲۰. واقدی، محمد بن سعد، کتاب المغازی، تحقیق مارسدن جونس، مؤسسة الاعلمی، بیروت، ۱۹۸۹م، الطبعه الاولی، ج۱، ص۴۱۱.    
۲۱. ابن هشام، عبدالملک، السیره النبویه، ج۲، ص۲۹۱۲۹۲.    
۲۲. ابن هشام، عبدالملک، السیرة النبویة، ج۲، ص۲۹۷ به بعد.    


منبع

[ویرایش]
دانشنامه جهان اسلام -بنیاد دائرة‌المعارف اسلامی، مقاله«بنی‌مصطلق»، شماره۱۹۹۲.    
سایت پژوهه برگرفته از مقاله «غزوه بنی مصطلق یا مریسیع»    






جعبه ابزار