صفاریان

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



پیدایش حکومت صفاریان در سیستان و قرار گرفتن در مقابل خلافت عباسیان به دورۀ استیلای دویست سالۀ اعراب بر زندگی سیاسی و اجتماعی این سرزمین پایان داد.


تسخیرخلافت عباسی

[ویرایش]

سلسلۀ صفاریان که به وسیلۀ یعقوب بن لیث بنیان‌ گذاشته شد در مدت کمی بخش وسیعی از قلمرو خلافت عباسی را تسخیر کرد و تا دروازۀ پایتخت به مصاف خلیفه رفت.

برآمدن یعقوب لیث

[ویرایش]

اگر چه برخی مورخان نسب یعقوب بن لیث را به خسرو پرویز پادشاه ساسانی می‌رسانند.اما آن‌چه مسلم است یعقوب پسر لیث در روستای قرنین سیستان همراه برادرانش به رویگری مشغول بود و در جوانی به عیاران پیوست.
در سال (۲۳۷ ه‌.ق) که صالح بن نصر کنانی بر سیستان مستولی شد و بر ضد طاهریان قیام کرد، یعقوب به خدمت او درآمد ولی پس از مدتی بین آن دو به خاطر غنائم اختلاف پدید آمد و صالح پس از مدتی از سیستان فرار کرد.در این موقع دِرْهم بن نصر سیستان را تسخیر و یعقوب را فرماندۀ سپاه خود نمود ولی بعدها به جهت هراس از قدرت یعقوب توطئه قتل او را ریخت اما یعقوب باخبر شد و او را زندانی نمود و خود به سال ۲۴۷ ه‌.حاکم سیستان گردید.
[۱] باسورث، تاریخ سیستان، تهران، امیرکبیر، ص۲۵۳.
[۲] شعبانی، رضا، گزیدۀ تاریخ ایران، تهران، هدی، ۱۳۸۱، چاپ اول.
[۳] میرخواند، محمد بن خاوندشاه بن محمود، تاریخ روضة الصفا فی سیرة الانبیاء والملوک والخلفاء، تهران، اساطیر، ۱۳۸۰، چاپ اول، ج۶، ص۲۷۸۶ به بعد.
[۴] یغمایی، حسن، تاریخ دولت صفاریان، تهران، دنیای کتاب.ص۲۲۵ -۲۴۳.


فرو نشاندن فتنۀ عمار

[ویرایش]

یعقوب پس از فرو نشاندن فتنۀ عمار خارجی در سال ۳۵۳ ه‌.ق به خراسان رفت و‌ هرات و بوشنگ را تصرف کرد و سپس کرمان و شیراز را در سال ۲۵۵ ه‌.تصرف کرد و چون با ارسال هدایای زیادی به خلیفه بغداد اعلام اطاعت کرد، فرمان حکومت بلخ، طبرستان، فارس، کرمان وسیستان به او داده شد.یعقوب در سال ۲۵۹ به نیشابور، قلمرو طاهریان، حمله‌ و به حکومت آنها را خاتمه داد سپس راهی طبرستان گشته حسن بن زید علوی را فراری داد اما با شورش مردم مجبور به بازگشت شد.و آن را به اطلاع خلیفه رساند ولی خلیفه بغداد در موسوم حج به حاجیان ری، خراسان و طبرستان حکمی فرستاد که یعقوب از فرمان ما تمرد کرده، او را لعن کنید.پس یعقوب بعد از تصرف فارس عازم بغداد شد؛ خلیفه برای جلوگیری از ورود او به بغداد منشور حکومت خراسان و طبرستان و فارس را برای او فرستاد ولی او نپذیرفت.در نبردی که بین لشکر بغداد و سپاه یعقوب در "دیرالعاقول" رخ داد سپاه یعقو منهزم گشت.یعقوب در سال ۲۶۵ ه‌.ق بر اثر بیماری درگذشت.
[۵] رازی، عبدالله، تاریخ کامل ایران، تهران، اقبال، ص۱۷۰ - ۱۷۱.


حکومت عَمرو

[ویرایش]

بعد از وفات یعقوب، برادرش عَمرو منشور حکومت عراق عجم و فارس و خراسان و شحنگی بغداد را از خلیفه دریافت نمود.
[۶] شعبانی، رضا، گزیدۀ تاریخ ایران، تهران، هدی، ۱۳۸۱، چاپ اول.
عمرو، در سال ۲۸۵ ماوراءالنهر را تصرف کرد ولی در سال ۲۸۷ توسط اسماعیل بن احمد سامانی دستگیر و کشته شد.
[۷] ترکمنی آذر، پروین، تاریخ تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی وفرهنگی ایران در دورۀ صفاریان، تهران، سمت، ص۱۶ -۱۷.


کشته شدن احمد

[ویرایش]

در سال‌های پایانی قرن سوم، خلیفه، احمدبن اسماعیل سامانی را مامور لشکر کشی به سیستان کرد.احمد توانست در آنجا حاکمیت سامانیان را برقرار نماید.
[۸] ترکمنی آذر، پروین، تاریخ تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی وفرهنگی ایران در دورۀ صفاریان، تهران، سمت، ص۸۷ -۹۰.

در سال ۳۱۱ ه‌.ق مردم سیستان بر امیر سامانی شوریده با احمد که جوانی خردمند و لایق از خاندان صفاری بود بیعت کردند و به نام او خطبه خواندند.او با امیر نصربن احمد سامانی روابط حسنه داشت.در سال ۳۵۲ ه‌.ق به خیانت غلامانش کشته شد.

حکومت امیر خلف

[ویرایش]

پس از کشته شدن احمد، پسر او "امیر خلف" به حکومت رسید او به علم و کرم و دوستی علما آراسته بود.در سال ۳۵۲ ه‌.ق امیر خلف به قصد حج طاهر بن حسین را در سیستان به جای خود گذاشت ولی بعد از مراجعت طاهر او را به شهر راه نداد.خلف به کمک منصوربن نوح سامانی بر طاهر چیره شد.اما به زودی با بروز اختلاف بین آن دو منصور لشکری را به فرماندهی ابوعلی سیمجور حاکم خراسان را برای دفع خلف فرستاد ولی چون بین او با خَلَف قبلاً دوستی بود او را رخصت داد به جایی دیگر برود تا خود عذری نزد منصور داشته باشد.
با رشد قدرت غزنویان در شرق ایران نیز موقعی که محمود در ماوراءالنهر بود خلف به خراسان دست‌اندازی کرد سلطان محمود او را محاصره و وادار به تسلیم نمود به دنبال این بین خلف و پسرش طاهر اختلاف پدید آمد.در سال ۳۹۱ طاهر کرمان و سیستان را فتح نمود.اما خلف با حیله‌ای او را کشت.در سال ۳۹۳ سلطان محمود به سیستان لشکر کشید وخلف را تا دم مرگ زندانی نمود.

اوضاع سیاسی

[ویرایش]

حکومت صفاریان به گفتۀ مؤسس آن، یعقوب، حکومتی کاملاً نظامی و بر پایۀ شمشیر استوار بود.لشکر او متشکل از عیاران و خوارج بود. شهر زرنج مرکز حکومت آنان بود.
صفاریان به روابط بازرگانی باهنر و نیز عمارت شهرها توجه داشتند و مساجد، بناها و رباط‌ها و راه‌های زیادی ساختند.مسجد جامع عتیق شیراز از یادگارهای عمرو لیث است.
صفاریان به ویژه یعقوب به زبان فارسی و فرهنگ ایرانی توجه زیادی کردند این دوره سرآغازی برای رشد زبان فارسی بود.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. باسورث، تاریخ سیستان، تهران، امیرکبیر، ص۲۵۳.
۲. شعبانی، رضا، گزیدۀ تاریخ ایران، تهران، هدی، ۱۳۸۱، چاپ اول.
۳. میرخواند، محمد بن خاوندشاه بن محمود، تاریخ روضة الصفا فی سیرة الانبیاء والملوک والخلفاء، تهران، اساطیر، ۱۳۸۰، چاپ اول، ج۶، ص۲۷۸۶ به بعد.
۴. یغمایی، حسن، تاریخ دولت صفاریان، تهران، دنیای کتاب.ص۲۲۵ -۲۴۳.
۵. رازی، عبدالله، تاریخ کامل ایران، تهران، اقبال، ص۱۷۰ - ۱۷۱.
۶. شعبانی، رضا، گزیدۀ تاریخ ایران، تهران، هدی، ۱۳۸۱، چاپ اول.
۷. ترکمنی آذر، پروین، تاریخ تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی وفرهنگی ایران در دورۀ صفاریان، تهران، سمت، ص۱۶ -۱۷.
۸. ترکمنی آذر، پروین، تاریخ تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی وفرهنگی ایران در دورۀ صفاریان، تهران، سمت، ص۸۷ -۹۰.


منبع

[ویرایش]

سایت پژوهه، برگرفته شده از مقاله «صفاریان»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۵/۱۰/۱۱.    

رده‌های این صفحه : مقالات پژوهه




جعبه‌ابزار