صفوان بن مهران جمالذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



ابومحمد صَفوان بن مهران بن مغیره اسدی کاهلی که به جهت اینکه دارای شترانی بود که اجاره می‌داد، به جمّال معروف بود. وی از اصحاب امام صادق(ع) و امام کاظم(ع) است که نام وی در سلسله اسناد روایات و زیارات و ادعیه‌ای مانند زیارت اربعین، زیارت وارث و دعای علقمه وجود دارد.


زندگی نامه

[ویرایش]

درباره تاریخ و مکان ولادتش اطلاع چندانی در دست نیست. ولی وی را از بزرگان قرن دوم هجری و از اصحاب امام صادق (ع) و امام کاظم (ع) به‌شمار آورده‌اند [۱] و به اعتبار اینکه وی را کوفی گفته‌اند، ممکن است که در کوفه متولد شده باشد.
صفوان بارها امام صادق(ع) را از مدینه به کوفه آورده و با آن جناب به زیارت تربت امیرالمؤمنین(ع) نائل گشته و مکان قبر حضر علی(ع) را که در آن زمان که مخفی بوده، آشنا بوده است. [۲] و بنابر نقل کامل الزّیارة، مدت بیست سال به زیارت آرامگاه امام علی(ع) می‌رفت و نماز خود را در نزد آن حضرت به جای می‌آورد. [۳]
همچنین وی جد عالم بزرگ شیعه ابوعبدالله صفوانی است که در محضر سیف الدوله حمدانی با قاضی موصل در امامت مباهله کرد. چون قاضی از مجلس برخاست تب کرد و دستش که در مباهله کشیده بود، سیاه شد و ورم کرد و روز دیگر هلاک شد. [۴]
تاریخ وفات وی و محل دفنش نیز معلوم نیست و همانطور که ذکر شد، در قرن دوم هجری می‌زیسته است.

از نگاه بزرگان

[ویرایش]

شیخ مفید: وی از بزرگان و خواص و نزدیکان و مورد اطمینان اصحاب امام صادق (ع) است. [۵]
علامه حلی: وی کوفی و ثقه و کنیه‌اش ابومحمد جمال است. [۶]
نجاشی وی را کوفی و ثقه معرفی کرده است. [۷]

عرضه عقاید بر امام صادق(ع)

[ویرایش]

او عقایدش رابه شرح زیر محضر امام صادق(ع) عرضه داشت و امام وی را دعا کرد.
:علامه مجلسی از صفوان جمال روایت کرده که گفت:
::عقاید خود را به امام صادق(ع) چنین عرضه داشتم: شهادت می‌دهم که نیست خدایی جز خدای یگانه و شریکی ندارد، و شهادت می‌دهم که محمد(ص) رسول خدا و حجت بر خلق است، و پس از او، علی امیرالمؤمنین (ع) حجت بر خلق است. حضرت فرمود: خدا تو را رحمت کند. سپس عرض کردم: پس از او، حسن بن علی (ع) حجت بر خلق است. حضرت فرمود: رحمک الله. عرض کردم: پس از او، حسین بن علی (ع) حجت بر خلق است. فرمود: خدا تو را رحمت کند. سپس عرض کردم: پس از او، علی بن الحسین(ع) حجت بر خلق است؛ و پس از او، محمد بن علی(ع) حجت خداست بر خلق؛ و بعد از او، شما حجت بر خلق می‌باشید. حضرت فرمود: خدا تو را رحمت کند. [۸]

کرایه دادن شترها به هارون

[ویرایش]

از جمله روایات مهمی که درباره صفوان آمده و حکایت از ایمان و اطاعتش نسبت به ائمه دارد، ماجرای کرایه‌دادن شترها به هارون عباسی است.
:صفوان شتر زیادی داشت که از کرایه دادن آنها، معیشت و زندگی خود را می‌گذراند و از همین جهت به او "جمال" می‌گفتند. روزی خدمت حضرت امام کاظم(ع) رسید، آن حضرت به او فرمودند: همه چیز تو خوب و نیکو است جز یک چیز! سئوال کرد: فدایت شوم آن چیست؟ امام فرمودند: اینکه شتران خود را به این مرد (یعنی هارون خلیفه وقت) کرایه می‌دهی. صفوان گفت: من از روی حرص و سیری و لهو چنین کاری نمی‌کنم. چون او به راه حج می‌رود، شتران خود را به او کرایه می‌دهم. خودم هم خدمت او را نمی‌کنم و همراهش نمی‌روم، بلکه غلام خود را همراه او می‌فرستم. امام فرمودند: آیا از او کرایه طلب داری؟ گفت آری. امام فرمود: آیا دوست داری او باقی باشد تا کرایه تو به تو برسد؟ صفوان گفت: آری. حضرت فرمودند: کسی که دوست داشته باشد بقای آنها را، از آنان خواهد بود و هر کس که از آنان (دشمنان خدا) باشد، جایگاهش جهنم خواهد بود.
:صفوان جمال بعد از این گفتگو با امام کاظم(ع) تمامی شتران خود را فروخت. وقتی این خبر به هارون رسید، او را خواست و به او گفت: به من گزارش داده‌اند که تو شترهای خود را فروخته‌ای، چرا اینکار را کردی؟ او گفت: چون پیر و ناتوان شده‌ام و غلامانم از عهده اینکار برنمی‌آیند. هارون گفت: هرگز! می‌دانم که تو به اشاره موسی بن جعفر(ع) شتران خود را فروختی، اگر حق مصاحبت تو با من نبود، ترا می‌کشتم. [۹]

روایت حدیث

[ویرایش]

وی از راویان حدیث در قرن دوم هجری شناخته می‌شود که در سلسله اسناد حدود ۷۱ روایت آمده است. وی روایت‌های خود را از دو امام صادق و امام کاظم(ع) نقل می‌کند. جمعی از راویان بزرگ و رجال نامدار حدیث هم چون احمد بن محمد بن ابی نصر و معدان بن مسلم، از او حدیث گرفته‌اند. زیارت وارث [۱۰] و زیارت اربعین [۱۱] و دعای علقمه [۱۲] از جمله روایات صفوان می‌باشد. دو برادر او به نام‌های حسین و مسکین از محدثان شیعه بوده‌اند و همچنین ابوعبدالله صفوانی هم از نوادگان اوست.
از جمله روایات معروف صفوان، روایت تصریح امام صادق(ع) بر امامت امام کاظم(ع) است که صفوان بن مهران آن را نقل کرده است و از راویان این حدیث به شمار می‌رود. [۱۳]
همچنین وی کتابی داشته که مشتمل بر روایاتی از ائمه اهل بیت در احکام و تاریخ و جنگ‌ها و غزوات و... بوده است. نجاشی با سه واسطه و شیخ طوسی با چهار واسطه، کتاب او را روایت کرده‌اند. [۱۴]

پانویس

[ویرایش]
 
۱. رجال الطوسی، ص۲۲۰ - رجال نجاشی، ص۱۴۰و رجال کشی، ص۳۷۳
۲. فرحة الغری، عبدالکریم بن طاووس، تحقیق آل شبیب الموسوی، ص۸۵
۳. کامل الزّیارة، چاپ مکتبة الصدوق، ص۳۴، باب ۹، حدیث ۱۱
۴. رجال کشی، ص۳۹۳.
۵. مفید، الارشاد، ج۲، ص۲۱۶
۶. خلاصة الأقوال: ۱۷۱
۷. رجال النجاشی ص۱۹۸ حدیث۵۲۵.
۸. بحارالانوار، ج ۴۷، ص۳۳۶.
۹. رجال الکشّی، ج۲، ص۷۴۰، ح۸۲۸.
۱۰. بحارالانوار، ج۹۸، ص۱۹۷
۱۱. بحارالانوار، ج۹۸، ص۳۳۱.
۱۲. بحارالانوار، ج۹۸، ص۲۹۶.
۱۳. مفید، الارشاد، ج۲، ص۲۱۶
۱۴. فهرست طوسی، ص۱۷۱ - رجال نجاشی، ص۱۴۰


منبع

[ویرایش]

سایت آل البیت    
پایگاه جامع عاشورا    
کتاب منتهی الامال    



جعبه‌ابزار