عرفیه خاصه با عرفیه عامه شکل سوم

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



عرفیه خاصه با عرفیه عامه شکل سوم، یکی از ضروب منتج قیاس مختلط در شکل سوم است.


توضیح اصطلاح

[ویرایش]

«قیاس مختلط»، قیاسی است که صغرا و کبرای آن از قضایای موجهه ترکیب یافته باشد. یکی از ضروب منتج قیاس مختلط در شکل سوم عبارت است از: اختلاط قضیه دائمه عرفیه خاصه (صغرا) با عرفیه عامه (کبرا).
[۲] مجتهد خراسانی (شهابی)، محمود، رهبر خرد، ص۳۱۹.


استخراج نتایج در شکل سوم

[ویرایش]

بعضی از منطق‌دانان شیوه‌های استخراج نتایج قضایای موجهه شکل سوم را در چهار قاعده منضبط کرده‌اند:
۱. قاعده اول: هر گاه کبرا یکی از قضایای غیر وصفیه، یعنی غیر از دو مشروطه عامه و خاصه و دو عرفیه عامه و خاصه باشد، نتیجه از لحاظ جهت تابع کبراست.
۲. قاعده دوم: هر گاه کبرا یکی از قضایای وصفیه چهارگانه (مشروطه عامه و خاصه و عرفیه عامه و خاصه) باشد و عکس صغرا به لادوام مقیّد نباشد جهتی که در عکس صغرا موجود است عیناً به نتیجه منتقل می‌شود.
۳. قاعده سوم: هر گاه کبرا یکی از قضایای وصفیه چهارگانه (مشروطه عامه و خاصه و عرفیه عامه و خاصه) باشد و عکس صغرا به لادوام مقیّد باشد قید لادوام از عکس صغرا حذف، و بقیه جهت به نتیجه منتقل می‌شود.
۴. قاعده چهارم: هر گاه کبرا یکی از وصفیات و با قید لادوام باشد؛ یعنی مشروطه خاصه و یا عرفیه خاصه باشد، جهتی که در عکس عکس صغرا موجود است با قید لادوام کبرا ترکیب می‌یابد و مجموع آن به عنوان جهت، در نتیجه قیاس خواهد آمد.
البته موارد مذکور گاهی با یکدیگر تداخل می‌کنند، به طوری که باید دو قاعده از قواعد فوق در یک مورد اجرا شود. با این توضیحات، نتیجه قیاس مرکب از عرفیه خاصه با عرفیه عامه، طبق قاعده سوم، حینیه مطلقه خواهد بود، زیرا عکس عرفیه خاصه حینیه لادائمه است و حینیه لادائمه همان حینیه مطلقه است که مقیّد به لادوام شده است.
مثال: همواره هر موجودی تا زمانی که انسان است حیوان است، نه همیشه، و هیچ موجودی تا زمانی که انسان است سنگ نیست؛ پس بعضی موجودات بالفعل تا وقتی حیوان‌اند سنگ نیستند.
[۵] فرصت شیرازی، میرزا محمد، اشکال ‌المیزان، ص۱۳۳.
[۶] قطب‌الدین رازی، محمد بن‌ محمد، تحریر القواعد المنطقیه فی شرح رسالة الشمسیه، ص۱۵۴-۱۵۵.


مستندات مقاله

[ویرایش]

در تنظیم این مقاله از منابع ذیل استفاده شده است:

• مجتهد خراسانی (شهابی)، محمود، رهبر خرد.
• فرصت شیرازی، میرزا محمد، اشکال‌ المیزان.
حلی، حسن بن یوسف، الجوهر النضید.    
• قطب‌الدین رازی، محمد بن‌ محمد، تحریر القواعد المنطقیه فی شرح رسالة الشمسیه.
خواجه نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد، اساس الاقتباس.    
مشکوةالدینی، عبدالمحسن، منطق نوین مشتمل بر اللمعات المشرقیه فی الفنون المنطقیه.    

پانویس

[ویرایش]
 
۱. خواجه نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد، اساس الاقتباس، ص۲۳۷-۲۳۹.    
۲. مجتهد خراسانی (شهابی)، محمود، رهبر خرد، ص۳۱۹.
۳. مشکوةالدینی، عبدالمحسن، منطق نوین مشتمل بر اللمعات المشرقیه فی الفنون المنطقیه، ص۴۷۲.    
۴. علامه حلی، حسن بن یوسف، الجوهر النضید، ص۱۲۸-۱۳۰.    
۵. فرصت شیرازی، میرزا محمد، اشکال ‌المیزان، ص۱۳۳.
۶. قطب‌الدین رازی، محمد بن‌ محمد، تحریر القواعد المنطقیه فی شرح رسالة الشمسیه، ص۱۵۴-۱۵۵.
۷. مشکوةالدینی، عبدالمحسن، منطق نوین مشتمل بر اللمعات المشرقیه فی الفنون المنطقیه، ص۴۷۵.    


منبع

[ویرایش]

پایگاه مدیریت اطلاعات علوم اسلامی، برگرفته از مقاله «عرفیه خاصه با عرفیه عامه شکل سوم»، تاریخ بازیابی۱۳۹۶/۲/۱۶.    



جعبه ابزار
جعبه‌ابزار