عصر غیبتذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



عصر غیبت یعنی دوران غایب بودن امام معصوم علیه السّلام از انظار عموم است.


اطلاق بر دوران غیبت امام مهدی

[ویرایش]

عصر غیبت بر دوران غیبت امام دوازدهم، حضرت حجة بن الحسن العسکری علیهما السّلام اطلاق می‌شود. غیبت آن حضرت از سال ۲۵۵ هجری قمری، همزمان با ولادت آن گرامی آغاز شده است و همچنان ادامه دارد.

اقسام دوران غیبت

[ویرایش]

دوران غیبت به غیبت صغری و کبری تقسیم می‌شود. دوران غیبت صغری ۷۴ سال (۲۵۵ - ۳۲۹ ه. ق) است. در این دوران چهار نایب خاص، به ترتیببه نامهای ابو عمرو، عثمان بن سعید؛ فرزندش محمد بن عثمان؛ ابوالقاسم، حسین بن روح، و ابوالحسن، علی بن محمد سَمُری رضوان اللّه‌ علیهم به عنوان رابط میان امام علیه السّلام و مردم ایفای رسالت می‌کردند و مرجع امور آنان بودند [۱]
با درگذشت چهارمین سفیر در ۳۲۹ (ه. ق) غیبت کبری آغاز گردید. در آخرین نامه‌ای که از امام زمان علیه السّلام خطاب به علی بن محمد سمری صادر گردیده، آمده است: «کمتر از یک هفته از دنیا خواهی رفت؛ به احدی پس از خود وصیّت نکن؛ به راستی که زمان غیبت تامّه فرا رسیده است». [۲]

مرجع امور دینی در عصر غیبت

[ویرایش]

در دوران غیبت کبری فقهای واجد شرایط و آگاهان به علوم اهل بیت علیهم السّلام مرجع امور دینی شیعیان اند؛ چنان که در توقیع شریفِ رسیده از امام عصر علیه السّلام آمده است: «در رخدادهایی که پدید می‌آید به راویان حدیث ما مراجعه کنید که آنان حجت من بر شمایند و من حجت خدایم». [۳]

عصر حضور مقابل عصر غیبت

[ویرایش]

مقابل عصر غیبت، عصر حضور قرار دارد که بر دوران حضور معصوم علیه السّلام در میان مردم اطلاق می‌شود.

احکام مرتبط

[ویرایش]

از احکام مرتبط با عصر غيبت در بابهاى صلات، زکات، خمس، انفال، جهاد، تجارت، احیاء موات، ارث، قضاء و حدود سخن گفته‌اند.

← در غیبت و احکام اجتماعی دین


عدم حضور امام علیه السّلام در میان مردم منشأ تحولات و تغییراتی در احکام اجتماعی شریعت شده است؛ در این راستا بخشی از وظایف امام علیه السّلام به فقهای واجد شرایط تفویض شده است که به نمونه‌هایی از احکام آن در بابهای مختلف اشاره می‌شود.

← در صلات


نماز جمعه در زمان حضور امام علیه السّلام واجب عینی است؛ لیکن در عصر غیبت، اکثر فقها قائل به عدم وجوب آن‌اند. بر عدم وجوب ادعای اجماع نیز شده است؛ بلکه برخی فتوا به عدم مشروعیت آن در عصر غیبت داده‌اند. [۴] نماز عید ( فطر و قربان) در عصر حضور واجب است: اما در عصر غیبت بنابر قول مشهور مستحب است. [۵] [۶] [۷]

← در زکات


دادن زکات به امام علیه السّلام در صورت مطالبه آن واجب است؛ لیکن در عصر غیبت، پرداخت زکات به فقیه جامع شرایط، حتی با درخواست او بنابر قول مشهور مستحب است نه واجب. [۸] [۹]

← در خمس


تصرف در خمس در زمان حضور، بدون اذن امام علیه السلام جایز نیست و واجب است همه خمس به ایشان داده شود؛ اما در زمان غیبت، در حکم خمس اختلاف شدید وجود دارد. مباح بودن تمامی خمس برای شیعیان؛ مباح بودن نیمی از آن ( سهم امام علیه السّلام)؛ مباح بودن خمس سود کسب، و عدم اباحه خمس و وجوب پرداخت آن، از جمله اقوال در مسئله است.

← در انفال


انفال ملک امام علیه السّلام است و تصرف در آن بدون اجازه ایشان جایز نیست؛ لیکن در زمان غیبت، به قول مشهور تصرف در آن برای شیعیان حلال است.

← در جهاد


شرط وجوب، بلکه مشروعیت جهاد ابتدایی، حضور امام علیه السّلام یا نایب خاص او است. بنابر این، جهاد ابتدایی در عصر غیبت مشروعیت ندارد. برخی معاصران قائل به جواز آن شده‌اند.
آیا بر کسی که در عصر غیبت در جبهه نبرد با دشمنان اسلام کشته شده است احکام شهید جاری می‌شود یا نه؟ مسئله محل اختلاف است.

← در تجارت


زمین مفتوح عنوه از آنِ همه مسلمانان است و تصرف در آن در زمان حضور منوط به اذن امام علیه السّلام است؛ اما در زمان غیبت، مسئله اختلافی است.

← در ولایت فقیه


بدون شک، ولایت امام معصوم علیه السّلام عمومیت دارد و همه شئون را در بر می‌گیرد؛ لیکن در ثبوت عموم ولایت برای فقیه نسبت به شئون حکومت و سیاست در عصر غیبت اختلاف است.

← در احیاء موات


احیای زمین موات باید با اذن امام علیه السّلام باشد؛ لیکن در زمان غیبت، به قول مشهور، هرکس آن را احیا کند مالک می‌شود. [۱۰] در جواز اقطاع برای امام معصوم علیه السّلام بحثی نیست؛ اما برای فقیه جامع شرایط در عصر غیبت اختلاف است.

← در ارث


با نبودن وارث نسبی و سببی برای میّت، ارث او به امام علیه السّلام می‌رسد؛ لیکن در عصر غیبت اختلاف است؛ برخی حفظ و نگهداری آن را برای امام علیه السّلام به وصیّت یا پنهان کردن در زیر زمین تا زمان ظهور واجب دانسته‌اند؛ اما نظر مشهور تقسیم آن میان فقرا است. به تصریح برخی، متولی توزیع آن در زمان غیبت، فقیه جامع شرایط است [۱۱] [۱۲]

← در قضاء


منصب قضاوت از آنِ امام علیه السّلام است. این منصب در عصر غیبت به فقهای واجد شرایط تفویض شده است. [۱۳]

← در حدود


از مناصب امام علیه السّلام اقامه حدود است. این منصب در عصر غیبت به قول مشهور، به فقیه جامع شرایط اعطا شده است. در جواز اقامه حدّ بر فرزند توسط پدر و بر زوجه توسط همسرش در عصر غیبت اختلاف است.

← در اصول فقه


از عصر غیبت در اصول فقه، بحث انسداد نیز سخن گفته‌اند. راه دستیابی به علم در مسائل اعتقادی در هر زمانی باز است. همچنین راه دستیابی به علم در احکام شرعی فرعی در زمان حضور امام علیه السّلام بر روی همه گشوده است؛ لیکن در عصر غیبت در انسداد یا انفتاح راه علم به احکام شرعی فرعی اختلاف است.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج۵۱، ص۳۶۰ - ۳۶۶.    
۲. مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج۵۱، ص۳۶۱.    
۳. حرعاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعة، ج۲۷، ص۱۴۰.    
۴. نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱۱، ص۱۵۱.    
۵. عاملی جبعی، علی بن احمد، مسالک الافهام، ج۱، ص۲۵۰.    
۶. موسوی عاملی، محمد، مدارک الاحکام، ج۳، ص۹.    
۷. نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱۱، ص۳۳۲ - ۳۳۶.    
۸. طباطبایی حیکم، محسن، مستمسک العروة، ج۹، ص۳۱۳ - ۳۱۵.    
۹. نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱۵، ص۴۲۳ - ۴۲۴.    
۱۰. نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۳۸، ص۹ - ۱۵.    
۱۱. نراقی، احمد، مستند الشیعة، ج۱۹، ص۴۳۳.    
۱۲. نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۳۹، ص۲۶۳.    
۱۳. نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۴۰، ص۳۱.    


منبع

[ویرایش]

فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام، ج۵، ص۳۹۰.    



جعبه‌ابزار