شکایت (منطق)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



شکایت، یکی از اصطلاحات به‌کار رفته در علم منطق بوده و به‌معنای تقریر خطیب از مضرّات و مفاسد امر واقع شده در گذشته است.


اقسام خطابه

[ویرایش]

خطابه بر سه نوع است: مشاوَرات، منافَرات و مشاجَرات.

← مشاوره


هرگاه امری که در اطراف مصالح و مفاسد آن انشای خطابه می‌شود هنوز وجود نیافته باشد و در آینده ممکن است موجود شود، آن خطابه، «مشاوره» خوانده می‌شود و نتیجه آن اذن و ترخیص یا منع و تشنیع است.

← منافره


هر گاه امر مورد نظر، در وقت انشای خطابه موجود باشد، آن خطابه «منافره» خوانده می‌شود که یا به قصد اثبات فضیلت و منفعت امر موجود است یا اثبات رذیلت و مضرّت آن. در صورت اول، «مدح» و در صورت دوم، «ذمّ» خوانده می‌شود.

← مشاجره


هر گاه خطابه در اطراف امری انشا شود که در گذشته موجود شده است، آن خطابه «مشاجره» خوانده می‌شود.حال اگر آن امر، نافع باشد و خطیب هم منافع آن را تبیین ‌کند و مخاطب نیز نزاعی در آن نداشته باشد، مفاد خطابه، ستایش و سپاس‌گویی از گذشته است، از همین رو خطابه را اصطلاحاً «شکر» می‌گویند، اما اگر آن امر، ضرر داشته باشد و خطیب هم مضرّات و پیامدهای منفی آن را تبیین ‌کند، در این موقع ممکن است مخاطب در صدد نزاع و دفاع برآید. به این سبب، به این قسم خطابه «مشاجرات» یا «خصامیات» می‌گویند.

توضیح اصطلاح

[ویرایش]

در قسم اخیر (مشاجَرات)، تقریر خطیب از مضرّات و مفاسد امر مورد نظر را «شکایت» و دفاع مخاطب را «عذر» یا «اعتذار» و خود مخاطب را «معتذر» گویند، اما اگر مخاطب در مقام دفاع برنیاید و به تقریرات خطیب اعتراف کند، مخاطب را «نادم» و اعتراف وی را «استغفار» می‌گویند.
[۴] مجتهد خراسانی (شهابی)، محمود، رهبر خرد، ص۳۴۹-۳۵۰.


مستندات مقاله

[ویرایش]

در تنظیم این مقاله از منابع ذیل استفاده شده است:

مظفر، محمدرضا، المنطق.    
• مجتهد خراسانی (شهابی)، محمود، رهبر خرد.
حلی، حسن بن یوسف، الجوهر النضید.    
خواجه نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد، اساس الاقتباس.    

پانویس

[ویرایش]
 
۱. مظفر، محمدرضا، المنطق، ص۴۳۵.    
۲. خواجه نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد، اساس الاقتباس، ص۵۴۰-۵۴۱.    
۳. علامه حلی، حسن بن یوسف، الجوهر النضید، ص۲۸۵.    
۴. مجتهد خراسانی (شهابی)، محمود، رهبر خرد، ص۳۴۹-۳۵۰.


منبع

[ویرایش]

پایگاه مدیریت اطلاعات علوم اسلامی، برگرفته از مقاله «شکایت»، تاریخ بازیابی۱۳۹۶/۱/۲۶.    



جعبه ابزار