ضلالت‌پیشگان (قرآن)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



در این مقاله آیات مرتبط با ظلالت‌پیشگان معرفی می‌شوند.

فهرست مندرجات

۱ - آرزوی ضلالت‌پیشگان‌
       ۱.۱ - آرزوی بازگشت به دنیا
       ۱.۲ - آرزوی عدم‌همنشینی با شیاطین
       ۱.۳ - آرزوی رحلت پیامبر اسلام
۲ - اتمام‌حجّت بر ضلالت‌پیشگان‌
۳ - استغاثه ضلالت‌پیشگان‌
۴ - استغفار برای ضلالت‌پیشگان‌
۵ - اعراض از ضلالت‌پیشگان‌
       ۵.۱ - ضرورت اعراض از گمراهان
       ۵.۲ - اعراض از مشرکان
۶ - امکانات ضلالت‌پیشگان‌
۷ - انذار ضلالت‌پیشگان‌
       ۷.۱ - انذار توسط پیامبر اسلام
       ۷.۲ - ارسال انذارگر
۸ - بی‌شعوری ضلالت‌پیشگان‌
۹ - پشیمانی ضلالت‌پیشگان‌
۱۰ - پندار ضلالت‌پیشگان‌
       ۱۰.۱ - پندار هدایت‌یافتگی
       ۱۰.۲ - پندار دختر خدا بودن ملائکه
۱۱ - پیروی از ضلالت‌پیشگان‌
۱۲ - تبرّی از ضلالت‌پیشگان‌
۱۳ - تحقیر ضلالت‌پیشگان‌
۱۴ - تحیّر ضلالت‌پیشگان‌
       ۱۴.۱ - سرگردان بودن
       ۱۴.۲ - تحیر در آخرت
۱۵ - تقلید از ضلالت‌پیشگان‌
       ۱۵.۱ - باطل بودن تقلید از گمراهان
       ۱۵.۲ - نتیجه تقلید از نیاکان گمراه
۱۶ - تکذیبگری ضلالت‌پیشگان‌
۱۷ - تنبّه ضلالت‌پیشگان‌
۱۸ - تهدید ضلالت‌پیشگان‌
       ۱۸.۱ - هشدار و تهدید الهی
       ۱۸.۲ - تهدید به عذاب
       ۱۸.۳ - نظارت بی‌وقفه خداوند
       ۱۸.۴ - آگاهی همه جانبه خداوند
       ۱۸.۵ - تهدید به جهنم
۱۹ - جایگاه ضلالت‌پیشگان‌
۲۰ - جدال ضلالت‌پیشگان‌
       ۲۰.۱ - جدال گمراهان و معبودان باطل
       ۲۰.۲ - جدال رهبران گمراه و پیروانشان
       ۲۰.۳ - جدال گمراهان با شیطان
۲۱ - جهل ضلالت‌پیشگان‌
       ۲۱.۱ - جاهل بودن گمراهان
       ۲۱.۲ - جهل به گمراهی
۲۲ - حسرت برای ضلالت‌پیشگان‌
       ۲۲.۱ - توصیه به عدم حسرت برای گمراهان
       ۲۲.۲ - عامل بازدارنده حسرت برای گمراهان
۲۳ - حشر ضلالت‌پیشگان‌
۲۴ - خانواده ضلالت‌پیشگان‌
۲۵ - ختم قلب ضلالت‌پیشگان‌
۲۶ - خسران ضلالت‌پیشگان‌
       ۲۶.۱ - زیانکار بودن گمراهان
       ۲۶.۲ - بازگشت ضرر به گمراهان
       ۲۶.۳ - اقرار به زیانکاری
       ۲۶.۴ - خسران آشکار گمراهان
       ۲۶.۵ - روز ظهور زیانکاری گمراهان
۲۷ - ذلّت ضلالت‌پیشگان‌
       ۲۷.۱ - ذلت هنگام حشر
       ۲۷.۲ - ذلت هنگام عرضه شدن بر جهنم
۲۸ - رزق ضلالت‌پیشگان‌
۲۹ - زشت‌رویی ضلالت‌پیشگان‌
۳۰ - سرزنش ضلالت‌پیشگان‌
۳۱ - صورت ضلالت‌پیشگان‌
۳۲ - ضرر ضلالت‌پیشگان‌
۳۳ - ضلالت‌پیشگان در برزخ‌
۳۴ - ضلالت‌پیشگان در قیامت‌
       ۳۴.۱ - حضور نزد خداوند
       ۳۴.۲ - نگاه ترس‌آلود به جهنم
۳۵ - عذاب ضلالت‌پیشگان‌
۳۶ - غفلت ضلالت‌پیشگان‌
       ۳۶.۱ - غفلت از یاد خدا
       ۳۶.۲ - غفلت از قیامت
۳۷ - فرجام ضلالت‌پیشگان‌
۳۸ - قسم ضلالت‌پیشگان‌
۳۹ - کری ضلالت‌پیشگان‌
۴۰ - کوردلی ضلالت‌پیشگان‌
۴۱ - گفتگوی ضلالت‌پیشگان‌
       ۴۱.۱ - گفتگوی در قیامت
       ۴۱.۲ - گفتگو در جهنم
۴۲ - گناه ضلالت‌پیشگان‌
       ۴۲.۱ - حامل بار گناه گمراهان
       ۴۲.۲ - گناهکاربودن گمراهان
۴۳ - لالی ضلالت‌پیشگان‌
       ۴۳.۱ - لال بودن هنگام حشر
       ۴۳.۲ - لال بودن مکذبان آیات الهی
۴۴ - محبّت به ضلالت‌پیشگان‌
۴۵ - مصادیق ضلالت‌پیشگان‌
۴۶ - مهلت به ضلالت‌پیشگان‌
       ۴۶.۱ - تأخیر در عذاب دنیایی
       ۴۶.۲ - رحمت گسترده الهی
       ۴۶.۳ - بیان سنت‌های الهی درباره گمراهان
       ۴۶.۴ - پایان مهلت به گمراهان
۴۷ - وعید به ضلالت‌پیشگان‌
       ۴۷.۱ - وعید در دنیا
       ۴۷.۲ - وعده جهنم
۴۸ - یأس ضلالت‌پیشگان‌
۴۹ - پانویس
۵۰ - منبع

آرزوى ضلالت‌پيشگان‌

[ویرایش]

آرزوی ضلالت‌پیشگان عبارت است از:

← آرزوی بازگشت به دنیا


••• آرزوى ضلالت‌پيشگان براى بازگشت به دنیا، هنگام رؤيت عذاب قیامت:
۱. وَ بُرِّزَتِ الْجَحِيمُ لِلْغاوِينَ‌ وَ قِيلَ لَهُمْ أَيْنَ ما كُنْتُمْ تَعْبُدُونَ‌ مِنْ دُونِ اللَّهِ هَلْ يَنْصُرُونَكُمْ أَوْ يَنْتَصِرُونَ‌ فَلَوْ أَنَّ لَنا كَرَّةً فَنَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ.
۲. وَ مَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَما لَهُ مِنْ وَلِيٍّ مِنْ بَعْدِهِ وَ تَرَى الظَّالِمِينَ لَمَّا رَأَوُا الْعَذابَ يَقُولُونَ هَلْ إِلى‌ مَرَدٍّ مِنْ سَبِيلٍ.

••• آرزوى گمراهان مشرك، براى بازگشت به دنيا، جهت ایمان آوردن به خدا:
وَ بُرِّزَتِ الْجَحِيمُ لِلْغاوِينَ‌ وَ قِيلَ لَهُمْ أَيْنَ ما كُنْتُمْ تَعْبُدُونَ‌ مِنْ دُونِ اللَّهِ هَلْ يَنْصُرُونَكُمْ أَوْ يَنْتَصِرُونَ‌ فَلَوْ أَنَّ لَنا كَرَّةً فَنَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ.

← آرزوی عدم‌همنشینی با شیاطین


گمراهان در قیامت، آرزومند دورى و عدم همنشينى با شیاطین اغواگر خود:
وَ مَنْ يَعْشُ عَنْ ذِكْرِ الرَّحْمنِ نُقَيِّضْ لَهُ شَيْطاناً فَهُوَ لَهُ قَرِينٌ‌ وَ إِنَّهُمْ لَيَصُدُّونَهُمْ عَنِ السَّبِيلِ وَ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ مُهْتَدُونَ‌ حَتَّى إِذا جاءَنا قالَ يا لَيْتَ بَيْنِي وَ بَيْنَكَ بُعْدَ الْمَشْرِقَيْنِ فَبِئْسَ الْقَرِينُ.

← آرزوی رحلت پیامبر اسلام


گمراهان و مخالفان پیامبر، در آرزوى فقدان و رحلت آن حضرت:
أَ فَأَنْتَ تُسْمِعُ الصُّمَّ أَوْ تَهْدِي الْعُمْيَ وَ مَنْ كانَ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ‌ فَإِمَّا نَذْهَبَنَّ بِكَ فَإِنَّا مِنْهُمْ مُنْتَقِمُونَ. آيه شريفه، گويا درصدد پاسخ‌گويى به نكته‌اى مقدّر است؛ يعنى كافران و ضلالت‌پيشگان در آرزوى رحلت آن حضرت بودند، به اين گمان كه با درگذشت ايشان قادر به پيشبرد اهداف خود هستند.

اتمام‌حجّت بر ضلالت‌پيشگان‌

[ویرایش]
خداوند قبل از نزول عذاب بر گمراهان ، بر آنها اتمام حجت می‌کند .

استغاثه ضلالت‌پيشگان‌

[ویرایش]

استغاثه ضلالت‌پيشگان در قيامت از خداوند، براى نجات از عذاب جاودانگى جهنّم:
۱. وَ مَنْ خَفَّتْ مَوازِينُهُ فَأُولئِكَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فِي جَهَنَّمَ خالِدُونَ‌ تَلْفَحُ وُجُوهَهُمُ النَّارُ وَ هُمْ فِيها كالِحُونَ‌ أَ لَمْ تَكُنْ آياتِي تُتْلى‌ عَلَيْكُمْ فَكُنْتُمْ بِها تُكَذِّبُونَ‌ قالُوا رَبَّنا غَلَبَتْ عَلَيْنا شِقْوَتُنا وَ كُنَّا قَوْماً ضالِّينَ‌ رَبَّنا أَخْرِجْنا مِنْها فَإِنْ عُدْنا فَإِنَّا ظالِمُونَ‌ قالَ اخْسَؤُا فِيها وَ لا تُكَلِّمُونِ.
۲. يَوْمَ تُقَلَّبُ وُجُوهُهُمْ فِي النَّارِ يَقُولُونَ يا لَيْتَنا أَطَعْنَا اللَّهَ وَ أَطَعْنَا الرَّسُولَا وَ قالُوا رَبَّنا إِنَّا أَطَعْنا سادَتَنا وَ كُبَراءَنا فَأَضَلُّونَا السَّبِيلَا.

استغفار براى ضلالت‌پيشگان‌

[ویرایش]

استغفار براى گمراهان، امرى مطلوب و ارزشمند:
وَ اغْفِرْ لِأَبِي إِنَّهُ كانَ مِنَ الضَّالِّينَ.

اعراض از ضلالت‌پيشگان‌

[ویرایش]

در قرآن کریم توصیه به اعراض از گمراهان شده است.

← ضرورت اعراض از گمراهان


ضرورت رويكرد تمام عيار به دین، و اعراض از گمراهان:
بَلِ اتَّبَعَ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَهْواءَهُمْ بِغَيْرِ عِلْمٍ فَمَنْ يَهْدِي مَنْ أَضَلَّ اللَّهُ وَ ما لَهُمْ مِنْ ناصِرِينَ‌ فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفاً فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْها لا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ وَ لكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَعْلَمُونَ.

← اعراض از مشرکان


ضلالت مشرکان، باعث فرمان خداوند به پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله براى اعراض از آنها:
فَأَعْرِضْ عَنْ مَنْ تَوَلَّى عَنْ ذِكْرِنا وَ لَمْ يُرِدْ إِلَّا الْحَياةَ الدُّنْيا ذلِكَ مَبْلَغُهُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِيلِهِ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنِ اهْتَدى‌. «انّ ربّك ...» تعليل براى «فاعرض ...» است‌.

امكانات ضلالت‌پيشگان‌

[ویرایش]

پوچى و بى‌اثرى امكانات دنيايى گمراهان، هنگام نزول عذاب و يا فرارسيدن مرگ:
قُلْ مَنْ كانَ فِي الضَّلالَةِ فَلْيَمْدُدْ لَهُ الرَّحْمنُ مَدًّا حَتَّى إِذا رَأَوْا ما يُوعَدُونَ إِمَّا الْعَذابَ وَ إِمَّا السَّاعَةَ فَسَيَعْلَمُونَ مَنْ هُوَ شَرٌّ مَكاناً وَ أَضْعَفُ جُنْداً.

انذار ضلالت‌پيشگان‌

[ویرایش]

ضلالت‌پیشگان از انذار شدگان هستند.

← انذار توسط پیامبر اسلام


پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله، موظّف به تداوم بخشيدن انذارگرى خود نسبت به گمراهان:
وَ أَنْ أَتْلُوَا الْقُرْآنَ فَمَنِ اهْتَدى‌ فَإِنَّما يَهْتَدِي لِنَفْسِهِ وَ مَنْ ضَلَّ فَقُلْ إِنَّما أَنَا مِنَ الْمُنْذِرِينَ.

← ارسال انذارگر


فرستادن انذارگرانى براى گمراهان امتهاى پيشين، از سوى خداوند:
وَ لَقَدْ ضَلَّ قَبْلَهُمْ أَكْثَرُ الْأَوَّلِينَ‌ وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا فِيهِمْ مُنْذِرِينَ.

بى‌شعورى ضلالت‌پيشگان‌

[ویرایش]

ضلالت پيشگان، مردمى بى‌شعور و فاقد فهم و ادراك:
۱. وَ مِنْهُمْ مَنْ يَسْتَمِعُ إِلَيْكَ وَ جَعَلْنا عَلى‌ قُلُوبِهِمْ أَكِنَّةً أَنْ يَفْقَهُوهُ وَ فِي آذانِهِمْ وَقْراً وَ إِنْ يَرَوْا كُلَّ آيَةٍ لا يُؤْمِنُوا بِها حَتَّى إِذا جاؤُكَ يُجادِلُونَكَ يَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ هذا إِلَّا أَساطِيرُ الْأَوَّلِينَ‌ وَ هُمْ يَنْهَوْنَ عَنْهُ وَ يَنْأَوْنَ عَنْهُ وَ إِنْ يُهْلِكُونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ وَ ما يَشْعُرُونَ.
۲. فَذَرْهُمْ فِي غَمْرَتِهِمْ حَتَّى حِينٍ‌ نُسارِعُ لَهُمْ فِي الْخَيْراتِ بَلْ لا يَشْعُرُونَ.

پشيمانى ضلالت‌پيشگان‌

[ویرایش]

پشیمانی ضلالت‌پيشگان از بت‌پرستی خود، در جهنّم:
۱. وَ بُرِّزَتِ الْجَحِيمُ لِلْغاوِينَ‌ وَ قِيلَ لَهُمْ أَيْنَ ما كُنْتُمْ تَعْبُدُونَ‌ مِنْ دُونِ اللَّهِ هَلْ يَنْصُرُونَكُمْ أَوْ يَنْتَصِرُونَ‌ فَكُبْكِبُوا فِيها هُمْ وَ الْغاوُونَ‌ وَ جُنُودُ إِبْلِيسَ أَجْمَعُونَ‌ قالُوا وَ هُمْ فِيها يَخْتَصِمُونَ‌ تَاللَّهِ إِنْ كُنَّا لَفِي ضَلالٍ مُبِينٍ‌ إِذْ نُسَوِّيكُمْ بِرَبِّ الْعالَمِينَ‌ وَ ما أَضَلَّنا إِلَّا الْمُجْرِمُونَ‌ فَما لَنا مِنْ شافِعِينَ‌ وَ لا صَدِيقٍ حَمِيمٍ‌ فَلَوْ أَنَّ لَنا كَرَّةً فَنَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ.
۲. وَ مَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَما لَهُ مِنْ وَلِيٍّ مِنْ بَعْدِهِ وَ تَرَى الظَّالِمِينَ لَمَّا رَأَوُا الْعَذابَ يَقُولُونَ هَلْ إِلى‌ مَرَدٍّ مِنْ سَبِيلٍ.

پندار ضلالت‌پيشگان‌

[ویرایش]

برخی آیات قران به پندار ضلالت‌پیشگان اشاره دارد. این آیات عبارتند از:

← پندار هدایت‌یافتگی


••• پندار هدايت‌يافتگى ضلالت‌پيشگان، نتيجه سلطه شیاطین بر آنها:
وَ مَنْ يَعْشُ عَنْ ذِكْرِ الرَّحْمنِ نُقَيِّضْ لَهُ شَيْطاناً فَهُوَ لَهُ قَرِينٌ‌ وَ إِنَّهُمْ لَيَصُدُّونَهُمْ عَنِ السَّبِيلِ وَ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ مُهْتَدُونَ.

••• گمان گمراهان نسبت به هدايت يافتگى خويش، مانع هدايت آنان:
فَرِيقاً هَدى‌ وَ فَرِيقاً حَقَّ عَلَيْهِمُ الضَّلالَةُ إِنَّهُمُ اتَّخَذُوا الشَّياطِينَ أَوْلِياءَ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ مُهْتَدُونَ.

← پندار دختر خدا بودن ملائكه


پندار ضلالت پيشگان، مبنى بر دختر خدا بودن ملائکه:
إِنَّ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ لَيُسَمُّونَ الْمَلائِكَةَ تَسْمِيَةَ الْأُنْثى‌ وَ ما لَهُمْ بِهِ مِنْ عِلْمٍ إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَ إِنَّ الظَّنَّ لا يُغْنِي مِنَ الْحَقِّ شَيْئاً فَأَعْرِضْ عَنْ مَنْ تَوَلَّى عَنْ ذِكْرِنا وَ لَمْ يُرِدْ إِلَّا الْحَياةَ الدُّنْيا ذلِكَ مَبْلَغُهُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِيلِهِ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنِ اهْتَدى‌.

پيروى از ضلالت‌پيشگان‌

[ویرایش]
خداوند تبعیت از ضلالت‌پیشگان را نهی کرده است.

تبرّى از ضلالت‌پيشگان‌

[ویرایش]

تبرّی رهبران گمراه‌گر از ضلالت‌پيشگان خود، در قیامت:
۱. إِذْ تَبَرَّأَ الَّذِينَ اتُّبِعُوا مِنَ الَّذِينَ اتَّبَعُوا وَ رَأَوُا الْعَذابَ وَ تَقَطَّعَتْ بِهِمُ الْأَسْبابُ.
۲. قالَ الَّذِينَ حَقَّ عَلَيْهِمُ الْقَوْلُ رَبَّنا هؤُلاءِ الَّذِينَ أَغْوَيْنا أَغْوَيْناهُمْ كَما غَوَيْنا تَبَرَّأْنا إِلَيْكَ ما كانُوا إِيَّانا يَعْبُدُونَ.

تحقير ضلالت‌پيشگان‌

[ویرایش]

تحقیر ضلالت‌پيشگان از سوى خداوند:
قالُوا رَبَّنا غَلَبَتْ عَلَيْنا شِقْوَتُنا وَ كُنَّا قَوْماً ضالِّينَ‌ رَبَّنا أَخْرِجْنا مِنْها فَإِنْ عُدْنا فَإِنَّا ظالِمُونَ‌ قالَ اخْسَؤُا فِيها وَ لا تُكَلِّمُونِ.

تحيّر ضلالت‌پيشگان‌

[ویرایش]

برخی آیات قران به تحیر ضلالت‌پیشگان اشاره دارد. این آیات عبارتند از:

← سرگردان بودن


ضلالت‌پيشگان، دچار سرگردانی و تحیّر:
۱. ... أَ تُرِيدُونَ أَنْ تَهْدُوا مَنْ أَضَلَّ اللَّهُ وَ مَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَلَنْ تَجِدَ لَهُ سَبِيلًا.
۲. ... وَ مَنْ يَكْفُرْ بِاللَّهِ وَ مَلائِكَتِهِ وَ كُتُبِهِ وَ رُسُلِهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ فَقَدْ ضَلَّ ضَلالًا بَعِيداً إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا ثُمَّ كَفَرُوا ثُمَّ آمَنُوا ثُمَّ كَفَرُوا ثُمَّ ازْدادُوا كُفْراً لَمْ يَكُنِ اللَّهُ لِيَغْفِرَ لَهُمْ وَ لا لِيَهْدِيَهُمْ سَبِيلًا.
۳. مُذَبْذَبِينَ بَيْنَ ذلِكَ لا إِلى‌ هؤُلاءِ وَ لا إِلى‌ هؤُلاءِ وَ مَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَلَنْ تَجِدَ لَهُ سَبِيلًا.
۴. مَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَلا هادِيَ لَهُ وَ يَذَرُهُمْ فِي طُغْيانِهِمْ يَعْمَهُونَ.
۵. انْظُرْ كَيْفَ ضَرَبُوا لَكَ الْأَمْثالَ فَضَلُّوا فَلا يَسْتَطِيعُونَ سَبِيلًا.
۶. انْظُرْ كَيْفَ ضَرَبُوا لَكَ الْأَمْثالَ فَضَلُّوا فَلا يَسْتَطِيعُونَ سَبِيلًا.
۷. وَ ما كانَ لَهُمْ مِنْ أَوْلِياءَ يَنْصُرُونَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَ مَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَما لَهُ مِنْ سَبِيلٍ.

← تحیر در آخرت


سرگردانى و تحير ضلالت پيشگان در آخرت:
وَ مَنْ كانَ فِي هذِهِ أَعْمى‌ فَهُوَ فِي الْآخِرَةِ أَعْمى‌ وَ أَضَلُّ سَبِيلًا.

تقليد از ضلالت‌پيشگان‌

[ویرایش]

تقلید از ضلالت‌پیشگان ممنوع و باطل است.

← باطل بودن تقلید از گمراهان


تقلید از جاهلان گمراه، كارى ناپسند و باطل:
وَ إِذا قِيلَ لَهُمْ تَعالَوْا إِلى‌ ما أَنْزَلَ اللَّهُ وَ إِلَى الرَّسُولِ قالُوا حَسْبُنا ما وَجَدْنا عَلَيْهِ آباءَنا أَ وَ لَوْ كانَ آباؤُهُمْ لا يَعْلَمُونَ شَيْئاً وَ لا يَهْتَدُونَ.

← نتیجه تقلید از نیاکان گمراه


نقش تقلید کورکورانه و دنباله‌روى از نياكان گمراه، در ورود به جهنّم:
ثُمَّ إِنَّ مَرْجِعَهُمْ لَإِلَى الْجَحِيمِ‌ إِنَّهُمْ أَلْفَوْا آباءَهُمْ ضالِّينَ‌ فَهُمْ عَلى‌ آثارِهِمْ يُهْرَعُونَ‌ وَ لَقَدْ ضَلَّ قَبْلَهُمْ أَكْثَرُ الْأَوَّلِينَ.

تكذيبگرى ضلالت‌پيشگان‌

[ویرایش]

گمراهان، از جمله تکذیب‌کنندگان آیات الهی:
۱. أَ لَمْ تَكُنْ آياتِي تُتْلى‌ عَلَيْكُمْ فَكُنْتُمْ بِها تُكَذِّبُونَ‌ قالُوا رَبَّنا غَلَبَتْ عَلَيْنا شِقْوَتُنا وَ كُنَّا قَوْماً ضالِّينَ.
۲. إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِيلِهِ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ‌ فَلا تُطِعِ الْمُكَذِّبِينَ.

تنبّه ضلالت‌پيشگان‌

[ویرایش]

آتش جهنّم، عامل تنبّه گمراهان
[۵۳] برای توضیح بیشتر به مقاله اقرار به ضلالت (قرآن) رجوع شود.
:
وَ بُرِّزَتِ الْجَحِيمُ لِلْغاوِينَ‌ تَاللَّهِ إِنْ كُنَّا لَفِي ضَلالٍ مُبِينٍ.

تهديد ضلالت‌پيشگان‌

[ویرایش]

خداوند ضلالت‌پیشگان را تهدید کرده است.

← هشدار و تهدید الهی


هشدار و تهدید خداوند، نسبت به ضلالت‌پيشگان:
قالَ قَرِينُهُ رَبَّنا ما أَطْغَيْتُهُ وَ لكِنْ كانَ فِي ضَلالٍ بَعِيدٍ قالَ لا تَخْتَصِمُوا لَدَيَّ وَ قَدْ قَدَّمْتُ إِلَيْكُمْ بِالْوَعِيدِ.

← تهدید به عذاب


تهدید گمراهان از جانب خداوند، به عذاب دنيايى و يا آخرتى:
قُلْ مَنْ كانَ فِي الضَّلالَةِ فَلْيَمْدُدْ لَهُ الرَّحْمنُ مَدًّا حَتَّى إِذا رَأَوْا ما يُوعَدُونَ إِمَّا الْعَذابَ وَ إِمَّا السَّاعَةَ فَسَيَعْلَمُونَ مَنْ هُوَ شَرٌّ مَكاناً وَ أَضْعَفُ جُنْداً.

← نظارت بی‌وقفه خداوند


نظارت بى‌وقفه و عدم غفلت خداوند از اعمال بندگان، تهديدى براى گمراهان:
۱. وَ أَنْ أَتْلُوَا الْقُرْآنَ فَمَنِ اهْتَدى‌ فَإِنَّما يَهْتَدِي لِنَفْسِهِ وَ مَنْ ضَلَّ فَقُلْ إِنَّما أَنَا مِنَ الْمُنْذِرِينَ‌ وَ قُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ سَيُرِيكُمْ آياتِهِ فَتَعْرِفُونَها وَ ما رَبُّكَ بِغافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ.
۲. أَ فَمَنْ زُيِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ فَرَآهُ حَسَناً فَإِنَّ اللَّهَ يُضِلُّ مَنْ يَشاءُ وَ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ فَلا تَذْهَبْ نَفْسُكَ عَلَيْهِمْ حَسَراتٍ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِما يَصْنَعُونَ.

← آگاهی همه جانبه خداوند


آگاهی همه جانبه خداوند از گمراهان، تهديدى براى آنها:
۱. إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ مَنْ يَضِلُّ عَنْ سَبِيلِهِ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ.
۲. ادْعُ إِلى‌ سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ جادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِيلِهِ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ.
۳. إِنَّ الَّذِي فَرَضَ عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لَرادُّكَ إِلى‌ مَعادٍ قُلْ رَبِّي أَعْلَمُ مَنْ جاءَ بِالْهُدى‌ وَ مَنْ هُوَ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ.
۴. ذلِكَ مَبْلَغُهُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِيلِهِ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنِ اهْتَدى‌.
۵. إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِيلِهِ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ.

← تهدید به جهنم


تهديد گمراهان پیرو ابلیس به جهنّم از سوى خدا:
قالَ يا إِبْلِيسُ ما لَكَ أَلَّا تَكُونَ مَعَ السَّاجِدِينَ‌ قالَ رَبِّ بِما أَغْوَيْتَنِي لَأُزَيِّنَنَّ لَهُمْ فِي الْأَرْضِ وَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ‌ إِنَّ عِبادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطانٌ إِلَّا مَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْغاوِينَ‌ وَ إِنَّ جَهَنَّمَ لَمَوْعِدُهُمْ أَجْمَعِينَ.

جايگاه ضلالت‌پيشگان‌

[ویرایش]

آگاهى گمراهان، هنگام عذاب و يا مرگ، از موقعيّت و جايگاه بد خويش:
قُلْ مَنْ كانَ فِي الضَّلالَةِ فَلْيَمْدُدْ لَهُ الرَّحْمنُ مَدًّا حَتَّى إِذا رَأَوْا ما يُوعَدُونَ إِمَّا الْعَذابَ وَ إِمَّا السَّاعَةَ فَسَيَعْلَمُونَ مَنْ هُوَ شَرٌّ مَكاناً وَ أَضْعَفُ جُنْداً.

جدال ضلالت‌پيشگان‌

[ویرایش]

برخی آیات قران به جدال ضلالت‌پیشگان اشاره دارد. این آیات عبارتند از:

← جدال گمراهان و معبودان باطل


مشاجره و جدال گمراهان و معبودان باطل، در جهنّم:
وَ قِيلَ لَهُمْ أَيْنَ ما كُنْتُمْ تَعْبُدُونَ‌ فَكُبْكِبُوا فِيها هُمْ وَ الْغاوُونَ‌ قالُوا وَ هُمْ فِيها يَخْتَصِمُونَ‌ تَاللَّهِ إِنْ كُنَّا لَفِي ضَلالٍ مُبِينٍ. ضمير «هم» به معبودان باطل برمى‌گردد.

← جدال رهبران گمراه و پیروانشان


مشاجره و خصومت رهبران گمراه و پيروان آنها با يكديگر، در قیامت:
۱. قالَ ادْخُلُوا فِي أُمَمٍ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِكُمْ مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ فِي النَّارِ كُلَّما دَخَلَتْ أُمَّةٌ لَعَنَتْ أُخْتَها حَتَّى إِذَا ادَّارَكُوا فِيها جَمِيعاً قالَتْ أُخْراهُمْ لِأُولاهُمْ رَبَّنا هؤُلاءِ أَضَلُّونا فَآتِهِمْ عَذاباً ضِعْفاً مِنَ النَّارِ قالَ لِكُلٍّ ضِعْفٌ وَ لكِنْ لا تَعْلَمُونَ‌ وَ قالَتْ أُولاهُمْ لِأُخْراهُمْ فَما كانَ لَكُمْ عَلَيْنا مِنْ فَضْلٍ فَذُوقُوا الْعَذابَ بِما كُنْتُمْ تَكْسِبُونَ.
۲. وَ أَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلى‌ بَعْضٍ يَتَساءَلُونَ‌ قالُوا إِنَّكُمْ كُنْتُمْ تَأْتُونَنا عَنِ الْيَمِينِ‌ قالُوا بَلْ لَمْ تَكُونُوا مُؤْمِنِينَ‌ وَ ما كانَ لَنا عَلَيْكُمْ مِنْ سُلْطانٍ بَلْ كُنْتُمْ قَوْماً طاغِينَ‌ فَحَقَّ عَلَيْنا قَوْلُ رَبِّنا إِنَّا لَذائِقُونَ‌ فَأَغْوَيْناكُمْ إِنَّا كُنَّا غاوِينَ.

← جدال گمراهان با شیطان


مشاجره و خصومت ضلالت‌پيشگان با شیطان، در محضر الهی:
قالَ قَرِينُهُ رَبَّنا ما أَطْغَيْتُهُ وَ لكِنْ كانَ فِي ضَلالٍ‌ بَعِيدٍ قالَ لا تَخْتَصِمُوا لَدَيَّ وَ قَدْ قَدَّمْتُ إِلَيْكُمْ بِالْوَعِيدِ. مقصود از «قرينه»، شيطان است.
[۸۳] كشف الاسرار، ج ۹، ص ۲۸۹.


جهل ضلالت‌پيشگان‌

[ویرایش]

گمراهان، مردمی جاهل هستند.

← جاهل بودن گمراهان


ضلالت‌پيشگان، مردمى جاهل و نادان:
۱. قالَ ادْخُلُوا فِي أُمَمٍ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِكُمْ مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ فِي النَّارِ كُلَّما دَخَلَتْ أُمَّةٌ لَعَنَتْ أُخْتَها حَتَّى إِذَا ادَّارَكُوا فِيها جَمِيعاً قالَتْ أُخْراهُمْ لِأُولاهُمْ رَبَّنا هؤُلاءِ أَضَلُّونا فَآتِهِمْ عَذاباً ضِعْفاً مِنَ النَّارِ قالَ لِكُلٍّ ضِعْفٌ وَ لكِنْ لا تَعْلَمُونَ.
۲. بَلِ اتَّبَعَ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَهْواءَهُمْ بِغَيْرِ عِلْمٍ فَمَنْ يَهْدِي مَنْ أَضَلَّ اللَّهُ وَ ما لَهُمْ مِنْ ناصِرِينَ.

← جهل به گمراهی


پذيرندگان ولایت شیاطین، بى‌خبر از گمراهى خويش:
فَرِيقاً هَدى‌ وَ فَرِيقاً حَقَّ عَلَيْهِمُ الضَّلالَةُ إِنَّهُمُ اتَّخَذُوا الشَّياطِينَ أَوْلِياءَ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ مُهْتَدُونَ.

حسرت براى ضلالت‌پيشگان‌

[ویرایش]

خداوند به عدم حسرت برای ضلالت‌پیشگان توصیه کرده است.

← توصیه به عدم حسرت برای گمراهان


توصیه خداوند به پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله نسبت به عدم حسرت براى گمراهان:
أَ فَمَنْ زُيِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ فَرَآهُ حَسَناً فَإِنَّ اللَّهَ يُضِلُّ مَنْ يَشاءُ وَ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ فَلا تَذْهَبْ نَفْسُكَ عَلَيْهِمْ حَسَراتٍ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِما يَصْنَعُونَ.

← عامل بازدارنده حسرت برای گمراهان


توجّه و ایمان به آگاهى همه جانبه خداوند از اعمال و رفتار گمراهان، بازدارنده آدمى از حسرت و اندوه شديد نسبت به آنان:
أَ فَمَنْ زُيِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ فَرَآهُ حَسَناً فَإِنَّ اللَّهَ يُضِلُّ مَنْ يَشاءُ وَ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ فَلا تَذْهَبْ نَفْسُكَ عَلَيْهِمْ حَسَراتٍ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِما يَصْنَعُونَ.

حشر ضلالت‌پيشگان‌

[ویرایش]
در قرآن کریم حالات ضلالت‌پیشگان در هنگام حشر تعریف شده است.
[۸۹] به مقاله حشر ضلالت‌پیشگان (قرآن) رجوع شود.


خانواده ضلالت‌پيشگان‌

[ویرایش]

تأثير منفى و زيانبار گمراهان، بر سرنوشت خود و خانواده‌شان:
وَ مَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَما لَهُ مِنْ وَلِيٍّ مِنْ بَعْدِهِ‌ ...... وَ قالَ الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّ الْخاسِرِينَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَ أَهْلِيهِمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ أَلا إِنَّ الظَّالِمِينَ فِي عَذابٍ مُقِيمٍ.

ختم قلب ضلالت‌پيشگان‌

[ویرایش]

ختم قلب گمراهان و محروميّت آنان از درك حقايق:
۱. وَ لَقَدْ ذَرَأْنا لِجَهَنَّمَ كَثِيراً مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لا يَفْقَهُونَ بِها وَ لَهُمْ أَعْيُنٌ لا يُبْصِرُونَ بِها وَ لَهُمْ آذانٌ لا يَسْمَعُونَ بِها أُولئِكَ كَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولئِكَ هُمُ الْغافِلُونَ. در روايتى از امام باقر علیه‌السلام آمده كه «لهم قلوب لايفقهون بها» يعنى خداوند بر دلهاى آنان مهر نهاده و لذا نمى‌فهمند.
۲. أَ فَرَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلهَهُ هَواهُ وَ أَضَلَّهُ اللَّهُ عَلى‌ عِلْمٍ وَ خَتَمَ عَلى‌ سَمْعِهِ وَ قَلْبِهِ وَ جَعَلَ عَلى‌ بَصَرِهِ غِشاوَةً فَمَنْ يَهْدِيهِ مِنْ بَعْدِ اللَّهِ أَ فَلا تَذَكَّرُونَ.

خسران ضلالت‌پيشگان‌

[ویرایش]

ضلالت‌پیشگان، انسان‌هایی زیانکار هستند.

← زیانکار بودن گمراهان


گمراهى، درپى‌دارنده زیان و ضرر براى گمراهان:
۱. إِنَّ اللَّهَ لا يَسْتَحْيِي أَنْ يَضْرِبَ مَثَلًا ما بَعُوضَةً فَما فَوْقَها فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا فَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ وَ أَمَّا الَّذِينَ كَفَرُوا فَيَقُولُونَ ما ذا أَرادَ اللَّهُ بِهذا مَثَلًا يُضِلُّ بِهِ كَثِيراً وَ يَهْدِي بِهِ كَثِيراً وَ ما يُضِلُّ بِهِ إِلَّا الْفاسِقِينَ‌ الَّذِينَ يَنْقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مِيثاقِهِ وَ يَقْطَعُونَ ما أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ وَ يُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ أُولئِكَ هُمُ الْخاسِرُونَ.
۲. وَ لَوْ لا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكَ وَ رَحْمَتُهُ لَهَمَّتْ طائِفَةٌ مِنْهُمْ أَنْ يُضِلُّوكَ وَ ما يُضِلُّونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ وَ ما يَضُرُّونَكَ مِنْ شَيْ‌ءٍ ....
۳. قَدْ خَسِرَ الَّذِينَ قَتَلُوا أَوْلادَهُمْ سَفَهاً بِغَيْرِ عِلْمٍ وَ حَرَّمُوا ما رَزَقَهُمُ اللَّهُ افْتِراءً عَلَى اللَّهِ قَدْ ضَلُّوا وَ ما كانُوا مُهْتَدِينَ.
۴. وَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآياتِنا وَ لِقاءِ الْآخِرَةِ حَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ هَلْ يُجْزَوْنَ إِلَّا ما كانُوا يَعْمَلُونَ‌ وَ اتَّخَذَ قَوْمُ مُوسى‌ مِنْ بَعْدِهِ مِنْ حُلِيِّهِمْ عِجْلًا جَسَداً لَهُ خُوارٌ أَ لَمْ يَرَوْا أَنَّهُ لا يُكَلِّمُهُمْ وَ لا يَهْدِيهِمْ سَبِيلًا اتَّخَذُوهُ وَ كانُوا ظالِمِينَ.
۵. مَنْ يَهْدِ اللَّهُ فَهُوَ الْمُهْتَدِي وَ مَنْ يُضْلِلْ فَأُولئِكَ هُمُ الْخاسِرُونَ.
۶. وَ يَوْمَ يَحْشُرُهُمْ كَأَنْ لَمْ يَلْبَثُوا إِلَّا ساعَةً مِنَ النَّهارِ يَتَعارَفُونَ بَيْنَهُمْ قَدْ خَسِرَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِلِقاءِ اللَّهِ وَ ما كانُوا مُهْتَدِينَ.
۷. قُلْ يا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جاءَكُمُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكُمْ فَمَنِ اهْتَدى‌ فَإِنَّما يَهْتَدِي لِنَفْسِهِ وَ مَنْ ضَلَّ فَإِنَّما يَضِلُّ عَلَيْها وَ ما أَنَا عَلَيْكُمْ بِوَكِيلٍ.
۸. مَنِ اهْتَدى‌ فَإِنَّما يَهْتَدِي لِنَفْسِهِ وَ مَنْ ضَلَّ فَإِنَّما يَضِلُّ عَلَيْها وَ لا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى‌ وَ ما كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولًا.
۹. وَ مَنْ خَفَّتْ مَوازِينُهُ فَأُولئِكَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فِي جَهَنَّمَ خالِدُونَ‌ قالُوا رَبَّنا غَلَبَتْ عَلَيْنا شِقْوَتُنا وَ كُنَّا قَوْماً ضالِّينَ.
۱۰. إِنَّا أَنْزَلْنا عَلَيْكَ الْكِتابَ لِلنَّاسِ بِالْحَقِّ فَمَنِ اهْتَدى‌ فَلِنَفْسِهِ وَ مَنْ ضَلَّ فَإِنَّما يَضِلُّ عَلَيْها وَ ما أَنْتَ عَلَيْهِمْ بِوَكِيلٍ.

← بازگشت ضرر به گمراهان


بازگشت زيان گمراهى به گمراهان:
۱. وَدَّتْ طائِفَةٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ لَوْ يُضِلُّونَكُمْ وَ ما يُضِلُّونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ وَ ما يَشْعُرُونَ.
۲. وَ أَنْ أَتْلُوَا الْقُرْآنَ فَمَنِ اهْتَدى‌ فَإِنَّما يَهْتَدِي لِنَفْسِهِ وَ مَنْ ضَلَّ فَقُلْ إِنَّما أَنَا مِنَ الْمُنْذِرِينَ.
۳. قُلْ إِنْ ضَلَلْتُ فَإِنَّما أَضِلُّ عَلى‌ نَفْسِي وَ إِنِ اهْتَدَيْتُ فَبِما يُوحِي إِلَيَّ رَبِّي إِنَّهُ سَمِيعٌ قَرِيبٌ.
۴. وَ مَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَما لَهُ مِنْ وَلِيٍّ مِنْ بَعْدِهِ‌ ... وَ تَراهُمْ يُعْرَضُونَ عَلَيْها خاشِعِينَ مِنَ الذُّلِّ يَنْظُرُونَ مِنْ طَرْفٍ خَفِيٍّ وَ قالَ الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّ الْخاسِرِينَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَ أَهْلِيهِمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ أَلا إِنَّ الظَّالِمِينَ فِي عَذابٍ مُقِيمٍ‌ وَ ما كانَ لَهُمْ مِنْ أَوْلِياءَ يَنْصُرُونَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَ مَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَما لَهُ مِنْ سَبِيلٍ.

← اقرار به زیانکاری


اقرار ضلالت‌پيشگان بنی‌اسرائیل به زيانكارى خود:
وَ لَمَّا سُقِطَ فِي أَيْدِيهِمْ وَ رَأَوْا أَنَّهُمْ قَدْ ضَلُّوا قالُوا لَئِنْ لَمْ يَرْحَمْنا رَبُّنا وَ يَغْفِرْ لَنا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخاسِرِينَ.

← خسران آشکار گمراهان


خسران آشكار گمراه‌شدگان، به وسيله شيطان:
وَ لَأُضِلَّنَّهُمْ وَ لَأُمَنِّيَنَّهُمْ وَ لَآمُرَنَّهُمْ فَلَيُبَتِّكُنَّ آذانَ الْأَنْعامِ وَ لَآمُرَنَّهُمْ فَلَيُغَيِّرُنَّ خَلْقَ اللَّهِ وَ مَنْ يَتَّخِذِ الشَّيْطانَ وَلِيًّا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَقَدْ خَسِرَ خُسْراناً مُبِيناً.

← روز ظهور زیانکاری گمراهان


قيامت، روز ظهور خسران و زيانكارى گمراهان:
۱. ... وَ أَنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكافِرِينَ‌ أُولئِكَ الَّذِينَ طَبَعَ اللَّهُ عَلى‌ قُلُوبِهِمْ وَ سَمْعِهِمْ وَ أَبْصارِهِمْ وَ أُولئِكَ هُمُ الْغافِلُونَ‌ لا جَرَمَ أَنَّهُمْ فِي الْآخِرَةِ هُمُ الْخاسِرُونَ.
۲. وَ مَنْ خَفَّتْ مَوازِينُهُ فَأُولئِكَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فِي جَهَنَّمَ خالِدُونَ‌ تَلْفَحُ وُجُوهَهُمُ النَّارُ وَ هُمْ فِيها كالِحُونَ‌ أَ لَمْ تَكُنْ آياتِي تُتْلى‌ عَلَيْكُمْ فَكُنْتُمْ بِها تُكَذِّبُونَ‌ قالُوا رَبَّنا غَلَبَتْ عَلَيْنا شِقْوَتُنا وَ كُنَّا قَوْماً ضالِّينَ.
۳. وَ مَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَما لَهُ مِنْ وَلِيٍّ مِنْ بَعْدِهِ‌ ...وَ تَراهُمْ يُعْرَضُونَ عَلَيْها خاشِعِينَ مِنَ الذُّلِّ يَنْظُرُونَ مِنْ طَرْفٍ خَفِيٍّ وَ قالَ الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّ الْخاسِرِينَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَ أَهْلِيهِمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ ... وَ ما كانَ لَهُمْ مِنْ أَوْلِياءَ يَنْصُرُونَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَ مَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَما لَهُ مِنْ سَبِيلٍ.

ذلّت ضلالت‌پيشگان‌

[ویرایش]

برخی آیات قران به ذلت ضلالت‌پیشگان اشاره دارد. این آیات عبارتند از:

← ذلت هنگام حشر


ذلّت و به رو افتادن گمراهان، در قیامت:
... وَ مَنْ يُضْلِلْ فَلَنْ تَجِدَ لَهُمْ أَوْلِياءَ مِنْ دُونِهِ وَ نَحْشُرُهُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ عَلى‌ وُجُوهِهِمْ عُمْياً وَ بُكْماً وَ صُمًّا مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ كُلَّما خَبَتْ زِدْناهُمْ سَعِيراً.

← ذلت هنگام عرضه شدن بر جهنم


ذلّت ضلالت‌پيشگان در قيامت، هنگام عرضه شدن بر جهنّم:
وَ مَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَما لَهُ مِنْ وَلِيٍّ مِنْ بَعْدِهِ‌ ...وَ تَراهُمْ يُعْرَضُونَ عَلَيْها خاشِعِينَ مِنَ الذُّلِّ يَنْظُرُونَ مِنْ طَرْفٍ خَفِيٍ‌ ....

رزق ضلالت‌پيشگان‌

[ویرایش]

برخوردارى گمراهان و ضلالت‌پيشگان از روزی، نشانه لطف الهی به بندگان:
... أَلا إِنَّ الَّذِينَ يُمارُونَ فِي السَّاعَةِ لَفِي ضَلالٍ بَعِيدٍ اللَّهُ لَطِيفٌ بِعِبادِهِ يَرْزُقُ مَنْ يَشاءُ وَ هُوَ الْقَوِيُّ الْعَزِيزُ.

زشت‌رويى ضلالت‌پيشگان‌

[ویرایش]

زشت‌رویی ضلالت‌پيشگان، در جهنّم پس از سوختن صورتشان با آتش جهنّم:
تَلْفَحُ وُجُوهَهُمُ النَّارُ وَ هُمْ فِيها كالِحُونَ‌ قالُوا رَبَّنا غَلَبَتْ عَلَيْنا شِقْوَتُنا وَ كُنَّا قَوْماً ضالِّينَ.

سرزنش ضلالت‌پيشگان‌

[ویرایش]

سرزنش گمراهان زيانكار به وسيله مؤمنان، در قيامت:
وَ مَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَما لَهُ مِنْ وَلِيٍّ مِنْ بَعْدِهِ وَ تَرَى الظَّالِمِينَ لَمَّا رَأَوُا الْعَذابَ يَقُولُونَ هَلْ إِلى‌ مَرَدٍّ مِنْ سَبِيلٍ‌ وَ تَراهُمْ يُعْرَضُونَ عَلَيْها خاشِعِينَ مِنَ الذُّلِّ يَنْظُرُونَ مِنْ طَرْفٍ خَفِيٍّ وَ قالَ الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّ الْخاسِرِينَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَ أَهْلِيهِمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ ... وَ ما كانَ لَهُمْ مِنْ أَوْلِياءَ يَنْصُرُونَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَ مَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَما لَهُ مِنْ سَبِيلٍ.

صورت ضلالت‌پيشگان‌

[ویرایش]

جمع شدن پوست لبها و صورت ضلالت‌پيشگان، در جهنّم:
تَلْفَحُ وُجُوهَهُمُ النَّارُ وَ هُمْ فِيها كالِحُونَ‌ قالُوا رَبَّنا غَلَبَتْ عَلَيْنا شِقْوَتُنا وَ كُنَّا قَوْماً ضالِّينَ.

ضرر ضلالت‌پيشگان‌

[ویرایش]

مصونيّت هدایت‌یافتگان، از ضرر ضلالت‌پيشگان:
وَ لَوْ لا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكَ وَ رَحْمَتُهُ لَهَمَّتْ طائِفَةٌ مِنْهُمْ أَنْ يُضِلُّوكَ وَ ما يُضِلُّونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ وَ ما يَضُرُّونَكَ مِنْ شَيْ‌ءٍ ....
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ لا يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ‌ ....

ضلالت‌پيشگان در برزخ‌

[ویرایش]

تكذيبگران ضلالت‌پيشه، گرفتار عذاب با آب جوشان در برزخ:
وَ أَمَّا إِنْ كانَ مِنَ الْمُكَذِّبِينَ الضَّالِّينَ‌ فَنُزُلٌ مِنْ حَمِيمٍ. ابوبصير مى‌گويد: از امام صادق علیه‌السلام شنيدم كه مى‌فرمود: «... فنزل من حميم» در قبر میت و «تصلية جحيم» در آخرت است.

ضلالت‌پيشگان در قيامت‌

[ویرایش]


← حضور نزد خداوند


قیامت، عرصه حضور انسانهاى گمراه و عوامل شيطانى گمراه‌كننده آنان نزد خدا:
وَ مَنْ يَعْشُ عَنْ ذِكْرِ الرَّحْمنِ نُقَيِّضْ لَهُ شَيْطاناً فَهُوَ لَهُ قَرِينٌ‌ وَ إِنَّهُمْ لَيَصُدُّونَهُمْ عَنِ السَّبِيلِ وَ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ مُهْتَدُونَ‌ حَتَّى إِذا جاءَنا قالَ يا لَيْتَ بَيْنِي وَ بَيْنَكَ بُعْدَ الْمَشْرِقَيْنِ فَبِئْسَ الْقَرِينُ.

← نگاه ترس‌آلود به جهنم


نگاه زيرچشمى و ترس‌آلود ضلالت‌پيشگان به جهنّم، در عرصه قيامت:
وَ مَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَما لَهُ مِنْ وَلِيٍّ مِنْ بَعْدِهِ وَ تَرَى الظَّالِمِينَ لَمَّا رَأَوُا الْعَذابَ يَقُولُونَ هَلْ إِلى‌ مَرَدٍّ مِنْ سَبِيلٍ‌ وَ تَراهُمْ يُعْرَضُونَ عَلَيْها خاشِعِينَ مِنَ الذُّلِّ يَنْظُرُونَ مِنْ طَرْفٍ خَفِيٍ‌ ....

عذاب ضلالت‌پيشگان‌

[ویرایش]
خداوند ضلالت‌پیشگان را عذاب می‌کند.

غفلت ضلالت‌پيشگان‌

[ویرایش]

برخی آیات قران به غفلت ضلالت‌پیشگان اشاره دارد. این آیات عبارتند از:

← غفلت از یاد خدا


ضلالت‌پيشگان، مردمى غافل از یاد خداوند:
۱. وَ لَقَدْ ذَرَأْنا لِجَهَنَّمَ كَثِيراً مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لا يَفْقَهُونَ بِها وَ لَهُمْ أَعْيُنٌ لا يُبْصِرُونَ بِها وَ لَهُمْ آذانٌ لا يَسْمَعُونَ بِها أُولئِكَ كَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولئِكَ هُمُ الْغافِلُونَ.
۲. ... وَ أَنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكافِرِينَ‌ أُولئِكَ الَّذِينَ طَبَعَ اللَّهُ عَلى‌ قُلُوبِهِمْ وَ سَمْعِهِمْ وَ أَبْصارِهِمْ وَ أُولئِكَ هُمُ الْغافِلُونَ.

← غفلت از قیامت


فراموشی روز قیامت از سوى ضلالت‌پيشگان، باعث گرفتارى آنان به عذاب الهی:
... إِنَّ الَّذِينَ يَضِلُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ لَهُمْ عَذابٌ‌ شَدِيدٌ بِما نَسُوا يَوْمَ الْحِسابِ.

فرجام ضلالت‌پيشگان‌

[ویرایش]
در قران کریم فرجام و عاقب ضلالت‌پیشگان بیان شده است.

قسم ضلالت‌پيشگان‌

[ویرایش]

سوگند گمراهان به گمراهى آشكار خود، در قيامت:
وَ بُرِّزَتِ الْجَحِيمُ لِلْغاوِينَ‌ تَاللَّهِ إِنْ كُنَّا لَفِي ضَلالٍ مُبِينٍ.

كرى ضلالت‌پيشگان‌

[ویرایش]

ضلالت‌پيشگان، مردمى كر و ناتوان از شنيدن حق
[۱۴۵] برای توضیح بیشتر به مقاله حشر ضلالت‌پیشگان (قرآن) رجوع شود.
:
۱. وَ لَقَدْ ذَرَأْنا لِجَهَنَّمَ كَثِيراً مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لا يَفْقَهُونَ بِها وَ لَهُمْ أَعْيُنٌ لا يُبْصِرُونَ بِها وَ لَهُمْ آذانٌ لا يَسْمَعُونَ بِها أُولئِكَ كَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولئِكَ هُمُ الْغافِلُونَ. در روايتى از امام صادق علیه‌السلام آمده است: «لهم قلوب لايفقهون بها ...» يعنى خداوند بر دلهاى آنها مهر نهاده و لذا نمى‌فهمند و بر چشم -باطن‌- آنان پوشش نهاده و هدايت را نمى‌بينند و گوش -باطن‌- آنها سنگينى گرفته و -نداى‌- هدايت را نمى‌شنوند.
۲. ذلِكَ بِأَنَّهُمُ اسْتَحَبُّوا الْحَياةَ الدُّنْيا عَلَى الْآخِرَةِ وَ أَنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكافِرِينَ‌ أُولئِكَ الَّذِينَ طَبَعَ اللَّهُ عَلى‌ قُلُوبِهِمْ وَ سَمْعِهِمْ وَ أَبْصارِهِمْ وَ أُولئِكَ هُمُ الْغافِلُونَ.
۳. وَ مَنْ يَهْدِ اللَّهُ فَهُوَ الْمُهْتَدِ وَ مَنْ يُضْلِلْ فَلَنْ تَجِدَ لَهُمْ أَوْلِياءَ مِنْ دُونِهِ وَ نَحْشُرُهُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ عَلى‌ وُجُوهِهِمْ عُمْياً وَ بُكْماً وَ صُمًّا مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ كُلَّما خَبَتْ زِدْناهُمْ سَعِيراً.
۴. أَمْ تَحْسَبُ أَنَّ أَكْثَرَهُمْ يَسْمَعُونَ أَوْ يَعْقِلُونَ إِنْ هُمْ إِلَّا كَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ سَبِيلًا.
۵. وَ ما أَنْتَ بِهادِي الْعُمْيِ عَنْ ضَلالَتِهِمْ إِنْ تُسْمِعُ إِلَّا مَنْ يُؤْمِنُ بِآياتِنا فَهُمْ مُسْلِمُونَ.
۶. وَ ما أَنْتَ بِهادِ الْعُمْيِ عَنْ ضَلالَتِهِمْ إِنْ تُسْمِعُ إِلَّا مَنْ يُؤْمِنُ بِآياتِنا فَهُمْ مُسْلِمُونَ.
۷. أَ فَأَنْتَ تُسْمِعُ الصُّمَّ أَوْ تَهْدِي الْعُمْيَ وَ مَنْ كانَ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ.
۸. أَ فَرَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلهَهُ هَواهُ وَ أَضَلَّهُ اللَّهُ عَلى‌ عِلْمٍ وَ خَتَمَ عَلى‌ سَمْعِهِ وَ قَلْبِهِ وَ جَعَلَ عَلى‌ بَصَرِهِ غِشاوَةً فَمَنْ يَهْدِيهِ مِنْ بَعْدِ اللَّهِ أَ فَلا تَذَكَّرُونَ.

كوردلى ضلالت‌پيشگان‌

[ویرایش]

گمراهان، گرفتار کوردلی و فاقد زمينه هدایت
[۱۵۷] برای توضیح بیشتر رجوع شود به مقاله حشر ضلالت‌پیشگان (قرآن).
:
۱. وَ لَقَدْ ذَرَأْنا لِجَهَنَّمَ كَثِيراً مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لا يَفْقَهُونَ بِها وَ لَهُمْ أَعْيُنٌ لا يُبْصِرُونَ بِها وَ لَهُمْ آذانٌ لا يَسْمَعُونَ بِها أُولئِكَ كَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولئِكَ هُمُ الْغافِلُونَ.
۲. ذلِكَ بِأَنَّهُمُ اسْتَحَبُّوا الْحَياةَ الدُّنْيا عَلَى الْآخِرَةِ وَ أَنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكافِرِينَ‌ أُولئِكَ الَّذِينَ طَبَعَ اللَّهُ عَلى‌ قُلُوبِهِمْ وَ سَمْعِهِمْ وَ أَبْصارِهِمْ وَ أُولئِكَ هُمُ الْغافِلُونَ.
۳. وَ مَنْ يَهْدِ اللَّهُ فَهُوَ الْمُهْتَدِ وَ مَنْ يُضْلِلْ فَلَنْ تَجِدَ لَهُمْ أَوْلِياءَ مِنْ دُونِهِ وَ نَحْشُرُهُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ عَلى‌ وُجُوهِهِمْ عُمْياً وَ بُكْماً وَ صُمًّا مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ كُلَّما خَبَتْ زِدْناهُمْ سَعِيراً.
۴. ما أَنْتَ بِهادِي الْعُمْيِ عَنْ ضَلالَتِهِمْ إِنْ تُسْمِعُ إِلَّا مَنْ يُؤْمِنُ بِآياتِنا فَهُمْ مُسْلِمُونَ.
۵. وَ ما أَنْتَ بِهادِ الْعُمْيِ عَنْ ضَلالَتِهِمْ إِنْ تُسْمِعُ إِلَّا مَنْ يُؤْمِنُ بِآياتِنا فَهُمْ مُسْلِمُونَ.
۶. أَ فَأَنْتَ تُسْمِعُ الصُّمَّ أَوْ تَهْدِي الْعُمْيَ وَ مَنْ كانَ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ.
۷. أَ فَرَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلهَهُ هَواهُ وَ أَضَلَّهُ اللَّهُ عَلى‌ عِلْمٍ وَ خَتَمَ عَلى‌ سَمْعِهِ وَ قَلْبِهِ وَ جَعَلَ عَلى‌ بَصَرِهِ غِشاوَةً فَمَنْ يَهْدِيهِ مِنْ بَعْدِ اللَّهِ أَ فَلا تَذَكَّرُونَ.

گفتگوى ضلالت‌پيشگان‌

[ویرایش]

برخی آیات قران به گفتگوی ضلالت‌پیشگان اشاره دارد. این آیات عبارتند از:

← گفتگوی در قیامت


رويارويى و گفتگوى گمراهان و گمراهگران، در قيامت:
۱. بَلْ هُمُ الْيَوْمَ مُسْتَسْلِمُونَ‌ وَ أَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلى‌ بَعْضٍ يَتَساءَلُونَ‌ قالُوا إِنَّكُمْ كُنْتُمْ تَأْتُونَنا عَنِ الْيَمِينِ‌ قالُوا بَلْ لَمْ تَكُونُوا مُؤْمِنِينَ‌ وَ ما كانَ لَنا عَلَيْكُمْ مِنْ سُلْطانٍ بَلْ كُنْتُمْ قَوْماً طاغِينَ‌ فَحَقَّ عَلَيْنا قَوْلُ رَبِّنا إِنَّا لَذائِقُونَ‌ فَأَغْوَيْناكُمْ إِنَّا كُنَّا غاوِينَ.
۲. وَ مَنْ يَعْشُ عَنْ ذِكْرِ الرَّحْمنِ نُقَيِّضْ لَهُ شَيْطاناً فَهُوَ لَهُ قَرِينٌ‌ حَتَّى إِذا جاءَنا قالَ يا لَيْتَ بَيْنِي وَ بَيْنَكَ بُعْدَ الْمَشْرِقَيْنِ فَبِئْسَ الْقَرِينُ.

← گفتگو در جهنم


رويارويى و گفتگوى گمراهان با گمراهگران، در جهنّم:
۱. قالَ ادْخُلُوا فِي أُمَمٍ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِكُمْ مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ فِي النَّارِ كُلَّما دَخَلَتْ أُمَّةٌ لَعَنَتْ أُخْتَها حَتَّى إِذَا ادَّارَكُوا فِيها جَمِيعاً قالَتْ أُخْراهُمْ لِأُولاهُمْ رَبَّنا هؤُلاءِ أَضَلُّونا فَآتِهِمْ عَذاباً ضِعْفاً مِنَ النَّارِ قالَ لِكُلٍّ ضِعْفٌ وَ لكِنْ لا تَعْلَمُونَ‌ وَ قالَتْ أُولاهُمْ لِأُخْراهُمْ فَما كانَ لَكُمْ عَلَيْنا مِنْ فَضْلٍ فَذُوقُوا الْعَذابَ بِما كُنْتُمْ تَكْسِبُونَ.
۲. وَ بُرِّزَتِ الْجَحِيمُ لِلْغاوِينَ‌ وَ قِيلَ لَهُمْ أَيْنَ ما كُنْتُمْ تَعْبُدُونَ‌ مِنْ دُونِ اللَّهِ هَلْ يَنْصُرُونَكُمْ أَوْ يَنْتَصِرُونَ‌ فَكُبْكِبُوا فِيها هُمْ وَ الْغاوُونَ‌ وَ جُنُودُ إِبْلِيسَ أَجْمَعُونَ‌ قالُوا وَ هُمْ فِيها يَخْتَصِمُونَ‌ تَاللَّهِ إِنْ كُنَّا لَفِي ضَلالٍ مُبِينٍ.
۳. أَلْقِيا فِي جَهَنَّمَ كُلَّ كَفَّارٍ عَنِيدٍ مَنَّاعٍ لِلْخَيْرِ مُعْتَدٍ مُرِيبٍ‌ قالَ قَرِينُهُ رَبَّنا ما أَطْغَيْتُهُ وَ لكِنْ كانَ فِي ضَلالٍ بَعِيدٍ قالَ لا تَخْتَصِمُوا لَدَيَّ وَ قَدْ قَدَّمْتُ إِلَيْكُمْ بِالْوَعِيدِ.

گناه ضلالت‌پيشگان‌

[ویرایش]

گمراهان انسان‌های گناهکاری هستند.

← حامل بار گناه گمراهان


به دوش كشيدن بار گناه ضلالت‌پيشگان، از سوى اضلال‌گران:
لِيَحْمِلُوا أَوْزارَهُمْ كامِلَةً يَوْمَ الْقِيامَةِ وَ مِنْ أَوْزارِ الَّذِينَ يُضِلُّونَهُمْ بِغَيْرِ عِلْمٍ أَلا ساءَ ما يَزِرُونَ.

← گناهکاربودن گمراهان


گناهكارى گمراهان و ضلالت‌پيشگان، در نزد خداوند:
فَأَغْوَيْناكُمْ إِنَّا كُنَّا غاوِينَ‌ فَإِنَّهُمْ يَوْمَئِذٍ فِي الْعَذابِ مُشْتَرِكُونَ‌ إِنَّا كَذلِكَ نَفْعَلُ بِالْمُجْرِمِينَ.

لالى ضلالت‌پيشگان‌

[ویرایش]

برخی آیات قران به لال بودن ضلالت‌پیشگان اشاره دارد. این آیات عبارتند از:

← لال بودن هنگام حشر


ضلالت‌پيشگان، لال و ناتوان از سخن گفتن، هنگام حشر در قيامت:
... وَ مَنْ يُضْلِلْ فَلَنْ تَجِدَ لَهُمْ أَوْلِياءَ مِنْ دُونِهِ‌ وَ نَحْشُرُهُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ عَلى‌ وُجُوهِهِمْ عُمْياً وَ بُكْماً وَ صُمًّا ....

← لال بودن مکذبان آیات الهی


مکذّبان آیات الهی، مردمى لال و گمراه در تاريكيها:
وَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآياتِنا صُمٌّ وَ بُكْمٌ فِي الظُّلُماتِ مَنْ يَشَأِ اللَّهُ يُضْلِلْهُ وَ مَنْ يَشَأْ يَجْعَلْهُ عَلى‌ صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ.

محبّت به ضلالت‌پيشگان‌

[ویرایش]

محبّت هارون علیه‌السلام به گمراهان بنی‌اسرائیل، براى فراهم‌سازى و زمينه‌سازى هدایت آنان:
قالَ فَإِنَّا قَدْ فَتَنَّا قَوْمَكَ مِنْ بَعْدِكَ وَ أَضَلَّهُمُ السَّامِرِيُ‌ وَ لَقَدْ قالَ لَهُمْ هارُونُ مِنْ قَبْلُ يا قَوْمِ إِنَّما فُتِنْتُمْ بِهِ وَ إِنَّ رَبَّكُمُ الرَّحْمنُ فَاتَّبِعُونِي وَ أَطِيعُوا أَمْرِي.

مصاديق ضلالت‌پيشگان‌

[ویرایش]
در قران کریم به برخی مصادیق ضلالت‌پیشگان اشاره شده است.

مهلت به ضلالت‌پيشگان‌

[ویرایش]

خداوند با توجه به رحمتش به ضلالت‌پیشگان مهلت ‌دهد.

← تأخیر در عذاب دنیایی


••• مهلت خداوند به ضلالت‌پيشگان و تأخير در عذاب آنها:
۱. وَ جَعَلُوا لِلَّهِ أَنْداداً لِيُضِلُّوا عَنْ سَبِيلِهِ قُلْ تَمَتَّعُوا فَإِنَّ مَصِيرَكُمْ إِلَى النَّارِ.
۲. فَذَرْهُمْ فِي غَمْرَتِهِمْ حَتَّى حِينٍ‌ أَ يَحْسَبُونَ أَنَّما نُمِدُّهُمْ بِهِ مِنْ مالٍ وَ بَنِينَ.
۳. وَ يَوْمَ يَحْشُرُهُمْ وَ ما يَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ فَيَقُولُ أَ أَنْتُمْ أَضْلَلْتُمْ عِبادِي هؤُلاءِ أَمْ هُمْ ضَلُّوا السَّبِيلَ‌ قالُوا سُبْحانَكَ ما كانَ يَنْبَغِي لَنا أَنْ نَتَّخِذَ مِنْ دُونِكَ مِنْ أَوْلِياءَ وَ لكِنْ مَتَّعْتَهُمْ وَ آباءَهُمْ حَتَّى نَسُوا الذِّكْرَ وَ كانُوا قَوْماً بُوراً.

••• تأخير عذاب دنيايى از زمان استحقاق آن، مهلت خدا به گمراهان:
قُلْ مَنْ كانَ فِي الضَّلالَةِ فَلْيَمْدُدْ لَهُ الرَّحْمنُ مَدًّا حَتَّى إِذا رَأَوْا ما يُوعَدُونَ إِمَّا الْعَذابَ وَ إِمَّا السَّاعَةَ ... مقصود از «العذاب» عذاب استیصال است.

← رحمت گسترده الهی


مهلت خداوند به گمراهان، جلوه رحمت گسترده خدا:
قُلْ مَنْ كانَ فِي الضَّلالَةِ فَلْيَمْدُدْ لَهُ الرَّحْمنُ مَدًّا حَتَّى إِذا رَأَوْا ما يُوعَدُونَ إِمَّا الْعَذابَ وَ إِمَّا السَّاعَةَ ... با توجّه به صفت «رحمان»، برداشت مذكور استفاده شده است‌.

← بیان سنت‌های الهی درباره گمراهان


بيان سنّت «استدراج» و «امهال» خداوند، درباره فرورفتگان در ورطه گمراهى، وظیفه‌ای بر عهده پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله:
قُلْ مَنْ كانَ فِي الضَّلالَةِ فَلْيَمْدُدْ لَهُ الرَّحْمنُ مَدًّا حَتَّى إِذا رَأَوْا ما يُوعَدُونَ إِمَّا الْعَذابَ وَ إِمَّا السَّاعَةَ ....

← پایان مهلت به گمراهان


عذاب دنيايى و يا مرگ، پايان مهلت خداوند به گمراهان:
قُلْ مَنْ كانَ فِي الضَّلالَةِ فَلْيَمْدُدْ لَهُ الرَّحْمنُ مَدًّا حَتَّى إِذا رَأَوْا ما يُوعَدُونَ إِمَّا الْعَذابَ وَ إِمَّا السَّاعَةَ فَسَيَعْلَمُونَ مَنْ هُوَ شَرٌّ مَكاناً وَ أَضْعَفُ جُنْداً.

وعيد به ضلالت‌پيشگان‌

[ویرایش]

وعیدهای الهی به ضلالت‌پیشگان عبارتند از:

← وعید در دنیا


هشدار و وعید خداوند به ضلالت‌پيشگان، در دنیا:
۱. قُلْ مَنْ كانَ فِي الضَّلالَةِ فَلْيَمْدُدْ لَهُ الرَّحْمنُ مَدًّا حَتَّى إِذا رَأَوْا ما يُوعَدُونَ إِمَّا الْعَذابَ وَ إِمَّا السَّاعَةَ فَسَيَعْلَمُونَ مَنْ هُوَ شَرٌّ مَكاناً وَ أَضْعَفُ جُنْداً.
۲. قالَ قَرِينُهُ رَبَّنا ما أَطْغَيْتُهُ وَ لكِنْ كانَ فِي ضَلالٍ بَعِيدٍ قالَ لا تَخْتَصِمُوا لَدَيَّ وَ قَدْ قَدَّمْتُ إِلَيْكُمْ بِالْوَعِيدِ.

← وعده جهنم


وعده جهنّم به پیروان ابلیس، از سوى خداوند:
قالَ يا إِبْلِيسُ ما لَكَ أَلَّا تَكُونَ مَعَ السَّاجِدِينَ‌ قالَ رَبِّ بِما أَغْوَيْتَنِي لَأُزَيِّنَنَّ لَهُمْ فِي الْأَرْضِ وَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ‌ إِنَّ عِبادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطانٌ إِلَّا مَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْغاوِينَ‌ وَ إِنَّ جَهَنَّمَ لَمَوْعِدُهُمْ أَجْمَعِينَ.

يأس ضلالت‌پيشگان‌

[ویرایش]

تنها گمراهان، مأیوس از رحمت خدا:
قالَ وَ مَنْ يَقْنَطُ مِنْ رَحْمَةِ رَبِّهِ إِلَّا الضَّالُّونَ.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. شعراء/سوره۲۶، آیات۹۱-۹۳.    
۲. شعراء/سوره۲۶، آیه۱۰۲.    
۳. شوری/سوره۴۲، آیه۴۴.    
۴. شعراء/سوره۲۶، آیات۹۱-۹۳.    
۵. شعراء/سوره۲۶، آیه۱۰۲.    
۶. زخرف/سوره۴۳، آیات۳۶-۳۸.    
۷. زخرف/سوره۴۳، آیه۴۰.    
۸. زخرف/سوره۴۳، آیه۴۱.    
۹. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج ۲۱، ص ۷۲.    
۱۰. ابن عاشور، طاهر بن محمد، تفسیر التحریر و التنویر، ج ۲۵، ص ۲۱۷.    
۱۱. به مقاله اتمام‌حجت بر ضلالت‌پیشگان (قرآن) رجوع شود.
۱۲. مؤمنون/سوره۲۳، آیات۱۰۳-۱۰۸.    
۱۳. احزاب/سوره۳۳، آیه۶۶.    
۱۴. احزاب/سوره۳۳، آیه۶۷.    
۱۵. شعراء/سوره۲۶، آیه۸۶.    
۱۶. روم/سوره۳۰، آیه۲۹.    
۱۷. روم/سوره۳۰، آیه۳۰.    
۱۸. نجم/سوره۵۳، آیه۲۹.    
۱۹. نجم/سوره۵۳، آیه۳۰.    
۲۰. مریم/سوره۱۹، آیه۷۵.    
۲۱. نمل/سوره۲۷، آیه۹۲.    
۲۲. صافّات/سوره۳۷، آیه۷۱.    
۲۳. صافّات/سوره۳۷، آیه۷۲.    
۲۴. انعام/سوره۶، آیه۲۵.    
۲۵. انعام/سوره۶، آیه۲۶.    
۲۶. مؤمنون/سوره۲۳، آیه۵۴.    
۲۷. مؤمنون/سوره۲۳، آیه۵۶.    
۲۸. شعراء/سوره۲۶، آیات۹۱-۱۰۲.    
۲۹. شوری/سوره۴۲، آیه۴۴.    
۳۰. زخرف/سوره۴۳، آیه۳۶.    
۳۱. زخرف/سوره۴۳، آیه۳۷.    
۳۲. اعراف/سوره۷، آیه۳۰.    
۳۳. نجم/سوره۵۳، آیات۲۷-۳۰.    
۳۴. به مقاله پیروی از ضلالت‌پیشگان (قرآن) رجوع شود.
۳۵. بقره/سوره۲، آیه۱۶۶.    
۳۶. قصص/سوره۲۸، آیه۶۳.    
۳۷. مؤمنون/سوره۲۳، آیات۱۰۶-۱۰۸.    
۳۸. نساء/سوره۴، آیه۸۸.    
۳۹. نساء/سوره۴، آیه۱۳۶.    
۴۰. نساء/سوره۴، آیه۱۳۷.    
۴۱. نساء/سوره۴، آیه۱۴۳.    
۴۲. اعراف/سوره۷، آیه۱۸۶.    
۴۳. اسراء/سوره۱۷، آیه۴۸.    
۴۴. فرقان/سوره۲۵، آیه۹.    
۴۵. شوری/سوره۴۲، آیه۴۶.    
۴۶. اسراء/سوره۱۷، آیه۷۲.    
۴۷. مائده/سوره۵، آیه۱۰۴.    
۴۸. صافّات/سوره۳۷، آیات۶۸-۷۱.    
۴۹. مؤمنون/سوره۲۳، آیه۱۰۵.    
۵۰. مؤمنون/سوره۲۳، آیه۱۰۶.    
۵۱. قلم/سوره۶۸، آیه۷.    
۵۲. قلم/سوره۶۸، آیه۸.    
۵۳. برای توضیح بیشتر به مقاله اقرار به ضلالت (قرآن) رجوع شود.
۵۴. شعراء/سوره۲۶، آیه۹۱.    
۵۵. شعراء/سوره۲۶، آیه۹۷.    
۵۶. ق/سوره۵۰، آیه۲۷.    
۵۷. ق/سوره۵۰، آیه۲۸.    
۵۸. مریم/سوره۱۹، آیه۷۵.    
۵۹. نمل/سوره۲۷، آیه۹۲.    
۶۰. نمل/سوره۲۷، آیه۹۳.    
۶۱. فاطر/سوره۳۵، آیه۸.    
۶۲. انعام/سوره۶، آیه۱۱۷.    
۶۳. نحل/سوره۱۶، آیه۱۲۵.    
۶۴. قصص/سوره۲۸، آیه۸۵.    
۶۵. نجم/سوره۵۳، آیه۳۰.    
۶۶. قلم/سوره۶۸، آیه۷.    
۶۷. حجر/سوره۱۵، آیه۳۲.    
۶۸. حجر/سوره۱۵، آیه۳۹.    
۶۹. حجر/سوره۱۵، آیه۴۲.    
۷۰. حجر/سوره۱۵، آیه۴۳.    
۷۱. مریم/سوره۱۹، آیه۷۵.    
۷۲. شعراء/سوره۲۶، آیه۹۲.    
۷۳. شعراء/سوره۲۶، آیه۹۴.    
۷۴. شعراء/سوره۲۶، آیه۹۶.    
۷۵. شعراء/سوره۲۶، آیه۹۷.    
۷۶. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج ۷، ص ۳۰۵.    
۷۷. اعراف/سوره۷، آیه۳۸.    
۷۸. اعراف/سوره۷، آیه۳۹.    
۷۹. صافّات/سوره۳۷، آیات۲۷-۳۲.    
۸۰. ق/سوره۵۰، آیه۲۷.    
۸۱. ق/سوره۵۰، آیه۲۸.    
۸۲. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج ۹، ص ۲۲۰.    
۸۳. كشف الاسرار، ج ۹، ص ۲۸۹.
۸۴. اعراف/سوره۷، آیه۳۸.    
۸۵. روم/سوره۳۰، آیه۲۹.    
۸۶. اعراف/سوره۷، آیه۳۰.    
۸۷. فاطر/سوره۳۵، آیه۸.    
۸۸. فاطر/سوره۳۵، آیه۸.    
۸۹. به مقاله حشر ضلالت‌پیشگان (قرآن) رجوع شود.
۹۰. شوری/سوره۴۲، آیه۴۴.    
۹۱. شوری/سوره۴۲، آیه۴۵.    
۹۲. اعراف/سوره۷، آیه۱۷۹.    
۹۳. قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، ج ۱، ص ۲۴۹.    
۹۴. عروسی حویزی، عبدعلی بن جمعه، تفسیر نورالثقلین، ج ۲، ص ۱۰۲-۱۰۳، ح ۳۷۰.    
۹۵. جاثیه/سوره۴۵، آیه۲۳.    
۹۶. بقره/سوره۲، آیه۲۶.    
۹۷. بقره/سوره۲، آیه۲۷.    
۹۸. نساء/سوره۴، آیه۱۱۳.    
۹۹. انعام/سوره۶، آیه۱۴۰.    
۱۰۰. اعراف/سوره۷، آیه۱۴۷.    
۱۰۱. اعراف/سوره۷، آیه۱۴۸.    
۱۰۲. اعراف/سوره۷، آیه۱۷۸.    
۱۰۳. یونس/سوره۱۰، آیه۴۵.    
۱۰۴. یونس/سوره۱۰، آیه۱۰۸.    
۱۰۵. اسراء/سوره۱۷، آیه۱۵.    
۱۰۶. مؤمنون/سوره۲۳، آیه۱۰۳.    
۱۰۷. مؤمنون/سوره۲۳، آیه۱۰۶.    
۱۰۸. زمر/سوره۳۹، آیه۴۱.    
۱۰۹. آل‌عمران/سوره۳، آیه۶۹.    
۱۱۰. نمل/سوره۲۷، آیه۹۲.    
۱۱۱. سبأ/سوره۳۴، آیه۵۰.    
۱۱۲. شوری/سوره۴۲، آیات۴۴-۴۶.    
۱۱۳. اعراف/سوره۷، آیه۱۴۹.    
۱۱۴. نساء/سوره۴، آیه۱۱۹.    
۱۱۵. نحل/سوره۱۶، آیه۱۰۷-۱۰۹.    
۱۱۶. مؤمنون/سوره۲۳، آیات۱۰۳-۱۰۶.    
۱۱۷. شوری/سوره۴۲، آیات۴۴-۴۶.    
۱۱۸. اسراء/سوره۱۷، آیه۹۷.    
۱۱۹. شوری/سوره۴۲، آیه۴۴.    
۱۲۰. شوری/سوره۴۲، آیه۴۵.    
۱۲۱. شوری/سوره۴۲، آیه۱۸.    
۱۲۲. شوری/سوره۴۲، آیه۱۹.    
۱۲۳. مؤمنون/سوره۲۳، آیه۱۰۴.    
۱۲۴. مؤمنون/سوره۲۳، آیه۱۰۶.    
۱۲۵. شوری/سوره۴۲، آیات۴۴-۴۶.    
۱۲۶. مؤمنون/سوره۲۳، آیه۱۰۴.    
۱۲۷. مؤمنون/سوره۲۳، آیه۱۰۶.    
۱۲۸. نساء/سوره۴، آیه۱۱۳.    
۱۲۹. مائده/سوره۵، آیه۱۰۴.    
۱۳۰. واقعه/سوره۵۶، آیه۹۲.    
۱۳۱. واقعه/سوره۵۶، آیه۹۳.    
۱۳۲. قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، ج ۲، ص ۳۵۰.    
۱۳۳. عروسی حویزی، عبدعلی بن جمعه، تفسیر نورالثقلین، ج ۵، ص ۲۲۹، ح ۱۱۲.    
۱۳۴. زخرف/سوره۴۳، آیات۳۶-۳۸.    
۱۳۵. شوری/سوره۴۲، آیه۴۴.    
۱۳۶. شوری/سوره۴۲، آیه۴۵.    
۱۳۷. به مقاله عذاب ضلالت‌پیشگان (قرآن) رجوع شود.
۱۳۸. اعراف/سوره۷، آیه۱۷۹.    
۱۳۹. نحل/سوره۱۶، آیه۱۰۷.    
۱۴۰. نحل/سوره۱۶، آیه۱۰۸.    
۱۴۱. ص/سوره۳۸، آیه۲۶.    
۱۴۲. به مقاله عذاب ضلالت‌پیشگان (قرآن) رجوع شود.
۱۴۳. شعراء/سوره۲۶، آیه۹۱.    
۱۴۴. شعراء/سوره۲۶، آیه۹۷.    
۱۴۵. برای توضیح بیشتر به مقاله حشر ضلالت‌پیشگان (قرآن) رجوع شود.
۱۴۶. اعراف/سوره۷، آیه۱۷۹.    
۱۴۷. قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، ج ۱، ص ۲۴۹.    
۱۴۸. عروسی حویزی، عبدعلی بن جمعه، تفسیر نورالثقلین، ج ۲، ص ۱۰۲-۱۰۳، ح ۳۰۷.    
۱۴۹. نحل/سوره۱۶، آیه۱۰۷.    
۱۵۰. نحل/سوره۱۶، آیه۱۰۸.    
۱۵۱. اسراء/سوره۱۷، آیه۹۷.    
۱۵۲. فرقان/سوره۲۵، آیه۴۴.    
۱۵۳. نمل/سوره۲۷، آیه۸۱.    
۱۵۴. روم/سوره۳۰، آیه۵۳.    
۱۵۵. زخرف/سوره۴۳، آیه۴۰.    
۱۵۶. جاثیه/سوره۴۵، آیه۲۳.    
۱۵۷. برای توضیح بیشتر رجوع شود به مقاله حشر ضلالت‌پیشگان (قرآن).
۱۵۸. اعراف/سوره۷، آیه۱۷۹.    
۱۵۹. نحل/سوره۱۶، آیه۱۰۷.    
۱۶۰. نحل/سوره۱۶، آیه۱۰۸.    
۱۶۱. اسراء/سوره۱۷، آیه۹۷.    
۱۶۲. نمل/سوره۲۷، آیه۸۱.    
۱۶۳. روم/سوره۳۰، آیه۵۳.    
۱۶۴. زخرف/سوره۴۳، آیه۴۰.    
۱۶۵. جاثیه/سوره۴۵، آیه۲۳.    
۱۶۶. صافّات/سوره۳۷، آیات۲۶-۳۲.    
۱۶۷. زخرف/سوره۴۳، آیه۳۶.    
۱۶۸. زخرف/سوره۴۳، آیه۳۸.    
۱۶۹. اعراف/سوره۷، آیه۳۸.    
۱۷۰. اعراف/سوره۷، آیه۳۹.    
۱۷۱. شعراء/سوره۲۶، آیات۹۱-۹۷.    
۱۷۲. ق/سوره۵۰، آیات۲۴-۲۸.    
۱۷۳. نحل/سوره۱۶، آیه۲۵.    
۱۷۴. صافّات/سوره۳۷، آیات۳۲-۳۴.    
۱۷۵. اسراء/سوره۱۷، آیه۹۷.    
۱۷۶. انعام/سوره۶، آیه۳۹.    
۱۷۷. طه/سوره۲۰، آیه۸۵.    
۱۷۸. طه/سوره۲۰، آیه۹۰.    
۱۷۹. به مقاله مصادیق ضلالت‌پیشگان (قرآن) رجوع شود.
۱۸۰. ابراهیم/سوره۱۴، آیه۳۰.    
۱۸۱. مؤمنون/سوره۲۳، آیه۵۴.    
۱۸۲. مؤمنون/سوره۲۳، آیه۵۵.    
۱۸۳. فرقان/سوره۲۵، آیه۱۷.    
۱۸۴. فرقان/سوره۲۵، آیه۱۸.    
۱۸۵. مریم/سوره۱۹، آیه۷۵.    
۱۸۶. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج ۶، ص ۸۱۳.    
۱۸۷. مریم/سوره۱۹، آیه۷۵.    
۱۸۸. مریم/سوره۱۹، آیه۷۵.    
۱۸۹. مریم/سوره۱۹، آیه۷۵.    
۱۹۰. مریم/سوره۱۹، آیه۷۵.    
۱۹۱. ق/سوره۵۰، آیه۲۷.    
۱۹۲. ق/سوره۵۰، آیه۲۸.    
۱۹۳. حجر/سوره۱۵، آیه۳۲.    
۱۹۴. حجر/سوره۱۵، آیه۳۹.    
۱۹۵. حجر/سوره۱۵، آیه۴۲.    
۱۹۶. حجر/سوره۱۵، آیه۴۳.    
۱۹۷. حجر/سوره۱۵، آیه۵۶.    


منبع

[ویرایش]

مرکز فرهنگ و معارف قرآن، فرهنگ قرآن، ج۱۹، ص۷۳، برگرفته از مقاله «ضلالت‌پیشگان».    


رده‌های این صفحه : موضوعات قرآنی | هدایت و ضلالت




جعبه ابزار