صفات امام کاظم

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



امام موسی کاظم (علیه‌السّلام) هفتمین پیشوای شیعیان است. ابوابراهیم از کنیه‌های آن حضرت است؛ ولی «ابوالحسن» کنیۀ مشهور ایشان است. و مشهورترین لقب آن مرد آسمانی، «کاظم» است. پدر آن جناب، «امام صادق (علیه‌السّلام)» و مادرش «حمیده» نام داشت. آن امام همام، در دورۀ عمر خویش، ستم‌های چهار خلیفۀ عباسی «ابوالعباس سفاح، منصور دوانیقی، مهدی و هارون» را تحمل کرد.


نکاتی در باره امام کاظم

[ویرایش]

امام موسی کاظم (علیه‌السّلام) هفتمین پیشوای شیعیان است. آن بزرگوار، «موسی» نام داشت. ابوابراهیم از کنیه‌های آن حضرت است؛ ولی «ابوالحسن» کنیۀ مشهور ایشان است. وی را «صابر» و «صالح» لقب داده بودند و مشهورترین لقب آن مرد آسمانی، «کاظم» است. پدر آن جناب، «امام صادق (علیه‌السّلام)» و مادرش «حمیده» نام داشت. وی بانویی بافضیلت و باتقوا بود.
[۱] قمی، شیخ عباس، منتهی الآمال، ج۲، ص۳۳۵، چهاردهم، هجرت، قم، ۱۳۸۰ ش.

آن امام همام، در دورۀ عمر خویش، ستم‌های چهار خلیفۀ عباسی را تحمل کرد. این چهار نفر عبارتند از:
ابوالعباس سفاح، منصور دوانیقی، مهدی و هارون. خلافت ابوالعباس سفاح، پیش از امامت آن بزرگوار بود. از سال ۱۴۸ که امام صادق (علیه‌السّلام) به شهادت رسید، دوران امامت امام کاظم آغاز شد. این در حالی بود که منصور دوانیقی به حکومت ستمکارانۀ خویش ادامه می‌داد.
منصور، در طول حکومتش از زجر حبس، مصادرۀ اموال و قتل علویان دریغ نکرد. او مردی خونریز، حسود و بی وفا بود. حتی اطرافیان و دوستانش نیز از آسیب‌های او در امان نبودند؛ برای مثال او ابومسلم خراسانی را کشت؛ در حالی که او برای به خلافت رساندن منصور بسیار کوشش می‌کرد.
[۲] مؤسسه در راه حق، پیشوایان معصوم، ص۳۶۳، اول، انتشارات در راه حق، قم، ۱۳۸۱ ش.
او برای تثبیت پایه‌های حکومت خود هر مخالفی را آزاد و زندانی می‌کرد.
[۳] پیشوایی، مهدی، سیرۀ پیشوایان، ص۴۱۴، نهم، قم، موسسۀ امام صادق (علیه‌السّلام) ، ۱۳۷۸ ش.

حضرت کاظم (علیه‌السّلام) مدت ۱۰ سال، آزارهای منصور را تحمل کرد. وقتی منصور به هلاکت رسید پسرش «مهدی» به حکومت رسید. او شخصی مکار بود. وقتی به حکومت رسید، زندانیان بسیاری را آزاد کرد که بیشتر آنها، شیعیان امام کاظم (علیه‌السّلام) بودند؛ اما همچنان به شدت مراقب آنان بود. سرانجام وی نتوانست محبوبیت امام کاظم (علیه‌السّلام) را تحمل کند. به همین دلیل، دستور داد تا امام را از مدینه به بغداد بیاورند و زندانی کنند.
[۴] مؤسسه در راه حق، پیشوایان معصوم، ص۳۶۳.
پس از او نیز فرزندش هارون، سالها آن مرد بزرگ را زندانی کرد و با این کار نشان داد که از اجدادش چیزی کم ندارد.
[۵] علی حائری و همکاران، روزشمار قمری، ص۲۰۵، اول، قم، مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما، ۱۳۸۱ ش.


برخی از صفات امام کاظم

[ویرایش]

اکنون برآنیم تا دربارۀ صفات امام هفتم مطالبی را بیاوریم. بی شک هر چه با ویژگی‌های شخصیتی ایشان آشناتر شویم، ستمکاری دشمنان ایشان را بهتر درمی یابیم.

← کاظم و فرو برنده خشم


گفته شد که لقب آن امام، «کاظم» است. کاظم، یعنی «خاموش» و «فروبرندۀ خشم». دربارۀ علت شهرت آن گرامی به این لقب ، لازم است بدانید که آن حضرت، در برابر ستم‌های دشمنانش، شکیبا بود و با آنان تندی نکرد؛ حتی در ایام زندان، چندین بار ماموران در کمین بودند؛ ولی از آن حضرت، یک کلمه سخن خشم آمیز نشنیدند. ابن اثیر که از اهل سنت است، گفته است که به آن حضرت، کاظم لقب دادند؛ چون عادتش این بود که به بدرفتاران با خود، احسان می‌کرد.
[۶] قمی، شیخ عباس، منتهی الآمال، ج۲، ص۳۳۵.


← رئوف و مهربان


امام، قلبی مهربان و پرعاطفه با مردم داشت. او در حل مشکلات مردم از هیچ کوششی دریغ نمی‌کرد. یکی از افرادی که آن حضرت، از وی حمایت کرد، درمانده‌ای از «ری» بود. او بدهی‌های بسیاری به یکی از رؤسای حکومت آن شهر داشت ولی نمی‌توانست آنها را بپردازد. او در مراسم حج به محضر حضرت کاظم (علیه‌السّلام) رسید و از ایشان، کمک خواست. آن حضرت نامه‌ای نوشت به این مضمون: «آگاه باش! در تحت عرش الهی سایه‌ای وجود دارد. در آن، افرادی آرامش پیدا می‌کنند که نسبت به برادران ایمانی خود، خیر و نیکی انجام داده باشند یا گروهی از مشکلات آنان را بگشایند یا سرور و شادی به قلب او وارد سازند. حامل نامه هم برادر تو است. سلام و رحمت الهی بر شما باد.»
بر اثر نامۀ امام، تمامی بدهی‌های آن مرد، بخشیده شد. آن مرد در مراسم حج سال بعد، شرکت کرد و ماجرا را برای آن والا مقام توضیح داد و پرسید: «آیا این واقعه، شما را خوشحال کرد؟» امام فرمود: «به خدا قسم ! او مرا شادمان ساخت...»
[۷] سید بن طاووس، مهج الدعوات، ص۳۷۳، به نقل از: عقیقی بخشایشی، امام موسی بن جعفر (علیه‌السّلام) .


← عبادت بسیار


آن حضرت پس از فراغت از کارهای اجتماعی، عاشقانه به عبادت روی می‌آورد. وی هیچ کاری را با عبادت هم شان نمی‌دانست و آن را هدف خلقت انسان می‌دانست. آن حضرت، قرآن را بسیار خوش می‌خواند؛ چنان که هر کس صدایش را می‌شنید، می‌گریست. آن جناب، آن چنان با اشتیاق به عبادت شبانه می‌پرداخت که به «زینت شب زنده داران» مشهور شده بود.
[۸] مؤسسه در راه حق، پیشوایان معصوم، ص۳۷۶ و ۳۷۷.


← دوری از لذت‌های دنیا


پیشوای هفتم شیعیان، آن چنان از دنیا و لذت هایش دور شده بود که هر کس در آن باره مطلبی از ایشان می‌شنود، جز ستایش و تمجید چیزی بر زبان نمی‌آورد. او نه برای تبلیغات که به سبب اعتقادی راستین، از دنیا چشم پوشیده بود و همین امر بود که دیگران را تحت تاثیر قرار می‌داد؛ برای مثال، روزی هارون الرشید، کنیزی ماه چهره را برای خدمتکاری آن حضرت به زندان فرستاد؛ اما قصد اصلی هارون این بود که اگر امام به او تمایلی نشان دهد، از این طریق بر ضد ایشان تبلیغ کند و ایشان را بی اعتبار سازد؛ اما امام به آورندۀ کنیز فرمود: «شما به این هدیه‌ها دل بسته‌اید و بدانها می‌نازید؛ من به این هدیه و امثال آن نیازی ندارم.»
هارون پس از شنیدن ماجرا، خشمگین شد و دستور داد که کنیز را به زندان ببرند و به امام بگویند که حضور این کنیز در زندان، اجباری است. بعد از آن، ماموران به صورت پنهانی، مراقب ارتباط کنیز و امام بودند. چیزی نگذشت که جاسوسان خبر آوردند که آن کنیز، بیشتر اوقات در حال سجده است. هارون بی درنگ، کنیز را نزد خود خواند و از او بازجویی کرد؛ ولی او جز نکویی از امام نگفت. هارون به مامور خویش دستور داد که با کسی از این ماجرا چیزی نگوید. کنیزک پیوسته در عبادت بود تا چند روز پیش از وفات امام از دنیا رفت.
[۹] قریشی، باقر شریف، حیاة الامام موسی بن جعفر، ج۱، ص۱۴۰، به نقل از: مؤسسه در راه حق، پیشوایان معصوم، ص۳۷۷.

آن بزرگوار، از پلیدی‌ها دوری می‌جست همواره اهل عبادت به صورت‌های گوناگون آن بود؛ با این حال؛ این دعا را بسیار می‌خواند: «خداوندگارا! از تو آسایش هنگام مرگ و گذشت و بخشایش، هنگام حساب را می‌طلبم.»
آنچه خواندید، گوشه‌هایی از زندگی آن معصوم است. فضایل و مناقب آن جناب، آن قدر زیبا است که شنیدن آن تا مدت‌ها جان‌های پاکیزه را سرمست می‌سازد.

ستمگری خلفای عباسی

[ویرایش]

گفته شد که خلفای عباسی، در دوران آن امام، چگونه بودند. آنان به جای رسیدگی به حال مردم، سرگرم فساد و عیاشی بودند. در مراسم بسیاری از آنان، هوسرانی و نوشیدن شراب، اموری عادی بود با آنکه همۀ مسلمانان در حرام بودن آنها تردیدی ندارند. آنها برای مردم، جز غرور، مالیات‌های سنگین و سختگیری، چیزی دیگر نداشتند. در دورۀ خلفای ستمگر عباسی، بیش از همه شیعیان بودند که آزار دیدند.
[۱۱] پیشوایی، مهدی، سیره پیشوایان، ص۴۱۸ و ۴۲۲.


تربیت شاگرد

[ویرایش]

با وجود تمام سختگیریهای خلفای ظالم، حضرت کاظم (علیه‌السّلام) از دانشگاه پدرش، پاسداری می‌کرد. ابن ابی عمیر، صفوان بن مهران، صفوان بن یحیی، مؤمن طاق و هشام بن حکم ، برخی از شاگردان مکتب ایشان هستند.
[۱۲] مؤسسه در راه حق، پیشوایان معصوم، ص۳۸۴ – ۳۹۰.


زندان و شهادت حضرت

[ویرایش]

ویژگی‌های پسندیده و علم و دیگر کمالات امام موسی کاظم (علیه‌السّلام) سبب شده بود که ایشان حاکم دل‌های مردم باشد و هارون، تنها بر بدن‌های آنها حکومت کند. هارون همواره نگران بود که تاج و تخت را از دست بدهد؛ زیرا او از موقعیت آن جناب در میان عموم آگاه بود. سرانجام، قلب کوچک هارون، نتوانست دریای عظمت امام را تاب بیاورد. هارون دستور داد که سندی بن شاهک آن زندانی مظلوم را مسموم کند. اندکی بعد هارون، ایشان را از زندان آزاد و به خانه‌ای منتقل ساخت و بزرگان شهر را به عیادت ایشان دعوت کرد تا این گونه وانمود سازد که آسیبی به آن جناب نرسانده است؛ ولی آن حضرت خطاب به جمعی که حاضر بودند، از مسمومیت و شهادت خویش خبر دادند.
[۱۳] قمی، شیخ عباس، منتهی الآمال، ج۲، ص۳۹۵.
[۱۴] موسوی کاشانی، سید محمد حسن، بر امام صادق و امام کاظم (علیه‌السّلام) چه گذشت؟، ص۲۱۹، اول مؤلف، ۱۳۷۳ ش.

اندکی بعد، آن امام همام، بر اثر مسمومیت به شهادت رسید و در کاظمین، زیارتگاه عموم شیعیان و مسلمانان شد. درود خداوند بر او و خاندان پاکش.

عناوین مرتبط

[ویرایش]

امامت امام کاظم؛ امام موسی کاظم علیه‌السلام

پانویس

[ویرایش]
 
۱. قمی، شیخ عباس، منتهی الآمال، ج۲، ص۳۳۵، چهاردهم، هجرت، قم، ۱۳۸۰ ش.
۲. مؤسسه در راه حق، پیشوایان معصوم، ص۳۶۳، اول، انتشارات در راه حق، قم، ۱۳۸۱ ش.
۳. پیشوایی، مهدی، سیرۀ پیشوایان، ص۴۱۴، نهم، قم، موسسۀ امام صادق (علیه‌السّلام) ، ۱۳۷۸ ش.
۴. مؤسسه در راه حق، پیشوایان معصوم، ص۳۶۳.
۵. علی حائری و همکاران، روزشمار قمری، ص۲۰۵، اول، قم، مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما، ۱۳۸۱ ش.
۶. قمی، شیخ عباس، منتهی الآمال، ج۲، ص۳۳۵.
۷. سید بن طاووس، مهج الدعوات، ص۳۷۳، به نقل از: عقیقی بخشایشی، امام موسی بن جعفر (علیه‌السّلام) .
۸. مؤسسه در راه حق، پیشوایان معصوم، ص۳۷۶ و ۳۷۷.
۹. قریشی، باقر شریف، حیاة الامام موسی بن جعفر، ج۱، ص۱۴۰، به نقل از: مؤسسه در راه حق، پیشوایان معصوم، ص۳۷۷.
۱۰. شیخ مفید، الارشاد، ص۲۳۱.    
۱۱. پیشوایی، مهدی، سیره پیشوایان، ص۴۱۸ و ۴۲۲.
۱۲. مؤسسه در راه حق، پیشوایان معصوم، ص۳۸۴ – ۳۹۰.
۱۳. قمی، شیخ عباس، منتهی الآمال، ج۲، ص۳۹۵.
۱۴. موسوی کاشانی، سید محمد حسن، بر امام صادق و امام کاظم (علیه‌السّلام) چه گذشت؟، ص۲۱۹، اول مؤلف، ۱۳۷۳ ش.


منبع

[ویرایش]
سایت پژوهه، برگرفته از مقاله «صفات امام کاظم».    






جعبه ابزار