صوفیهذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



صوفیه که از آنان به «اهل طریقت» یاد می‌کنند، گروهی‌اند که از اواخر قرن دوم هجری در جامعه اسلامی پدید آمدند.


کاربرد فقهی

[ویرایش]

از عنوان یاد شده به مناسبت در باب طهارت سخن گفته‌اند.

وجه تسمیه

[ویرایش]

در چرایی نامیدن این گروه به صوفیه، وجوهی مختلف تا بیست وجه ذکر کرده‌اند. مشهورترین نظریه این است که صوفیه از «صوف» به معنای پشم گرفته شده است و صوفی؛ یعنی پشمینه پوش، و چون صوفیانِ نخستین، لباس پشمینه خشن می‌پوشیدند، بدین نام معروف شدند. [۱]

مشخصه‌های صوفیه

[ویرایش]

طرز تفکر ، پوشیدن لباس ، خوراک، عبادت و ریاضت ویژه از مشخصه‌های این گروه است.

مهم‌ترین عقاید صوفیان

[ویرایش]

یکی از مهم‌ترین و ریشه‌دارترین عقاید صوفیان، عقیده وحدت وجود است که بیش‌تر پیروان این مسلک بدان معتقداند و تنها اندکی مخالف آن بوده‌اند. [۲] [۳] از لوازم این اعتقاد، نفی عالم خلق، نفی بهشت و دوزخ و بیهوده بودن دعوت پیامبران است. البتّه صوفیه اعتقادات باطل دیگری نیز دارند؛ چنان که فرقه‌های مختلفی می‌باشند و هر فرقه عقاید باطل خاص خود را دارد، از قبیل اعتقاد به برداشته شدن تکلیف و اباحه ترک واجب و ارتکاب حرام و اباحه استفاده از آلات لهو ، رقص و غنا در مجالس خود. [۴]

مراد از وحدت وجود از دیدگاه صوفیه

[ویرایش]

مراد از وحدت وجود ، یکی بودن وجود در عالم هستی است که عبارت است از وجود حق تعالی و سایر موجودات نمودی از وجود اویند، مانند دریا و امواج . امواج نمودی از دریایند و وجودی مستقل ندارند و در حقیقت چیزی جز دریا وجود ندارد.

مخالفت فقهاء با گروه مذکور

[ویرایش]

فقها از دیر زمان با این گروه به مخالفت برخاسته و کتاب‌های متعددی در ردّ آنان نگاشته‌اند. از قبیل کتاب «حدیقة الشیعة» اثر مقدس اردبیلی و «الاثنی عشریة فی الرد علی الصوفیة» تألیف شیخ حرّ عاملی و «النفحات الملکوتیة» نگاشته شیخ یوسف بحرانی . چنان که روایات متعددی در نکوهش این گروه منحرف از امامان معصوم علیهم السّلام وارد شده است. [۵] [۶]
کتاب «الاثنی عشریة» در بردارنده هزار حدیث در ردّ آنان است.

وضعیت اعتقادی گروه مذکور

[ویرایش]

صوفیه از گمراهان و بدعت‌گذاران در دین به شمار می‌روند؛ از این رو، دوری گزیدن از آنان و برحذر داشتن مردم از نزدیک شدن و ارتباط با ایشان، واجب است؛ چنان که نشر افکار و اعتقادات و تکثیر کتب آنان که در بردارنده عقاید باطل‌شان می‌باشد، حرام است. [۷] [۸]

وضعیت قائلین به وحدت وجود

[ویرایش]

آیا آن دسته از صوفیه که معتقد به وحدت وجوداند محکوم به کفر می‌باشند یا نه؟ البته این مسئله در جایی است که صوفیه به دلیل اعتقاد فاسد دیگری همچون مباح دانستن ارتکاب حرام یا ترک واجب و یا اعتقاد به سقوط تکلیف در دنیا، محکوم به کفر نباشند، زیرا شکی نیست که اعتقاد یاد شده و نظایر آن، موجب کفر است. [۹]

← اقوال درباره معتقدین به وحدت


اما درباره معتقد به وحدت وجود، برخی گفته‌اند:چنانچه قائلان به وحدت وجود ملتزم به احکام اسلام باشند، محکوم به کفر نیستند، مگر آن‌که التزام آنان به لوازم فاسد مذهب‌شان معلوم باشد. [۱۰]
برخی گفته‌اند:اگر فرد معتقد به وحدت وجود بین وحدت وجود و تعدد آن به معنای واقعی که یکی خالق باشد و دیگری مخلوق تنافی نمی‌بیند، محکوم به کفر نیست؛ هرچند میان آن دو تنافی واقعی وجود داشته باشد؛ اما اگر از نگاه معتقد به آن، تعدد نباشد محکوم به کفر است. [۱۱]
برخی دیگر گفته‌اند:اگر مراد از وحدت وجود این باشد که حقیقت وجود یکی است؛ لیکن موجود، متعدد است؛ یکی واجب و دیگری ممکن و اختلاف میان وجود واجب و ممکن تنها در مرتبه است؛ وجودی که واجب است در بالاترین مرتبه و نامحدود و وجودی که ممکن می‌باشد در پایین‌ترین مرتبه و محدود قرار دارد، قائل به چنین وحدت وجودی محکوم به کفر نیست، و اگر مراد این باشد که تنها یک وجود و موجود است و آن خدا است و سایر موجودات در حقیقت اطوار این موجوداند.
این موجود در مظاهر گوناگون از خالق و مخلوق، آسمان و زمین ، عرش و کرسی و غیر آن تجلّی یافته است، کفر صریح و معتقد به آن کافر است؛ زیرا بر پایه این اعتقاد، تمایزی بین خالق و مخلوق نخواهد بود.

معانی دیگر وحدت

[ویرایش]

اگر مراد از وحدت وجود آن باشد که وجود یکی است و کثرتی در آن نیست و تنها موجود متعدد است، با تفاوت میان موجودیت وجود و موجودیت ماهیّات ممکن؛ بدین گونه که موجودیت وجود، استقلالی است؛ برخلاف موجودیت ماهیّات که انتسابی است. بنابر این، موجود، به وجود استقلالی یکی، و موجود به وجود انتسابی ، متعدد است، قائل به این قول نیز محکوم به کفر نیست.
و اگر مراد از وحدت وجود، وحدت وجود و موجود در عین کثرت آن دو باشد؛ بدین معنا که وجود و موجود یکی است و آن واجب و سایر موجودات، ظهورات نور او و شئون ذاتش می‌باشند، قائل به وحدت وجود به این معنا در صورتی که ملتزم به لوازم فاسد آن نباشد، محکوم به کفر نخواهد بود. [۱۲] در مسئله دیدگاه‌های دیگری نیز وجود دارد.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. لغت نامه دهخدا و دائرة المعارف بزرگ اسلامی واژه «صوفیه» و «تصوف».
۲. رسالة الاثنی عشریة فی الرد علی الصوفیة، ص۵۷.
۳. دائرة المعارف بزرگ اسلامی، واژه «تصوف».
۴. رسالة الاثنی عشریة فی الرد علی الصوفیة، ص۲۳.
۵. رسالة الاثنی عشریة فی الرد علی الصوفیة، ص۲۸.
۶. مستدرک الوسائل، ج۱۲، ص۳۲۳.    
۷. ارشاد السائل، ص۱۹۷.    
۸. مجمع المسائل، ج۴، ص۳۰.
۹. معالم الزلفی، ص۳۵۵_۳۵۷.
۱۰. العروة الوثقی، ج۱، ص۱۴۰.
۱۱. بحوث فی شرح العروة، ج۳، ص۳۱۳.
۱۲. التنقیح، ج۲، ص۸۱ ۸۳.    


منبع

[ویرایش]
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام، زیر نظر آیت‌الله محمود هاشمی‌شاهرودی، ج۵، ص۱۱۳، برگرفته از مقاله صوفیه.    


رده‌های این صفحه : فقه | فلسفه | کفر | وحدت وجود




جعبه‌ابزار