عشای ربانی (نان و شراب)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



عشای ربانی یکی از مسائل اساسی ایمان شعائر عبادی مسیحیت است. مسیحیان هنگامی‌ که در این مراسم شرکت می‌کنند باور دارند که مسیح با جسم خود نزد آنان حاضر می‌شود.


توصیف اجمالی

[ویرایش]

نان شراب به عنوان یکی از ارکان اجزای اصلی عمل عشای ربانی دارای مفهوم خاصی در مسیحیت می‌ باشد. به آیین عشای ربانی (high mass)، شام خداوند (lords supper)، شکستن نان، مجلس سپاسگزاری شراکت هم اطلاق شده است. این عمل نماد حلول تجسد الهی قلمداد می‌شود. در اناجیل روایت شده است که عیسی (علیه‌السّلام) در آخرین شب حیات خود که شب عید فِصح یهودیان بود به اتفاق شاگردان به سنت کتاب مقدس شام دسته جمعی (شام آخر) را صرف کردند.
[۱] زیبائی‌نژاد، محمد رضا، مسیحیت شناسی مقایسه‌ای، تهران، سروش، ۱۳۸۲ش، اول، ص۳۱۹.


عشای ربانی از دیدگاه مسحیت

[ویرایش]

ابتدا به اصل ماجرای عشای ربانی آنگونه که در کتاب مقدس آمده است سپس به تحلیل آن می‌ پردازیم: پس در روز او‌ّل عید فطیر شاگردان نزد عیسی آمده گفتند: “کجا می‌خواهی فصح را آماده کنیم تا بخوری؟ ” گفت: “به شهر نزد فلان کس رفته بدو گویید: ”استاد می‌گوید وقت من نزدیک شد فصح را در خانه تو با شاگردان خود صرف می‌نمایم. شاگردان چنانکه عیسی ایشان‌را امر فرمود کردند فصح را مهیا ساختند.
چون وقت شام رسید با آن دوازده بنشست وقتی که ایشان غذا می‌خوردند او گفت: “هر آینه به شما می‌گویم که یکی از شما مرا تسلیم می‌کند! ” پس بغایت غمگین شده هر یک از ایشان به وی سخن آغاز کردند که “ای سرور آیا من آنم؟ ” او در جواب گفت: “آنکه دست با من در قاب فرو برد همان کس مرا تسلیم نماید! هر آینه پسر انسان به همانطور که درباره او مکتوب است رحلت می‌کند. لیکن وای برآنکسی که پسر انسان بدست او تسلیم شود! آن شخص را بهتر بودی که تولّد نیافتی! ” یهودا که تسلیم کننده وی بود به جواب گفت: “ای استاد آیا من آنم؟ ” به وی گفت: “تو خود گفتی! ” چون ایشان غذا می‌خوردند عیسی نان را گرفته برکت داد پاره کرده به شاگردان داد گفت: “بگیرید بخورید این است بدن من. ” پیاله را گرفته شکر نمود بدیشان داده گفت: “همه شما از این بنوشید. زیرا که این است خون من در عهد جدید که در راه بسیاری به جهت آمرزش گناهان ریخته می‌شود. اما به به شما می‌گویم که بعد از این از میوه مو دیگر نخواهم نوشید تا روزی که آنرا با شما در ملکوت پدر خود تازه آشامم. ”
[۲] کتاب مقدس، متی، باب۱۷، ص۲۶-۲۹.

عیسی بدیشان گفت: “من نان حیات هستم. کسی که نزد من آید هرگز گرسنه نشود هر که به من ایمان آرد هرگز تشنه نگردد. لیکن به شما گفتم که مرا هم دیدید ایمان نیاوردید. هر آنچه پدر به من عطا کند به جانب من آید هر که به جانب من آید او را بیرون نخواهم نمود. زیرا از آسمان نزول کردم نه تا به اراده خود عمل کنم بلکه به اراده فرستنده خود اراده پدری که مرا فرستاد. این است که از آنچه به من عطا کرد چیزی تلف نکنم بلکه در روز بازپسین آنرا برخیزانم اراده فرستنده من این است که هر که پسر را دید بدو ایمان آورد حیات جاودانی داشته باشد من در روز بازپسین او را خواهم برخیزانید. ”
پس یهودیان درباره او همهمه کردند. زیرا گفته بود: “من هستم آن نانی که از آسمان نازل شد گفتند: “آیا این عیسی پسر یوسف نیست که ما پدر و مادر او را می‌شناسیم؟ پس چگونه می‌گوید از آسمان نازل شدم؟ ”عیسی در جواب ایشان گفت: “با یکدیگر همهمه مکنید. کسی نمی‌تواند نزد من آید مگر آنکه پدری که مرا فرستاد او را جذب کند من در روز بازپسین او را خواهم برخیزانید. در انبیا مکتوب است که همه از یَهُوَه تعلیم خواهند یافت. پس هر که از پدر شنید تعلیم یافت نزد من می‌آید نه اینکه کسی پدر را دیده باشد جز آن کسی که از جانب خداست او پدر را دیده است. آمین آمین به شما می‌گویم هر که به من ایمان آرد حیات جاودانی دارد. من نان حیات هستم. پدران شما در بیابان من‌ّ را خوردند مردند. این نانی است که از آسمان نازل شد تا هر که از آن بخورد نمیرد. من هستم آن نان زنده که از آسمان نازل شد. اگر کسی از این نان بخورد تا به ابد زنده خواهد ماند نانی که من عطا می‌کنم جسم من است که آن‌را بجهت حیات جهان می‌بخشم. ”
پس یهودیان با یکدیگر مخاصمه کرده می‌گفتند: “چگونه این شخص می‌تواند جسد خود را به ما دهد تا بخوریم؟ ”عیسی بدیشان گفت: “آمین آمین به شما می‌گویم اگر جسد پسر انسان را نخورید خون او را ننوشید در خود حیات ندارید هر که جسد مرا خورد خون مرا نوشید حیات جاودانی دارد من در روز آخر او را خواهم برخیزانید. زیرا که جسد من خوردنی حقیقی خون من آشامی‌دنی حقیقی است. پس هرکه جسد مرا می‌خور‌َد خون مرا می‌نوشد در من می‌ماند من در او. چنانکه پدرِ زنده مرا فرستاد من به پدر زنده هستم همچنین کسی که مرا بخور‌َد او نیز به من زنده می‌شود. این است نانی که از آسمان نازل شد نه همچنان که پدران شما من‌ّ را خوردند مردند بلکه هر که این نان را بخورد تا به ابد زنده ماند. ” این سخن را وقتیکه در کفرناحوم تعلیم می‌داد در کنیسه گفت.
[۳] کتاب مقدس، یوحنا، باب۶، ص۳۵-۵۹.


← از شعائر مسیحیت


عشای ربانی در دید فرد مسیحی، تنها «یکی از اسرار هفتگانه» نیست بلکه این عمل یکی از مسائل اساسی ایمان شعائر عبادی مسیحیت است. مسیحیان هنگامی‌ که در این مراسم شرکت می‌کنند باور دارند که مسیح با جسم خود نزد آنان حاضر می‌شود. همچنین باور دارند همان طور که عهد خدا با قوم یهود توسط خون قربانی‌ها بر کوه سینا استوار گردید به همان ترتیب عهد جدید بین خدا بشریت به وسیله خون عیسی مسیح محکم استوار شد.
[۴] میشل، توماس، حسین توفیقی (مترجم)، کلام مسیحی، قم، مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب، ۱۳۷۷ش، اول، ص۹۶-۹۷.

کلمه سرّ عبارت است از حادثه قابل مشاهده محسوسی که ضمن آن، خدا فیض نجات خود را عطا می‌ کند به دیگر سخن، نشانه پیدایی است برای عمل ناپیدایی که خدای متعال به آن می‌ پردازد. از دیدگاه مسیحیان، کلیسا یا جامعه مسیحیت در جهان، نشانه چیزی است که خدا به وسیله عیسای انسان محقق ساخته پیوسته آن را در راه انسانها محقق خواهد ساخت. کارهای غیر آشکار مسیح در زندگی کلیسایی به وسیله اسرار آشکار می‌شود. به دیگر سخن هنگامی‌ که یک مسیحی در مراسم مربوط به یکی از اسرار شرکت می‌کند ایمان دارد که با این عمل به ملاقات مسیح که از مرگ برخاسته فیض خدای نجات بخش را به وی بخشیده می‌رود.
[۵] میشل، توماس، حسین توفیقی (مترجم)، کلام مسیحی، قم، مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب، ۱۳۷۷ش، اول، ص۹۱-۹۲.

این شام دسته جمعی در اناجیل به دو شکل توجیه می‌گردد. در اناجیل همگون، عیسی به نشان همبستگی خویش با شاگردانش نانی را که در سفره بود پاره می‌کند به شاگردان می‌دهد می‌گوید: «این بدن من است که برای شما تسلیم می‌شود، این کار را به یادبود من انجام دهید.» به همین ترتیب بعد از شام پیاله‌ای از شراب را به آنان می‌دهد می‌گوید: «با خون خود که برای شما ریخته می‌شود پیمان تازه‌ای بستم این نشان آن است.»
[۶] کتاب مقدس، متی، باب۲۶، ص۲۶.
[۷] کتاب مقدس، مرقس، باب۲۲، ص۱۴.
[۸] کتاب مقدس، لوقا، ج۱۹، ص۲۲.
[۹] آشتیانی، جلال الدین، تحقیقی در دین مسیح، تهران، نشر نگارش، ۱۳۸۶ش، اول، ص۳۷۷.


← حضور مسیح


در انجیل یوحنا این صفحه بازگو نمی‌شود بلکه عیسی از شام فصح یک تعلیم مهم نتیجه‌گیری می‌کند. عیسی (علیه‌السّلام) خود را نان حیات می‌نامد می‌گوید: من نان حیات هستم. پدران شما در بیابان من‌ّ را خوردند مردند. این نانی است که از آسمان نازل شد تا هرکه از آن بخورد نمیرد.
[۱۰] کتاب مقدس، یوحنا، باب۶، ص۴۸-۵۱.
نتیجه مطلب آن است که اگر از جسم عیسی که همان مایه حیات است نخورید فاقد حیات هستید. در انجام این مراسم کشیش قطعات کوچک نان مخصوصی را که قبلا با شراب (یاآب) تقدیس شده در بین مومنین تقسیم می‌کنند با خواندن دعا، نان شراب در بدن مسیحیان به گوشت خون عیسی مبدل می‌گردد با او متحد می‌شوند.
[۱۱] آشتیانی، جلال الدین، تحقیقی در دین مسیح، تهران، نشر نگارش، ۱۳۸۶ش، اول، ص۳۷۷.

عقیده به حضور واقعی مسیح بتدریج رواج یافت. اولین بار که چنین مطلبی به صورت یک قاعده رسمی‌ ارائه شد در شورای نیقیه به سال ۷۸۷ بود. در ۸۵۵ میلادی، رهبانی فرانسوی از فرقه بندیکتیان به نام راترامنوس تعلیم داد که نان شراب از لحاظ معنوی جسم خون عیسی محسوب می‌شد، نه از نظر مادی. در حدود سال ۱۰۴۵، برانژه، شماس اعظم کلیسای تور در واقعیت موضوع قلب ماهیت شک نمود؛ به همین سبب، وی را تکفیر کردند لانفرانک صدردیربک در طی نامه‌ای خطاب به وی عقیده مومنان درست ایمان را به این نحو بیان کرد:
ما معتقدیم به جسم خاکی. در نتیجه قدرت آسمانی که در خور وصف وهم نیست. مبدل به جوهر جسم خداوند می‌شود حال آنکه ظاهر پاره‌ای از مشخصات همان وجود خارجی از نظر غایب می‌ماند تا مردم از مشاهده آن جوارج عریان خون آلود دچار هراس نشوند مومنان به ثمرات کاملتر ایمان نایل آیند، در عین حال جسم خداوند دست نخورده، تمام کمال، بدون آلودگی یا جراحتی در آسمان است.
این عقیده را چهارمین شورای لاتران (۱۲۱۵) به عنوان یکی از مهمترین اصول دین اعلام کرد شورای ترانت به تاریخ ۱۵۶۰ افزود که هر ذره‌ای از نان مقدس، هر قدر هم کوچک باشد حاوی تمام جسم، خون روح عیسی است. به این نحو یکی از کهن‌سالترین رسوم دین اقوام بدوی (که عبارت از خوردن خدا باشد) امروزه در جوامع متمدن اروپایی آمریکایی شیوع دارد مورد احترام عده زیادی از مردمان است.
[۱۲] ویل دورانت، تاریخ تمدن، عصر ایمان (بخش دوم)، ص۹۹۵-۹۹۶.

لوتریها تعلیم می‌دهند که مسیح «درون همراه تحت» این عناصر حاضر است ولی با عقیده تبدل جوهر موافق نیستند. پیروان کلیسای انگلستان نیز معتقدند که مسیح در عشاء ربانی حضور دارد ولی با همدیگر در چگونگی آن اختلاف دارند از این لحاظ آنها مانند کلیساهای ارتدکس‌اند. بیشتر کلیساهای دیگر مسیحی معتقدند که نان شراب نماد مسیح مرگ فدایی اوست.
[۱۳] کاکس،‌هاروی، عبدالرحیم سلیمانی اردستانی (ترجمه)، مسیحیت، قم، مرکز مطالعا و تحقیقات ادیان و مذاهب، ۱۳۷۸ش، اول، ص۱۱۴.


← دو عنصر اساسی


هر یک از کلیساهای مسیحی در شعایر آیین‌های عشای ربانی ابتکاراتی پدید آورده است ولی دو عنصر اساسی در همه مراسم ثابت است: ۱- خواندن دو یا سه مقطع از کتاب مقدس ۲- خوردن قربانی مقدس هنگام تبرک نان شراب. در این هنگام، پیشوای مراسم، سخنان عیسی در شام آخر را تلاوت می‌کند. در کلیسای کاتولیک ارتدکس، جز اسقف یا جانشین او یعنی کشیش نمی‌تواند پیشوای مراسم باشد علاوه بر خواندن کتاب مقدس خوردن قربانی، همخوانی دعای توسل شکر همراه با موعظه مصافحه نیز انجام می‌شود. بسیاری از پروتستان‌ها عشای ربانی را بسیار مهم می‌شمارند به‌طوریکه می‌گویند باید برای اجرای درست کامل آن مراسم کاملا آماده شد به همین دلیل آن را تنها در برخی از مناسبت‌ها برگزار می‌کنند. ارتدوکس‌ها مراسم عشای ربانی را در روزهای یکشنبه اعیاد برگزار می‌کنند ولی کاتولیک‌ها می‌گویند عشای ربانی قلب عبادت روزانه است به همین دلیل آن مراسم را هر روز برپا می‌دارند.
[۱۴] زیبائی‌نژاد، محمد رضا، مسیحیت شناسی مقایسه‌ای، تهران، سروش، ۱۳۸۲ش، اول، ص۳۲۱.

هزار معجزه به نام مقدس نسبت دادند مدعی شدند که شر اهریمنان را دفع می‌ کند، علاج امراض است، مانع از بروز حریق می‌شود با مسدود کردن حلقوم دروغگویان آنها را رسوا می‌سازد. هر مسیحی مکلف بود که اقلا سالی یک بار در مراسم قداس شرکت جوید اولین بار که جوان مسیحی مبادرت به چنین امری می‌کرد مراسم با ابهت تشریفات خاص برگزار می‌شد.
[۱۵] ویل دورانت، تاریخ تمدن، عصرایمان (بخش دوم)، ص۹۹۵.

شیوه اجرای مراسم عشاء ربانی نیز از کلیسائی تا کلیسایی دیگر همچنین در درون یک کلیسا، از اجتماع تا اجتماع دیگر بسیار متفاوت است. در یک طرف طیف، مراسم عشاء ربانی آنگونه که پاپ در شب عید کریسمس در رم برگزار می‌کند غالبا از تلویزیون در سراسر جهان پخش می‌شود، دیده می‌شود. در همه موارد عشائ ربانی حقایق نهفته یکسانی روشن می‌شود. مسیحیان حیات مرگ عیسی را به یاد می‌آورند. به یاد می‌آورند که خداوند در حوادث معمولی زندگی، مانند خوردن آشامیدن، حضور دارد.
[۱۶] کاکس،‌هاروی، عبدالرحیم سلیمانی اردستانی (ترجمه)، مسیحیت، قم، مرکز مطالعا و تحقیقات ادیان و مذاهب، ۱۳۷۸ش، اول، ص۱۱۴-۱۱۵.

تقریباً همه مسیحیان اتفاق نظر دارند که دو سرّ اصلی عبارتند از تعمید عشای ربانی. مسیحیان کاتولیک ارتودکس پنج سرّ دیگر بر اینها می‌افزایند مجموع اسرار را هفت عدد می‌دانند. فرقه‌های پروتستان در تعداد اسرار اختلاف دارند ولی اکثریت قاطع آنان دو سرّ اول یعنی تعمید عَشای ربانی را قبول دارند. شمار‌اندکی از کلیساهای پروتستان، مانند «کویکرها» «سپاه نجات» هیچ یک از اسرار را نمی‌پذیرند.
[۱۷] میشل، توماس، حسین توفیقی (مترجم)، کلام مسیحی، قم، مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب، ۱۳۷۷ش، اول، ص۹۲.


پانویس

[ویرایش]
 
۱. زیبائی‌نژاد، محمد رضا، مسیحیت شناسی مقایسه‌ای، تهران، سروش، ۱۳۸۲ش، اول، ص۳۱۹.
۲. کتاب مقدس، متی، باب۱۷، ص۲۶-۲۹.
۳. کتاب مقدس، یوحنا، باب۶، ص۳۵-۵۹.
۴. میشل، توماس، حسین توفیقی (مترجم)، کلام مسیحی، قم، مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب، ۱۳۷۷ش، اول، ص۹۶-۹۷.
۵. میشل، توماس، حسین توفیقی (مترجم)، کلام مسیحی، قم، مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب، ۱۳۷۷ش، اول، ص۹۱-۹۲.
۶. کتاب مقدس، متی، باب۲۶، ص۲۶.
۷. کتاب مقدس، مرقس، باب۲۲، ص۱۴.
۸. کتاب مقدس، لوقا، ج۱۹، ص۲۲.
۹. آشتیانی، جلال الدین، تحقیقی در دین مسیح، تهران، نشر نگارش، ۱۳۸۶ش، اول، ص۳۷۷.
۱۰. کتاب مقدس، یوحنا، باب۶، ص۴۸-۵۱.
۱۱. آشتیانی، جلال الدین، تحقیقی در دین مسیح، تهران، نشر نگارش، ۱۳۸۶ش، اول، ص۳۷۷.
۱۲. ویل دورانت، تاریخ تمدن، عصر ایمان (بخش دوم)، ص۹۹۵-۹۹۶.
۱۳. کاکس،‌هاروی، عبدالرحیم سلیمانی اردستانی (ترجمه)، مسیحیت، قم، مرکز مطالعا و تحقیقات ادیان و مذاهب، ۱۳۷۸ش، اول، ص۱۱۴.
۱۴. زیبائی‌نژاد، محمد رضا، مسیحیت شناسی مقایسه‌ای، تهران، سروش، ۱۳۸۲ش، اول، ص۳۲۱.
۱۵. ویل دورانت، تاریخ تمدن، عصرایمان (بخش دوم)، ص۹۹۵.
۱۶. کاکس،‌هاروی، عبدالرحیم سلیمانی اردستانی (ترجمه)، مسیحیت، قم، مرکز مطالعا و تحقیقات ادیان و مذاهب، ۱۳۷۸ش، اول، ص۱۱۴-۱۱۵.
۱۷. میشل، توماس، حسین توفیقی (مترجم)، کلام مسیحی، قم، مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب، ۱۳۷۷ش، اول، ص۹۲.


منبع

[ویرایش]
سایت پژوهه، برگرفته از مقاله «عشای ربانی(نان و شراب)»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۶/۵/۱۲.    






جعبه ابزار